MAHAI. Mesa. Jatorria - Esanahia - Bilakaera.

◇◇◇

MAHAI.
mesa.
Jatorria- Esanahia - Bilakaera.

MAHAI
-Azterketa:
(m inicial < b originaria)
< BAHAI 
(h < g)
< BAGAI 
(n final caída > i final nasal).
< BAGAIN
-Zatiketa:
< B-A-GA-IN
-Adibidea:
(behegain (B) : suelo)

MAHAI
mesa
-Jatorria:
0. BEHEtik HEDA GORA DEN OHOL.
-Esanahia:
•Tabla Que Está Extendida En Alto
Desde (~Sobre) el Suelo.
-Bilakaera:
1. BIIDI  IrA GUA rIN UUL.
2. BIIrI  (I)A  G(I)A IN U.
3. B(III)  A  GA  IN (I).
= BAGAI(N).
(b>m / g>h / cae n final
y la i final se hace nasal).
4. MAHAÎ = MAHAI.

♧◇♧
@fga51
♧◇♧

LODOSA.Tierra Estella - Ribera Alta del Ebro. Nafarroa. Jatorrizko Esanahia.

◇◇◇

LODOSA.
Tierra Estella - Ribera Alta del Ebro.
Nafarroa.
Jatorrizko Esanahia.
-Jatorria
0. Haitz Oro Heda Goiaren Behean
Eboro Ibai Oso Aldean Den Hiri.
-Esanahia
Villa que está muy junto al rio Ebro
bajo una peña alta toda  extensa.
-Bilalaera
0. Haitz Oro Heda Goiaren Behean
Eboro Ibai Oso Aldean Den Hiri.
1. etz  olo (i)de  hoiei  biie
ebuu  ibe usu  aria  ri  ii
2. i(z)  ulo  d(i) o(iii)  uiii
(i)uuu  (i)u(i) (i)s(i) a(i)a  (i) (ii)
3. (i) (i)lo d o u
uuu u saa
= lodo(u)sa
4. LODOSA

♧◇♧
@fga51
♧◇♧

MENDAVIA / MENDABIA.Tierra Estella - Ribera Alta del Ebro. Nafarroa. Jatorrizko Esanahia.

◇◇◇

MENDAVIA / MENDABIA.
Tierra Estella - Ribera Alta del Ebro.
Nafarroa.
Jatorrizko Esanahia.

MENDAVIA  / MENDABIA
< BENEDABIA
(No viene de "mendi" y "via").
Mendabiak ez du mendi handirik, ezta mendilerrorik ere, bere udalerria Ebroko Goi Erriberako eskualdean baitago. Tokiko paisaia batez ere laua da, Ebro ibaiaren ibarra eta nekazaritzarako terraza alubial zabalak dira nagusi. Erliebe nagusiki laua izan arren, lurraldeak goragune, muino eta muino txikiak ditu.
-Jatorria
0. IBERO IBAIAREN  ALDEAN  ORO HEDA DEN HIRI.
-Esanahia
Villa que está Toda Extendida Junto al Rio Ebro.
-Bilakaera
0. IBEROAREN  IBAI  ALDEAN  ORO  HEDA  DEN HIRI.
1. (I)BEUE(I)^ (I)ME ED(I)A  UU  IRA
RI  (II)
2. BE(I)E  NE  EDA  UU  IA 
(I)
3. BEN(E)DAUIA
(U intervocálica > B  / B inicial > M)
4. MENDABIA <> MENDAVIA.


♧◇♧
@fga51
♧◇♧

BADIOLA. Baserria eta abizena. San Roke Auzoa. Nerbioi ibaiaren eskuineko erribera. Amurrio. Araba. Jatorrizko Esanahia.

◇◇◇

BADIOLA.
Baserria eta abizena.
San Roke Auzoa.
Nerbioi ibaiaren eskuineko erribera.
Amurrio.
Araba.
Jatorrizko Esanahia.

☆☆☆

Badiola baserria Arabako Amurrio udalerrian dagoen baserri historiko bat da. Kokapen zehatza San Roke Artza inguruan du, herrigunearen iparraldean, Tubos Reunidos lantegia hornitzen duen ur-biltegi edo urtegiaren ondoan.

Kokapena eta Ingurua: San Roke auzoan kokatzen da, San Roke ermitaren azpiko eremuan. Inguru horretatik abiatzen dira mendizaleentzako hainbat ibilbide ezagun.

Mendi ibilbideak:
Baserri honen paretik igotzen da Inordui mendira (baita Elexazar aztarnategi eremura edo Salamanca zelaira ere)  doan aldapa gogor eta ezaguna.
Mendizaleek maiz erabiltzen dute inguruko mendi-bira motzak abiatzeko erreferentzia puntu gisa.


Oharra:
Salamanka
< Oso Zan Heda Beha Den Muga Eremua / Hiria >
(zan den > han-di)
-Ciudad o comarca que Mira la Frontera
Muy Extensísimamente.
> usu za  ira  m(i)a ri  nika (ii)nie / iie.
> (i)s(i)  ha  (i)la  ma  (i)  nika n(ii)/(iii).
> Salaman(i)ka(n).
> Salamanka.

BADIOLA
Baserria eta abizena.
San Roke Auzoa.
Nerbioi ibaiaren eskuineko erribera.
Amurrio.
Araba.
Jatorrizko Esanahia.

-Jatorria
0. IBAI  ALDE  GOIAN  HEDA  DEN  EREMUA.

-Esanahia
Zona que se Extiende en Alto Junto al Rio. (Nerbioi)

-Bilakaera
0. IBAI  ALDE  GOIAN  HEDA  DEN  EREMUA.
1. BA(I)  ADI  HOIE  IRA  RI    IINIE.
2. BA  ADI  O(II)  (I)LA  (I)  (II)N(II).
3. BAADIOLA(N).
4. BADIOLA.


♧◇♧
@fga51
♧◇♧

BILDOSOLA. Artea - Castillo y Elejabeitia. Arratia. Bizkaia. Leku eta abizena. Jatorrizko Esanahia.

◇◇◇

BILDOSOLA.
Artea - Castillo y Elejabeitia.
Arratia.
Bizkaia.
Leku eta abizena.
Jatorrizko esanahia.

Bildosola es un barrio y polígono industrial situado en el municipio de Artea (Castillo y Elejabeitia), en el valle de Arratia, a unos 30 kilómetros al sureste de Bilbao.

2 Aukerak
A.
Bildosola < Bildots Ola :
Cabaña o Cerrado para Corderos.
B.
0. Lur Bildua Goi Mendian Oso Heda Den.
-Tierra Ganada en Monte Alto
que es Muy Extensa.
-Desmonte Cercado-Corral-Korta-Sel.
1. Ru Bildue Hoi  Nerie Oso Ira Ri.
2. U Bildu(i)  O(i) H(iii)  Oso  (i)la (i).
3. (U)BILD(U)OHOSOLA.
4. BILDO^OSOLA.
= BILDOSOLA.

♧◇♧
@fga51
♧◇♧

CAPARROSO. Nafarroa. Olitealdea. Arga-Aragoi Ibarra. Jatorrizko Esanahia.

◇◇◇

CAPARROSO.
Nafarroa.
Olitealdea.
Arga-Aragoi  Ibarra.
Jatorrizko esanahia.

Atravesada por el rio Aragón / Aragoi.
Trasladada del llano al alto,
amurallada y con castillo,
por riadas y defensa.
Plaza fuerte de defensa
del Reino de Pamplona-Navarra.

Poblada en la Alta Edad Media.
Ataque moros siglo IX (~840)
Documentada por escrito
desde el siglo X (921) como villa
del Reino de Pamplona.
Caparroso (921)
Cabarroso (1171)

Tres orografías:
Llano al norte hacia Olite.
Valle del rio Aragón al centro.
Colinas áridas al sur hacia Las Bardenas.

-Jatorria
CAPARROSO / KAPARROSO
< KABARROSO
< ..GA-BA-ARRE-EO-ZO

0. MUGA BEHA AURREAN
ARAGOI IBAI ALDE
GOIAN HEDA DEN
ZAIN HIRI ORO.

-Esanahia
Villa toda guardiana
que se extiende en alto
junto al rio Aragón
mirando ante la frontera.

-Bilakaera
0. MUGA BEHA AURREAN
ARAGOI IBAI ALDE
GOIAN HEDA DEN
ZAIN HIRI  ORO.

1. NUGA  B(I)A  ARREA
AAHO  (I)UE  ERE
HOIE IRE RI
ZE  II  OO.

2. (HI)GA  BA  ARR(I)A
AAO  (II)  (II)
O(II)  (II)  (I)
Z(I)  (II)  OO

(g>k  /  z>s  /  ao>au)
3. KABARRAUSO

(b>p / k=c / au>o)
4.
4.1 KABARROSO = CABARROSO  (1171)
4.2 KAPARROSO = CAPARROSO   (921)

Erakarria
Caparrós  (abizena)


♧◇♧
@fga51
♧◇♧

SOPELANA / SOPELA. Uribe Kosta. Bizkaia. Jatorrizko Esanahia.

◇◇◇

SOPELANA / SOPELA.
Uribe Kosta. Bizkaia.
Jatorrizko Esanahia.
-Jatorria
0. ITSAS ORO BEHA HEDA GANEan
(den herri).
-Esanahia
Pueblo que se Extiende por Encima
Mirando Todo el Mar.
-Bilakaera
0. ITSAS ORO BEHA HEDA GANEan
(den herri).
1. TSE  OO  P(I)E  ERA HAN(I)A (ri irr).
2. S(e)  OO  PE  ELA  ANA (i i)
3. SOOPEELAANA
= SOPELANA
(Actualmente se usa "Sopela" :
Sopelana > Sopela^a > Sopela)

♧◇♧
@fga51
♧◇♧

MALKAR.-Terreno escarpado, escabroso, fragoso.-Declive, cuesta.-Precipicio, acantilado. Jatorrizko Esanahia.

◇◇◇

MALKAR.
-Terreno escarpado, escabroso, fragoso.
-Declive, cuesta.
-Precipicio, acantilado.
Jatorrizko Esanahia.
MALKAR <> BALAKAR
(zakar : duro, tosco, brusco, áspero.)
-Jatorria
0. BEHERA AURREAN HEDA ZAKARKI DEN LUR.
-Esanahia
Tierra que por Delante Se Extiende Bruscamente Hacia Abajo.
= Precipicio.
-Bilakaera
0. BEHERA AURREAN HEDA ZAKARKI DEN LUR.
1. B(II)A  ARREA  IRA  (Z)AKARGI  RI RU.
2. BA  AL(I)A  (I)A AKAR(HI) (I) (I)
3. BAALAAAKAR
= BAL(A)KAR
(b > m)
4. MALKAR

♧◇♧
@fga51
♧◇♧

ALDAPA. Cuesta, repecho, pendiente, inclinación. Jatorrizko Esanahia.

◇◇◇

ALDAPA.
Cuesta, repecho, pendiente, inclinación.
ALDAPA < ARDABA < ARREDAUUHUA
Jatorrizko Esanahia.
< ARREA|EDA|OO|GOA
< AuRREAn|hEDA|OrO|GOrA.
-Jatorria
0. AURREAN HEDA ORO GORA DEN LUR.
-Esanahia
Tierra que se extiende por delante
todo hacia arriba.
= Cuesta.
-Bilakaera
0. AURREAN HEDA ORO GORA DEN LUR.
1. ARREA  EDA UU  HUA  RI RU.
2. AL(I)E EDAUU UA  (I)  (I)
(u entre vocales > b)
3. AL(E)DABA
(b > p)
4. ALDAPA

♧◇♧
@fga51
♧◇♧

MENTXAKA - SANGRONIZ / ZANGROIZ. Bizkaia. Jatorrizko Esanahia.

◇◇◇

MENTXAKA - SANGRONIZ / ZANGROIZ.
Bizkaia.
Jatorrizko Esanahia.

☆☆☆

MENTXAKA
Barrika, Uribe, Bizkaia.
+ Apellido.
Mentxaka < Bentxaga
0. LABAR ERTZEAN HEDA
DEN ETXEA LANDA GAINEAN
- La casa que se extiende
encima del prado
en el borde del acantilado/despeñadero.
1. rEBE EZIEN IrE rEN
ETXIA  rArA GANIA
2. (E)BE E(Z)E  (I)E  EN
ETXA  AA  GA(HI)A
3. BE  EE  E   EN
ETXA AA  GAA
= BEN(E)TXAGA
(b>m / g>k)
4. MENTXAKA

☆☆☆

SANGRONIZ  / ZANGROIZ
Barrio de Sondika, Bizkaia.
+ Apellido.
Sangroniz < Tzangorroniz
0. ATZERA HEDA DEN
GOI AURRE ORO
BEHEKO AUZOA
-El barrio de abajo
que se extiende a detrás
todo ante lo alto.
1. ETZI(r)A  IrA  rIN
GO ORR(E) OO
MIIGU  OZUE
2. (I)S(I)A  (I)A  (I)N
GO ORR OO
NIIHI  UZ(II)
3. SAAN
GOORROO
NIII  IZ
= SANGORRONIZ
4. SANGRONIZ
     <> ZANGROIZ


♧◇♧
@fga51
♧◇♧

AIZKORA. Hacha. Jatorrizko Esanahia.

◇◇◇

AIZKORA.
Hacha.
Jatorrizko Esanahia.

☆☆☆

"Aizkora bat zurezko heldulekudun eta metalezko ahodun tresna bat da, egurra edo zenbait lekuetan ere harri leunak mozteko erabiltzen dena. Garai batean, ehizarako eta borrokarako ere erabili izan zen. Ohiko lanabesa izan da euskaldunon artean, harrizkoa garai zaharretan, brontzezkoa gero eta burdinazkoa egun."

AIZKORA
hacha
Hiru aukera  (A/B/C) :
A.
AIZKORA.
hacha.
0. Tai ZuR KoR Dan.
-Que es adecuada para cortar madera.
0. Tai ZuR KoR Dan.
1. Dai  Zu Ko rA.
2. rAI  Zu  kO  RA.
3. AIZuKORA.
4. AIZKORA.
B.
Baldin bada:
IGITAI
hoz
IGI TAI
-Corta moviendo.
Era berean:
AIZKORA
hacha
-Corta lo duro golpeando fuerte.
0. TAI ZAN KAR ORO JOTEN AHALEZ.
(zan den > handi: grande, gran, mucho, muy.
-Corta todo lo muy duro golpeando con fuerza.
0. TAI ZAN KAR ORO JOTEN AHALEZ.
1. DAI ZE KE OO  (I)ODE AArE.
2. (r)AI  Zi  K(i) OO  OR(I)  AA(I)
3. AIZiKOOORAA.
= AIZ(i)KORA.
4. AIZKORA.
C.
AIZKORA < *ANIZKORA < *ANITZKORA.
hacha.
(Roncalés, "nasales arcaicas":
atzur < antzur (R) : azada.
aizkora < *anizkora : hacha.)
0. ANITZ KAR JOZ
ORO TAI AHAL DAUN.
-Que puede cortar todo
golpeando duro mucho.
0. ANITZ KAR JOZ
ORO TAI AHAL DAUN.
1. ANITZ KE  (I)O
OO  DA(I)  AA  rAU.
2. ANITZ  K(I)  O
OO  RA  AA  A(I).
3. ANIZKORA.
4. AIZKORA.


♧◇♧
@fga51
♧◇♧

NEKA(tu). Cansar(se), Fatigar(se). NEKE (izan). Fatiga, Esfuerzo, Padecimiento, Pena. Jatorrizko Esanahia.

◇◇◇

NEKA(tu).
Cansar(se), fatigar(se).
NEKE  (izan).
Fatiga, esfuerzo, padecimiento, pena.
Jatorrizko esanahia.

☆☆☆

NEKA(tu) /  NEKE

-Jatorria:
0. INDAR GABE  (den).

-Esanahia:
Sin Fuerza.
Cansado.

-Bilakaera:
0. INDAR GABE.
1. INA  KA(U)E.
2. (I)NE  KAE.
3. NEKA <> NEKE

-Erakarria:
nekatu : cansar(se), fatigar(se).

-Oharra:
"necare"  (lat.):
asesinar, matar.
Del  PaleoEuropeo o
del PreIndoeuropeo:
"nec / nek" con distinta semántica.
Sinónimo lat.:
"necare" <> "occidere"
"occidere":
matar, caer (p.e. el sol),
de donde viene "occidente".

♧◇♧
@fga51
♧◇♧