martes, 9 de junio de 2026

ZORROTZ. Afilado, puntiagudo. Jatorrizko esanahia.



◇◇◇

ZORROTZ.
Afilado, puntiagudo.
Jatorrizko esanahia.
Jatorria:
0. Zan DoR Oro ERtz Mehe Daun.
Esanahia:
-Que Tiene el Borde Fino
Muy Todo Lo Más.
-Que Tiene Finísimo el Borde.
-Que Tiene Finísimo el Filo.
-Que Está Muy Afilado.
Bilakaera:
0. Zan DoR O(r)o E(R)tz Mehe Daun.
1. Ze  (r)ORR  OO ETZ  Nee (r)eu.
2. Z(i) ORR OO  (i)TZ  N(ii)  (ii).
3. ZORROOTZ(N).
4. ZORROTZ.

♧◇♧
@fga51
♧◇♧


ZAURI. Herida, pena, plaga. Jatorrizko esanahia.


◇◇◇

ZAURI.
Herida, pena, plaga.
Jatorrizko esanahia.

ZAURI
Jatorria:
0. ZAN ORO ERAGIN MIN.

Esanahia:
-Produce Muchísimo Dolor.
(zan den > handi)
(oro : todo)

Bilakaera:
0. ZAN ORO ERAGIN MIN.
1. ZA UU (I)REHI  MI
2. ZA UU  RII  N(I)
3. ZA  UU  RII (N)
4. ZA UU RII
    = ZAURI

Erakarria:
zauritu : herir.

♧◇♧
@fga51
♧◇♧

sábado, 6 de junio de 2026

ZEHAR. A través de, oblícuo, de lado. Jatorrizko esanahia.




◇◇◇

ZEHAR.
A través de, oblícuo, de lado.
Jatorrizko esanahia.

•Azalpena:
ZEHAR
- oblicuo, transversal, inclinado.
- de lado, lateral.
- a través de , cruzando por.
- sesgado.

•Erakarriak:
zeharka: de través, de lado
zeharkatu : atravesar

•Jatorria:
0. EZ  ZUZEN  HEDA  AURRERA DEN.

•Esanahia:
-Que es desplazamiento adelante no recto
-Que es desplazamiento en oblícuo.
-Que es desplazamiento torcido,
o de lado, o a través de, o cruzando por,
o sesgado.

•Bilakaera:
0. EZ  ZUZEN  HEDA  AURRERA DEN.
1. EZUZE  HErA  ARREA rI
2. IZIZE  HIA  ARRIE  (I)
3. (II)ZE  HA  ARR(E)
4. ZEHAAR
= ZEHAR

♧◇♧
@fga51
♧◇♧


jueves, 4 de junio de 2026

Giza elegia / Elegía humana.



◇◇◇


▪︎Giza elegia.

Gizakia, gizajo hilkorra!
Trebatua, kontzienteagoa.
Errugabea izan  hintzen.
Beste animalia bat haiz oraindik.

Unibertsoa naturalera,
ongi baitaki gogamenak,
baina konorterik gabe jarraitzen du
hasieratik amaierara.

Hil edo bizikoa den beldur batekin
badaki hiltzen ari dela: jakintsua.
Hobe arrazionala ez izatea?

Munduan bakarrik, adimena
benetan gaizki pasatzen du.
Jainko maitea!
Iritsiko da zorigaiztoko ordua.
Oso ausarta izan ala ez,
jaiotzea hilgarria da beti.

@fga51
2026ko ekaina



Traducción: 

▪︎Elegía humana. 

¡Humano, pobre mortal!.
Desgraciado, mas consciente.
Pudiste ser inocente.
Sigues siendo otro animal. 

Universo al natural,
bien que lo sabe la mente,
mas continúa inconsciente
desde el principio al final. 

Con un temor que es vital
sabe que muere: sapiente.
¿Mejor no ser racional?. 

Sola en el mundo, la mente
lo pasa de veras mal.
¡Que Dios le sea clemente!
Llegará la hora fatal.
Seas o no muy valiente 
nacer es siempre letal. 

@fga51
Junio 2026

◇◇◇


martes, 2 de junio de 2026

KAMUTS. Desafilado, despuntado. Romo, mellado. Que no corta, que no pincha. Jatorrizko Esanahia.


◇◇◇

KAMUTS.
Desafilado, despuntado.
Romo, mellado.
Que no corta, que no pincha.
Jatorrizko Esanahia.

Jatorria:
0. EBAKI  AHAL GABE  ORO HUTS.
Esanahia:
-Sin Poder Cortar Nada de Todo.
Bilakaera:
0. EBAKI  AHAL GABE  ORO HUTS.
1. IUEKI  AA  HAME  UU  UTS.
2. (III)K(I)  AA  AM(I)  UU  UTS.
3. KAAAMUUUTS.
= KAMUTS.

Oharra:
Pasó al francés antiguo.
"camus"  (fr) :
chato, de nariz plana.


♧◇♧
@fga51
♧◇♧


TXILAR. Brezo / Biércol. (fr.: bruyère). (cat.: bruc). Jatorrizko Esanahia.


◇◇◇

TXILAR.
Brezo / Biércol.
(fr.: bruyère).
(cat.: bruc).
Jatorrizko Esanahia.

(Empleado para hacer escobas o cierres.
Escoba: eusk.: erratz, isats, ginarra).

Txilarra:
"Adarrak meheak, tenteak eta oso ugariak ditu. Adar horiek tonu marroi gorrixka bereizgarria eta orratz formako hosto txikiz eta lore ñimiñoz estalita daude ".

TXILAR

Jatorria:
0. LORE TXIKIZ  TXIT  HEDA  ZAN ADAR  DAUZAN.

Esanahia:
-Que Tiene Muchas Ramas Extensas Del Todo
Con Pequeñas Flores.

Bilakaera:
0. LORE TXIKIZ  TXIT  HEDA  ZAN ADAR  DAUZAN.

1. rUrI  TXIGI  XI  IRA  HAN ArARR
rEUZE.

2. UI  TXIHI  SI  ILA  HA  AAR
IIhI.

3. (II)  TXII  ZI  ILA  A  AAR  (III).

4. TXIHILAAAARR.

        = TXILAR.

Erakarria:
Txillardegi  (abizena)
lugar de brezos
= brezal

♧◇♧
@fga51
♧◇♧

miércoles, 27 de mayo de 2026

ABITIGARRA / BITIGARRA / LA BITIGARRA. Cumbre en la Sierra de Entzia - Iturrieta. Harana. Arabako Mendialdea. Jatorrizko esanahia.






◇◇◇

ABITIGARRA / BITIGARRA / LA BITIGARRA.
Cumbre en la Sierra de Entzia - Iturrieta.
Harana.
Arabako Mendialdea.
Jatorrizko esanahia.

En Abitigarra se hallan:
-Ermita de Sta. Teodosia.
(antiguo paso medieval)
-Cueva de Obenkun.
(cueva sepulcral del
neolítico-calcolítico)
-Dolmen cubierto.
(junto a la ermita al otro lado
del camino)

-Enfrente:
Estribaciones de la Sierra de Lokiz.
-A continuación:
Urbasa

-Debajo en el valle:
Harana Done Bikendi
(tras despoblar Berberiego
en los siglos XIII-XIV)

ABITIGARRA / ABITIRARRA (1359)
BITIGARRA / LA BITIGARRA

-Jatorria:
< ABITIGARRA
< ABITIRARRA  (1359)
<> HABITIRARRA

0. GARAI BEHE DEN HARAN DORR HEDA.

-Esanahia:
Cumbre Bajo la que Está un Valle
de la Mayor Extensión.
(Harana)
(bajo Urbasa continúa por las Ameskoas)
Harana:
Done Bikendi, Alda, Ullibarri, Kontrasta.
(en actual Araba)
Ameskoas:
Larraona, Aranaratxe, Eulate, San Martín.
(en actual Nafarroa)

-Bilakaera:
0. GARAI BEHE DEN HARAN DORR HEDA.
1. HAAI  BII  TI  ERA RURR ERA
2. AA BII TI IRA (I)RR (I)A
3. AA BII TI IRA RR A
= ABITIRARRA (1359)
4. ABITIGARRA
(~BITIGARRA, ~LA BITIGARRA)


♧◇♧
@fga51
♧◇♧