Mostrando entradas con la etiqueta A. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta A. Mostrar todas las entradas

miércoles, 31 de julio de 2024

EIBAR. Gipuzkoa. Euskal Herria / País Vasco. Jatorrizko esanahia  / Significado originario.

 


◇◇◇

▪︎EIBAR

Eibar es una ciudad de Guipúzcoa, en el País Vasco. 
Pertenece a la comarca de Bajo Deba.

Situada a orillas del río Ego,
pen la cuenca del río Deba,
limita con la provincia de Vizcaya,
conformando con la vecina localidad de Ermua 
un mismo conjunto urbano.

Fue fundada con el nombre de 
ppVillanueva de San Andrés de Éibar,
pero siempre ha sido conocida
con el nombre de Éibar.
La población recibió el fuero
de constitución de la villa
el 5 de febrero del año 1346.


¤ Etimología


" En 1346 Alfonso XI de Castilla fundó la villa con el nombre de Villanueva de San Andrés, al que enseguida se le añadió de Heybar. Ya en documentos de 1493 y 1494 figuran los nombres de Ehibar y Heybar. Como Gregorio de Múgica indica en sus obras, el topónimo ha conocido diferentes formas y ninguna ha excluido a las demás; así pues, a la Ciudad Armera se la ha conocido como Villanueva de San Andrés de Heybar, y el nombre actual se ha escrito como Heibar, Eybar y Heivar. Hoy en día se escribe Eibar de manera oficial tanto en euskera como en español, si bien en este último idioma se exige la grafía Éibar para su correcta lectura y pronunciación, sin dejar por ello de ser el mismo topónimo.

Sobre el significado del nombre Éibar, parece claramente compuesto de la palabra vasca ibar, que significa 'valle', no estando claro el primer término que acompaña a ibar. Una versión muy extendida y bastante plausible es la que considera el nombre del pueblo una contracción de Ego ibar, significando 'Valle del Ego'. Pero no está documentado ni que la forma Egóibar o el término Eguibar, que sería la forma intermedia entre Egóibar y Éibar, haya hecho nunca referencia a esta localidad, a pesar de tratarse Eguibar de un apellido vasco bastante extendido. Al no estar demostrada esta hipótesis se puede pensar que quizás otro término esté en el origen del nombre de esta ciudad; algunos hablan de hegi, palabra que significa cuesta, cumbre o borde, dependiendo del euskalki, y que aparece también en otros topónimos de la localidad. Algunos otros autores, como Javier Elorza, citan la posibilidad de que el primer término sea eho (moler) o algún vocablo relacionado y que haga referencia a la gran cantidad de molinos que han existido históricamente en el valle del Ego."

•Es incompleto dicho análisis.

•Completo se analiza a continuación.



▪︎EIBAR

< HEYBAR  (1346)
< EHYBAR  (1493)
< HEYBAR  (1494)

HEHYBAR (medievo originario)
> HEYBAR (1346 / 1494) <> EHYBAR (1493)
= HEĪBAŔ = HEIIBAŔ
>  EIBAR (edad moderna / actualidad)



▪︎EIBAR

•Origen completo antes de aglutinación :

0.
< *MUGA ZAIN BEHA HEDA
EGO IBARRAN DEN URI.


¤ Significado


VILLA QUE ESTÁ EN LA VEGA DEL (rio) EGO
MIRANDO EXTENSAMENTE
(como) VIGILANTE 
DE LA FRONTERA.

(Gipuzkoa <> Bizkaia)


¤ Evolución fonética
y aglutinación del nombre


0.
< *MUGA ZAIN BEHA HEDA
- EGO IBARRAN DEN URI

1.
> *NIHE ZEM(I)^E (^I)RE
- EGU IBARRE^ RI^ U^I

2.
> H(I)^E ENÊ  RE
- EGI IBARR(Î )(^Î) (IÎ)

3.
> *HÊ E(H)Ê ^E•EHI IBAŔ

4.
> HĒ^ĒHĪBAŔ
= HĒHĪBAŔ
  (origen en el medievo)

<> ĒHYBAŔ
  (escrito 1493)

> HĒ^ĪBAŔ <> HĒYBAŔ
(escritos1346 y 1494)

> EIBAŔ
(moderno / actual)


♧◇♧
¤ Etimologías propias de @fga51.
♧◇♧


lunes, 3 de junio de 2024

FRIAS. Merindades, Bureba, Burgos, Castilla. Antigua Autrigonia. Significado originario.

 






◇◇◇


" Frías Burgosko ipar-ekialdeko udalerri bat da. Burebako eskualdean (Merindadeak) dago.

'Cerro La Muela' goragune harkaiztsuan kokatu zen, 
Ebro ibaitik gertu. Bertan, ibaia zeharkatzeko enklabe estrategikoa eraiki zen erromatar garaian, baina batez ere Erdi Aroan.
Horren bitartez kantabriar kostaldea eta meseta elkartzen ziren, Frias Hiriaren oparotasunari eta haren monumentu multzoari leku eginez.

Erdi Aroko hiri-estruktura dauka, gailurrera heltzean Velascotarren gaztelua eta San Vicenteko eliza egonik. Eraikinak bata besteari atxikirik daude, eta hori da herrian nagusitzen den eraikitze sistema. Etxe-eguterak toba izaten du, egurrezko egiturarekin batera. Frias da hiri titulua izanik biztanleria gutxien daukan Espainiako udalerria: 2008an 279 biztanle zituen.

Ebro ibaiaren ertzean, Frias Ebro ibaia zeharkatzeko kokaleku estrategikoan dago, aspalditik erabilia izan dena, gutxienez erromatarren garaitik.

Lehenengo erreferentzia historikoa k.o. 867 urtekoa da, zehazki musulmanak menderatu
eta gero lur hauek birpopulatzen ari zirenean. XI. mendean,
Sancho García kondeak, “Foru oneko” ezizenaz ezaguna,
hiria bereganatu zuen. Bera hil ondoren, Frias Iruñea-Naiara erreinuan sartu zen (Nafarroako erreinuaren aurrekoa), 
Antso III.a Garzeitz Nagusiaren erregealdian.

1202an, Alfontso VIII.a erregeak Logroñoko forua aitortu zion ongizate eta independentzia gehiago izan zitzan, biztanleriaren garapen ekonomikoa sustatuz.
Gainera, juduen auzoa ere izan zuen.
Ondoren, Gaztela pean egotera pasatu zen eta haren eragina Tobalinako Haranean barna hedatu zuen. 
XIV. mendean zubi gainean dorre bat eraiki zen, zubisaria eraginkorki kobratzeko asmoz.

1435ean, Joan II. erregeak hiribilduari hiri titulua
eman zion, Espainiako biztanleria txikiena zeukan
hiria izanik."

☆☆☆


¤ Etimología


▪︎FRÍAS

< PRIAS
< BRIAS
< BIRRIAS
< BURRUHATZ
< BORROGATZ


Euskara autrigón.


¤ Ubicación y Función:

Función:

•Centinela del Ebro.

Ubicación:

•Rio arriba,
•Sobre un cerro.
•Bajo una peña afilada.


▪︎FRIAS

0.
< *BEHA EBRO MUGA IBAI DEN
- ORO GOI ATZE
- MUINO GAINEAN HEDA
- HAITZ ZORROTZ ZAN BEHEAN
- ZAIN DEN URI


¤ Significado

Población Que Es
Centinela-Guardiana-Vigía
que Mira al Rio Fronterizo Ebro Desplazada en Alto Atrás del Todo
Extendida,Encima de un Cerro
Muy Abajo de Peña Afilada-Puntiaguda.



¤ Evolución fonética y aglutinación del nombre


0.
< *BEHA EBRO MUGA IBAI DEN
- ORO GOI ATZE
- MUINO GAINEAN HEDA
- HAITZ ZORROTZ ZAN BEHEAN
- ZAIN DEN URI

1.
> *BI^E  EBORRO  NIGA IME  RI^
- U^U HUI  ATZ 
- NIIHU  HEHIA^  ^IRA
- ^ATZ ZULUTZ  ZEMI^IE^
- ZE^ RI^ U^I

2.
> *BIΠ IUORRO HIGA INI ^Î
- (IÎ )  (^II)  ATZ
- HĪ^I  ^I^I  (Î)^A
- ATZ  ^IRITZ  ^INĪÎ
- (^Î)  (^Î)  (IÎ)

3.
3.1
> *B(Ī)  (II)ORRO  (^I)GA IHĪ
- ATZ
- (^Ī^)  (Ī^)  Â
- ATZ  Î^ITZ  ÎHĪ^

3.2
> *BORROGA(I^Î)
- AZ
- ÂÂ
- ATZ  Ī^TZ  (Î^Ī^)

= *BORROGAA(Z)ÂÂATZĪ^(Z)

4.
> *BORROGĀ^ĀTZ(Ī)

> *BORROGĀTZ

> *BURRUHĀS

> *B(I)RRI^ĀS

> *BRIĀS  <> *PRIĀS

<> FRIĀS


♧◇♧
¤ Etimologías propias de @fga51.
♧◇♧





jueves, 2 de mayo de 2024

ERRONKA. Reto, Desafío, Provocación. Jatorrizko Esanahia.



◇◇◇


▪︎ERRONKA
•reto, desafío.
•provocación, fanfarronada.

☆☆☆

▪︎ERRONKA

¤ Etimología

0.
< *Harroa Den Borroka-Deia


¤ Significado

• Llamada a la Lucha que es
Orgullosa-Fanfarrona.


¤ Evolución fonética y aglutinación del nombre

0.
< *Harroa Den Borroka-Deia

1.
> *Êrroe rimuluka-reia

2.
> *Êrroi ^inirika-^iia

3.
> *Êrro(ī)ni^ika-(ī)a

4.
> *Êrron(ī)kā

> ÊRRONKĀ


♧◇♧
¤ Etimologías propias de @fga51.
♧◇♧