MENTXAKA - SANGRONIZ / ZANGROIZ. Bizkaia. Jatorrizko Esanahia.

◇◇◇

MENTXAKA - SANGRONIZ / ZANGROIZ.
Bizkaia.
Jatorrizko Esanahia.

☆☆☆

MENTXAKA
Barrika, Uribe, Bizkaia.
+ Apellido.
Mentxaka < Bentxaga
0. LABAR ERTZEAN HEDA
DEN ETXEA LANDA GAINEAN
- La casa que se extiende
encima del prado
en el borde del acantilado/despeñadero.
1. rEBE EZIEN IrE rEN
ETXIA  rArA GANIA
2. (E)BE E(Z)E  (I)E  EN
ETXA  AA  GA(HI)A
3. BE  EE  E   EN
ETXA AA  GAA
= BEN(E)TXAGA
(b>m / g>k)
4. MENTXAKA

☆☆☆

SANGRONIZ  / ZANGROIZ
Barrio de Sondika, Bizkaia.
+ Apellido.
Sangroniz < Tzangorroniz
0. ATZERA HEDA DEN
GOI AURRE ORO
BEHEKO AUZOA
-El barrio de abajo
que se extiende a detrás
todo ante lo alto.
1. ETZI(r)A  IrA  rIN
GO ORR(E) OO
MIIGU  OZUE
2. (I)S(I)A  (I)A  (I)N
GO ORR OO
NIIHI  UZ(II)
3. SAAN
GOORROO
NIII  IZ
= SANGORRONIZ
4. SANGRONIZ
     <> ZANGROIZ


♧◇♧
@fga51
♧◇♧

AIZKORA. Hacha. Jatorrizko Esanahia.

◇◇◇

AIZKORA.
Hacha.
Jatorrizko Esanahia.

☆☆☆

"Aizkora bat zurezko heldulekudun eta metalezko ahodun tresna bat da, egurra edo zenbait lekuetan ere harri leunak mozteko erabiltzen dena. Garai batean, ehizarako eta borrokarako ere erabili izan zen. Ohiko lanabesa izan da euskaldunon artean, harrizkoa garai zaharretan, brontzezkoa gero eta burdinazkoa egun."

AIZKORA
hacha
Hiru aukera  (A/B/C) :
A.
AIZKORA.
hacha.
0. Tai ZuR KoR Dan.
-Que es adecuada para cortar madera.
0. Tai ZuR KoR Dan.
1. Dai  Zu Ko rA.
2. rAI  Zu  kO  RA.
3. AIZuKORA.
4. AIZKORA.
B.
Baldin bada:
IGITAI
hoz
IGI TAI
-Corta moviendo.
Era berean:
AIZKORA
hacha
-Corta lo duro golpeando fuerte.
0. TAI ZAN KAR ORO JOTEN AHALEZ.
(zan den > handi: grande, gran, mucho, muy.
-Corta todo lo muy duro golpeando con fuerza.
0. TAI ZAN KAR ORO JOTEN AHALEZ.
1. DAI ZE KE OO  (I)ODE AArE.
2. (r)AI  Zi  K(i) OO  OR(I)  AA(I)
3. AIZiKOOORAA.
= AIZ(i)KORA.
4. AIZKORA.
C.
AIZKORA < *ANIZKORA < *ANITZKORA.
hacha.
(Roncalés, "nasales arcaicas":
atzur < antzur (R) : azada.
aizkora < *anizkora : hacha.)
0. ANITZ KAR JOZ
ORO TAI AHAL DAUN.
-Que puede cortar todo
golpeando duro mucho.
0. ANITZ KAR JOZ
ORO TAI AHAL DAUN.
1. ANITZ KE  (I)O
OO  DA(I)  AA  rAU.
2. ANITZ  K(I)  O
OO  RA  AA  A(I).
3. ANIZKORA.
4. AIZKORA.


♧◇♧
@fga51
♧◇♧

NEKA(tu). Cansar(se), Fatigar(se). NEKE (izan). Fatiga, Esfuerzo, Padecimiento, Pena. Jatorrizko Esanahia.

◇◇◇

NEKA(tu).
Cansar(se), fatigar(se).
NEKE  (izan).
Fatiga, esfuerzo, padecimiento, pena.
Jatorrizko esanahia.

☆☆☆

NEKA(tu) /  NEKE

-Jatorria:
0. INDAR GABE  (den).

-Esanahia:
Sin Fuerza.
Cansado.

-Bilakaera:
0. INDAR GABE.
1. INA  KA(U)E.
2. (I)NE  KAE.
3. NEKA <> NEKE

-Erakarria:
nekatu : cansar(se), fatigar(se).

-Oharra:
"necare"  (lat.):
asesinar, matar.
Del  PaleoEuropeo o
del PreIndoeuropeo:
"nec / nek" con distinta semántica.
Sinónimo lat.:
"necare" <> "occidere"
"occidere":
matar, caer (p.e. el sol),
de donde viene "occidente".

♧◇♧
@fga51
♧◇♧

SAGU. Ratón. Jatorrizko esanahia.

◇◇◇

SAGU.
Ratón.
Jatorrizko esanahia.

Etimologia:
0. OSO ARRATOIKO MEHE ORO DEN.
(arratoi: rata.
-ko: diminutivo.)

Esanahia:
-Que es Ratita Muy Pequeña Toda Fina.
-Ratita Pequeña Finísima.

Bilakaera:
0. OSO ARRATOIKO  MEHE ORO DEN.
1. USU  ALADUIGU NII  UU  RI.
2. (I)S(I)  A(r)A(r)IIGU H(I)  UU (I).
3. SAA(II)GUHUU.
= SAGUHU.
4. SAGU.

Erakarria:
sagutxu: ratoncito.

♧◇◇
@fga51
♧◇♧

APODAKA. Zigoitia, Lautada, Araba. Jatorrizko Esanahia.

◇◇◇

APODAKA.
Zigoitia, Lautada, Araba.
Jatorrizko esanahia.

☆☆☆

Apodaka 550 metroko altueran dagoen haitz batean dago, Zaia ibaiaren ezkerreko ertzean.
Apodaka herria Zigoitia udalerrikoa da, eta Gorbeialdeko Kuadrillakoa. Udalerriaren hego-mendebaldean dago, eta garai bateko Foronda udalerriko herriekin egiten du muga, gaur egun Gasteizen integratuta daudenak.
13 kilometro daude Apodakaren eta Gasteizko hiriburuaren artean.

Garai batean, Apodaka Dibina konderrian zegoen, Gasteizko ipar-mendebaldean, Arrato mendilerroraino, eta, horregatik, Okoiztako Eranskinean (975) eta Donemiliagako Burdin Sarean (1025) aipatzen da.

Erdi Aroan, Apodaka inguruan komentu bat egon zen, tradizioak tenpluetako zaldunei ematen diena eta ondoren Maltako San Joanen zaldunen aginduak gobernatu zuena.
Elizan, Askoako Ama Birjinaren irudia kontserbatzen da, XIII. mendearen amaierakoa, antzinako tenpla-enkomendatik datorrena.
Apodakako zaindaria San Martin da.

Herriaren paraleloan, Apodakatik Zadorra ibaira isurtzen den ibaiari Zaia ibaia esaten zaio, baina Apodakatik gora, Gorbeia mendian jaio zenetik, Mairuelegorretako haitzuloetatik gertu, Zubialde ibaia esaten zaio.

Apodakak aukera ematen du ia desnibelik gabeko ibilbide errazak egiteko, baita Arrato mendilerrora eramaten duten ibilbide zorrotzagoak egiteko ere.
Apodakatik eta partzelen bitartez kontzejuak ezagutzeko aukera izango dugu, hala nola Artaza de Foronda 2 kilometro pasatxora, Zaitegi 6 kilometrora eta Letona ia 4 kilometrora. GR25eko argibideei jarraituz iritsiko gara herri horietara, Arabako Lautada mendian zehar zeharkatzen duen bidezidorra.

Gainera, Apodakatik, Arrato mendilerroko artadi osoa zeharkatzen duen pasealeku polit bat dago, Amaritu menditik igaroz, 787 metroko altitudearekin, eta Armikeloraino iritsiz, 888 metroko altitudearekin.

Arrato mendilerroaren azpian antzinako tenpla-enkomienda zegoen, gero Askoako Andre Mariaren baseliza izango zena.


☆☆☆

APODAKA  (925 u.)  (1025 u.)
Apodaka

Apróx:

Apodaka
< Abodaga
< A beha oro heda az gain i ii
< Aaa beha oro heda aiz gain
rin uri
< LAutAdA Beha OrO heDA hAitz GAin
den huri.

-Etimología
0. LAutAdA Beha OrO heDA hAitz GAin
den huri.

-Esanahia
Pueblo que se Extiende Sobre una Peña
Mirando Toda la Llanada.

Bilakaera
0. LAutAdA Beha OrO heDA hAitz GAin
den huri.

1. (r)AudA(r)A  Bie OO  (i)DA  GA(i)
ri  ui.

2. A(i)rAA  B(ii)  OO  DA  GA
(i)  (ii).

3. A(r)AA  B  OO  DA  GA.

(b <> p / ga <> ka)

4. AAAPOODAKA.
= APODAKA.


♧◇♧
@fga51
♧◇♧

ARDO. Vino. Jatorrizko esanahia.

◇◇◇

ARDO.
Vino.
Jatorrizko esanahia.

*ARDANO > ARDAHU 
> ARDAU > ARDO

*ARDANO > ARteNO
> ARtNO > ARNO

*ARDANO
Vino

0. MAHATS IS IrAKINA KAR/GAR DAN OrO.

-Zumo de Uva Fermentado
que es Fuerte/Ardiente del Todo. 

1. NAAS  IZ  IAGIHA  HAR DAN OO
2. HAA(Z) (I)   (I)AH(I)A  HAR DAN OO
3. (H)AAA(H)A(H)ARDANOO
4. *ARDANO
4.1 ARDAHU
> ARDAU > ARDO
4.2 ARt(e)NO > AR(t)NO
> ARNO

Oharra
A.
KAR > GAR  (erro:raíz)
duro, sólido, fuerte, 
ardiente (sugar, sukar)
kar > harri
B.
GAR
claro
Gar-den: transparente.
Este "gar" viene de otro "kar"
que no es raíz ni para "ardiente"
nipara "duro" :
GAR
Claro, Transparente:
0. IKUS ZEHAR.
-Ver a Través.
1. Kus Ziar
2. Ki(z)  (z)iar
3. k(i)  (i)ar
4. KAR
5. GAR
Erakarria:
GarDen : Transparente


♧◇♧
@fga51
♧◇♧

OGI. Pan. Jatorrizko esanahia.

◇◇◇

OGI.
Pan.
Jatorrizko  esanahia.

☆☆☆

OGI
0. OrE GArI HIrIN
-Masa de harina de trigo
1.OE  GAI  IIN
2. O(I)  GE  II
3. O  GI  II 
=  OGI

♧◇♧
@fga51
♧◇♧