jueves, 26 de febrero de 2026

"NEITIN IUNSTIR SALIRG BASIRTIR SABARIR". Serreta de Alcoy  (ib°) y otros plomos ib°s. Desde el protoeuskera. Propuesta de significado.







◇◇◇


"NEITIN IUNSTIR SALIRG BASIRTIR SABARIR"
(Serreta de Alcoy  (ib°) y otros plomos ib°s.)
Desde el protoeuskera.
Propuesta de significado

☆☆☆

"NEITIN IUNSTIR SALIRG BASIRTIR SABARIR"

-IUNSTIR:
Artizar, astro Venus, Diosa Madre.
(egunsenti izar / goiztiar den izar
/ izar den goiztiar).
Egunsenti Izar
Estrella del Amanecer :egunsenti (y el anochecer : ilunabar)
>ihunsiti izer
>iunsiti (z)ir
>iuns(i)ti ir
>IUNSTIR

◇ Oharrak ◇

-Izar Den Goiztiar
estrella que es mañanera
> ize re huiztar
> izi i  iiztar = iz(i)ztar
> IZZTAR > ISHTAR

-Goiztiar Den Izar
estrella que es mañanera
> huizdar  ti  izar
> iiraR ti zaR
> iAR TI ZAR
> ARTIZAR

-Den Zan Ama (< Aba)
(zan den > handi)
Que es la Gran Madre.
> rIN hAN AnA
> INAN(E)NA
> INANNA

-Ama LuR
Tierra Madre
> Emaru
> iMari
> MARI

-SALIRG <> SALIRGI
moneda de plata (zilar)
Material Plateado
plata, plateado.

-NEITIN
< ama bide den
> ene uiti rin
> ne iiti in  =  NEITIN
que es Vía Materna
Matrilineal.

-BASIRTIR
< beha oso erre diR
Que se Observa con Muy Brillante
Resplandor / Esplendor / Belleza.
Relacionados con 'irtir' :
-irtir <> erter > erder > eder : hermoso / bello.
-erder <> erdi : mitad
< ber erhi ez den:
(ber den > berdin)
que no es otro dedo igual.
que no es uno del todo.
que es medio.

-SABARIR
< SAN ABA LUR
> Zan Ama Lur
(zan ama lur > zeemaru > iimari > MARI)
Gran Madre Tierra.

Itzulpen proposamena:

" A LA MATRILINEAL 'IUNSTIR'
(astro del  amanecer y del anochecer:
Artizar - Venus)
GRAN MADRE TIERRA QUE SE OBSERVA
CON BRILLANTE y PLATEADO RESPLANDOR
/ESPLENDOR / BELLEZA."

Oharra:
Ama LuR eta Ama Jainkosa Handiaren
-Diren Izenak :
ARtizaR, Venus,
(Estrella Matutina, Lucero del Alba),
IshtaR, AstaRté, Inanna, Asherá,
Hera, Juno, DeméteR, Afrodita,
Gea, Cibeles, Isis, Tanit, MARI,
Rea, Maya, Devi, Shakti, Parvati,
Uma, Durga, Danu, Morrigan, Frigg,
Coatlicue, Tonantzin, Teteoinan,
Ixchel, Pachamama.
-Eta Ez diren bere izenak :
Hestia, Vesta, Atenea, Minerva,
Artemisa, Diana, Circe, Hécate,
Lilit.

Oharra:
Antzinako paleoeuroparrak ababidekoak
/ amabidekiak izan ziren eta Ama Lur edo
Ama Jainkosa Handia gurtu zuten.
Geroko Indoeuroparrak ordea a(i)tabidekoak
ziren eta Aita Jainko Handiak gurtu zuten.
Ama Jainkosak  Aita Jainko Handiaren Amak
bihurtu ziren, baita geroago beren emazte edo arrebak bilakatu ziren.
Argonautak esate baterako hango arokoak ziren eta horren gainean datza euren mitoa.
Halere, Ama Jainkosek iraun zuten jendearen burmuinetan, eta euren lekua Birjina Beltzak eta azken finean eta gaur egun arte ANDRA MARI edo Maria Ama Birjina bete egin zuen.
Hausnarketa:
Logikoa dirudi Venus planeta Ama Jainkosa Handiarekin identifikatzea.
Venusek distira egiten du egunsentian eta ilunabarrean, eta, beraz, irudiko luke astro horrek agintzen diola Lurrari bere baitatik  edo bere baitan irteten edo sartzen ahalegintzea Eguzkiari.
Eguzkiak bizigarri bihurtzen du Lurra bere berotasunarekin, eta landareen eta animalien bizitza eta emankortasuna ahalbidetzen ditu.
Beraz, besterik gabe, Venus izango litzateke Eguzkia kontrolatzen duena, eta horrexegatik lurraren, landareen, animalien eta gizakien emankortasuna ere bai.
Beraz, Artizarra Ama Jainkosa Handia izango zen antza denez, lurtar bizitza ororen bizitza eta emankortasunaren bermatzailetzat jotzen zena.
<>
Reflexión:
Parece lógico identificar al planeta Venus con la Gran Diosa Madre.
Venus reluce al amanecer y al atardecer, con lo que parecería que es ese astro quien ordena a la Tierra dejar salir o entrar en
ella al Sol.
El Sol es quien hace que la Tierra sea habitable con su calor y posibilita la vida y fertilidad de plantas y animales.
Con lo que sin más saber sería Venus quien controla al Sol y por tanto la fertilidad de la tierra, las plantas, los animales y los seres humanos.
Así que Venus sería apatentemente  la Gran Diosa Madre que se suponía garante de la vida y fertilidad de toda vida terrestre.

♧◇♧
@fga51
♧◇♧






miércoles, 25 de febrero de 2026

IRULEGIKO ESKUA. Proposamen berria.


◇◇◇ 

IRULEGIKO ESKUA.
Proposamen Berria.

▪︎Texto. 

SORIONEKU.
TENEKEBEEKIRRATERREN
O'T'IRRTAN. 
ESEAKARRI ERRAUKON. 

▪︎Adaptación. 

ZORI ON EKUS (edo Egun)•
TENE KEBE(n) E(se)KI 
ERRE ATERRLE ONEN DEN
O'TZ'IRRTAN <> O'Ñ'IRRTAN•
EZE AKARRI, ERRAN UKAN ON•

Oharrak:
(ERRAN ukan on > erra uka un > erraukon) 
Edota:
ERRAI : entrañas
errai ukan on: ten buena entraña
<> arren, por favor.

(keben > hemen)

(aterrle onen den :
que es el mejor protector
> aterre uhe ren
> aterre ie en
= aterreeen = aterren

▪︎Traducción. 

VER PÁJARO BUENO•
(o día de pájaro bueno)
EL ESTAÑO QUE ESTÁ AQUÍ COLGADO 
ES EL MAYOR PROTECTOR DE INCENDIOS
EN TORMENTAS con RAYOS•
NO LLEVAR, TEN BUEN PRESAGIO.
(o ten buena entraña)

☆☆☆ 

▪︎Traducción actualizada.

QUE TE VAYA BIEN (hoy)•
EL (espejo de) ESTAÑO AQUÍ COLGADO 
ES EL MEJOR  PARARRAYOS* •
NO TE LO LLEVES, TEN BUEN
PRESAGIO. (o ten buena entraña). 

* "Protector contra incendios en caso de tormentas/rayos."
(El estaño es muy buen conductor eléctrico).
(OTZIRR / OÑIRR / OTSIRR
 = rayo/tormenta/trueno).

OINAZTARRI : rayo.

(Ortzirri <> Ortzerre : 
¿enfados de/en Ortzi / Urtzi ?.
Irritaciones o incendios en el
o del cielo, tormentas con aparato eléctrico y truenos: Oñaztarri, Hotsaztarri
< > Ortzadar: Arco Iris).

(¿En el cielo sin más o lanzados por Ortzi como el Zeus griego? La terminación en
 -TAN indica lugar, en dónde, ubicación, no quién como sujeto de la acción.)

☆☆☆

Oharra:
esTANio  (cast./ esp.)
sTANnum  (lat.)
TIN  (eng.)
ZINN <> THINN <> TzINN  (de.)
TENN (sueco)
éTAIN  (fr.)
ezTAINu  (eusk.)
TENE  (protoeusk. / antzineusk.) 
Reconocimiento:
(Los vocablos TENE y AKARRI 
 son info. de Paulo Arrieta Aizpuru,
así como que 'T'= Ñ edo TS edo TZ.)

♧◇♧
@fga51
♧◇♧


lunes, 23 de febrero de 2026

ERAZTUN. Anillo. Jatorrizko Esanahia.


◇◇◇

ERAZTUN.
Anillo.
Jatorrizko esanahia.

ERAZTUN
0. ERHI BIRA ESTU DEN.
-Que es Cerco Prieto del Dedo.
1. E(i)  u(i)RA  (i)ZTU  (r)iN.
2. E  (i)RA  ZTU  (i)N
3. ERAZTUN

♧◇♧
@fga51
♧◇♧

domingo, 22 de febrero de 2026

ZORTZI. (8). Jatorrizko esanahia. (A/B).



◇◇◇

ZORTZI.
(8).
Jatorrizko esanahia. (A/B).

A.
(bi eskuz)
0. BI ATZEN ERI BI AHURREAN UTZI DEN.
(atz : antzinako esku.
atz goi > etz kui > esku)
-Que es Dejar Dos Dedos
de Dos Manos
en la Palma.
1. BETZ(III)U(I)ORRIEUTZIRE
2. BIZ(U)ORR(III)TZ(I)E
3. (B)IZORTZE
(cae b inicial, tres sílabas)
4. (I)ZORTZE  >  ZORZE  (ib°)
5. ZORTZI

Edota:

B.
Zortziak (8) oparotasuna, oreka, harmonia, arrakasta materiala eta boterea adierazten zituen.
Oraindik ez zen izaten 8 ikurra zenbaki bezala existitzen, baina halaxe da eguzki bidea urte baten zehar, 'ekibiran' edo 'ekiran',  puntu zehatz batetik ikusita : 8.
Zantzu on bat bezala.
Zeruan txori mesedegarriak ikustea bezala: buen augurio.
ZORTZI
(8)
0. ZORI ON ORTZIAN.
-Buenos Pájaros en en Cielo.
-Buen Augurio.
1. ZORONORTZIE.
2. ZOOHORTZII.
3. ZOHORTZI.
4. ZORTZI.

♧◇♧
@fga51
♧◇♧


Los Puntos Cardinales del Milenario Euskera: EKIALDE / SOŔTALDE - MENDEBALDE / SAŔTALDE - IPAŔ - HEGO : Este - Oeste - Norte - Sur. Origen paleoeuskérico y significado ancestral, inmemorial y milenario de sus respectivos nombres.

 

◇◇◇



▪︎EKIALDE
•Este geográfico

¤ Etimología

0.
< *EKHI AMA LUŔ ZAN DEN BARRU SOŔ HEDA ALDE

《Soŕ Heda Alde > SOŔTALDE : Este》

¤ Significado

•Lado del Sol cuando Se Desplaza Surgiendo de Dentro de la Gran Madre Tierra.

•Lado del que Sale el Sol.


¤ Evolución fonética y aglutinación del nombre

0.
< *EKHI AMA LUŔ ZAN DEN BARRU SOŔ HEDA ALDE

1.
(nb>m)
> *EKÎ ANA LU^ ZE^ RÎMALU
ZU^ ÎDE E^RE

2.
> *EKÎ AHA LÎ ^Î ^ÎNERI ^Î ÎDE Ê^E

3.
> *EKÎ A^A LĪ^HI^I Ī^DĒ^
= *EKÎĀLĪ^Ī^DĒ^
= *EKÎĀL(Ī)DĒ

4.
> EKÎĀLDĒ


♧♧♧


MENDEBALDE
Oeste.
<*BENDEBA ALDE.
<*(EKI) BENDEUBA ALDE.
0. (EKI) BEHERA DEN HEDA LUŔ BARNERA ALDE.
-Lado por el que el Sol se Desplaza
hacia Abajo al Interior de la Tierra.
1. (IGI)  B(II)E  rEN  (I)DE  RU  BAN(I)A ALDE.
2. (IHI)  BE EN DE  U  BAHA  ALDE
3. MENDEUBALDE
4. MENDEBALDE

♧♧♧

▪︎IPAŔ (Alde)
•Norte geográfico

¤ Etimología

0.
< *(ORO) GELDI BEHA DEN IZAŔ (BATEN) ALDE

¤ Significado

•Lado de (una) estrella que se observa (toda) quieta (la estrella polar).

•Lado de (una) estrella que se observa inmóvil (la polar).

¤ Evolución fonética y aglutinación drl nombre

0.
< *ORO GELDI BEHA DEN IZAŔ BATEN ALDE

1.
> *U^U GE^RI BIÂ RÎ ZAŔ BADEN A^RE

2.
(b>u)
> *IÎ HÎ^I BÂ (^Î) ^AŔ UERÎ ÊRI

3.
(b>p)
> *Ī^ĪPÂÂRRII^ĪÎ^I
= *ĪPĀ^RR(Ī^)

= ĪPĀŔ

♧♧♧


HEGO
Sur.

A.
0. NON BEHA EKI HEDA EZKER ALDERA ORO  DEN.
-Que es Donde se Observa al Sol
Desplazarse del Todo Hacia la Izquierda.
(en el hemisferio norte de la tierra)
1. NUM(I)E EGI IRE EGE ER(I)E OO  RI
2. HINE  EG(I)  (I)E  EGE EE  OO  (I)
3. (I)HE EG(II)G(III)OO
4. HEEGGOO
= HEGO

B.

0. HAIZE EPEL EKARRI OHI DAUN ALDEk.

-Lado que Suele Traer Viento Templado.
1. HEZE  EBE EGERR OI RO ARE
2. HEE  EUE  EGE  O O  EI
3. HEE  E(I)E  EG(E) OO  (II)
4. HEEEEEGOO

= HEGO

♧◇♧

¤ Etimologías propias de @fga51.
♧◇♧


IPAR - HEGO. Norte - Sur. Jatorrizko esanahiak.



◇◇◇

IPAR - HEGO.
Norte - Sur.
Jatorrizko esanahiak.

☆☆☆

IPAR.
Norte.
0. GELDI BEHA DEN IZAR ALDE.
-Lado de la Estrella
que se Observa Quieta.
1. GERI PIA RI IHAR ERE
2. HII PA (I)  (I)AR  (II)
3. II PA AR
= IPAR

♧♧♧

HEGO.
Sur.
A.
0. NON BEHA EKI HEDA EZKER ALDERA ORO  DEN.
-Que es Donde se Observa al Sol
Desplazarse del Todo Hacia la Izquierda.
(en el hemisferio norte de la tierra)
1. NUM(I)E EGI IRE EGE ER(I)E OO  RI
2. HINE  EG(I)  (I)E  EGE EE  OO  (I)
3. (I)HE EG(II)G(III)OO
4. HEEGGOO
= HEGO
B.
0. HAIZE EPEL EKARRI OHI DAUN ALDEk.
-Lado que Suele Traer Viento Templado.
1. HEZE  EBE EGERR OI RO ARE
2. HEE  EUE  EGE  O O  EI
3. HEE  E(I)E  EG(E) OO  (II)
4. HEEEEEGOO
= HEGO

♧◇♧
@fga51
♧◇♧


viernes, 20 de febrero de 2026

SANLÚCAR DE BARRAMEDA. Cádiz. En la desembocadura del rio WAD AL KABIR (El Rio Grande / IbaiZabal) -GUAD AL KEBIR - GUADALQUIVIR. Frente a Doñana, Huelva. Jatorrizko Esanahia.




◇◇◇

SANLÚCAR DE BARRAMEDA
Cádiz.
En la desembocadura del rio
WAD AL KABIR
(El Rio Grande / IbaiZabal)
>GUAD AL KEBIR
>GUADALQUIVIR.
Frente a Doñana, Huelva.
Jatorrizko Esanahia.

SANLÚCAR DE BARRAMEDA
No es nombre árabe, es euskera
del siglo XIII, tras la conquista
de Sevilla por Fernando III
(1247 /1248).

SANLÚCAR DE BARRAMEDA

0. OSO ZAN ORO HEDA 
GUAD-AL-KEBIR ALDE
HOLBA AURRE 
ITSAS BEHA DAN URI.
(zan den > handi)

-POBLACIÓN  QUE  MIRA AL MAR
TODA GRANDE Y MUY EXTENSA
JUNTO AL GUADALQUIVIR
(el Rio Grande)
FRENTE A HUELVA.

1. USU HAN (U)LU IRA
KUARAGIMIRR EDE
UBA ARRE 
TSA MIA DA ULI.

2. (I)S(I) AN LU  (I)A
K(I)AAHINIRR (I)DE
(I)BA ARR(I) 
TZA MA DA (I)L(I).

(caen i lenis-suaves)
3. SANLU(E)
KAA(IHI)R DE 
BAARR 
(Z)A ME DA(L).

4. SANLUKARDEBARRAMEDA.
= SANLÚCAR DE BARRAMEDA.

Aglutinazioz eta gaztelaniara pasatzean
bere jatorrizko zentzua galdu zuen
beste askok bezala.

♧◇♧
@fga51
♧◇♧