lunes, 18 de mayo de 2026

AULKI. Silla, asiento. Jatorrizko Esanahia.

◇◇◇

AULKI.
Silla, taburete, asiento.
Jatorrizko esanahia.
-Jatorria
0. Jartzeko Oro Gain.
-Esanahia
•Para poner(se) del todo encima.
•Para sentarse encima.
•Asiento, Silla.
-Bilakaera
0. Jartzeko Oro Gain.
1. iazigu ulu ge.
2. azhu  ulu  gi.
3. a(z)u ulu gi.
(g<>k)
4. aūl(u)ki
5. AULKI.

♧◇♧
@fga51
♧◇♧


IBAI. Rio. Jatorria - Esanahia - Bilakaera.



◇◇◇

IBAI.
Rio.
Jatorria - Esanahia - Bilakaera.

3 aukerak:  A/B/C

A.
0. UR BIDE HEDA DEN.
-Que es Extenso Camino del Agua.
1. U BIRE IRA  RI
2. I BII IA  I
3. IB(I)AI
4. IBAI

B.
0. GOItik BEHEra HEDA DEN UR.
-Que es Agua que Fluye de Arriba Abajo.
(Manantial de atrás en monte a delante en valle - vega hasta la desembocadura.)
1. HUIdi  B(II)A  IRA RI  U.
2. IIrI  BA  IA  I  I.
= IIIBA(I)AII.
3. IBAI.

C.
0. GOItik BEHEra
HEDAtzen UR ORO
DEN BIDE.
-Camino por el que Se Desplaza
Toda el Agua de Arriba a Abajo.
(nb > m)
1. HUIdi B(II)A
IREZI RI U UU
RIMIRI.
2. IIrI  BA 
III  I  I  II
IN(II).
3. III  BA 
IIIIIII
I(N).
4. IIIBAIIIIIIII
= IBAI


♧◇♧
@fga51
♧◇♧



domingo, 17 de mayo de 2026

ZI - BELLOTA - EZKUŔ - ELIKATU - ANOA - JUNCO - IHI - ZI - ZUME - ZUMITZ - MIHIMEN - PITXEŔ - SASKI - OTZARA - OTARRE. Bellota, Alimentar, Dieta, Ración, Junco, Mimbre, Jarra, Cesta, Cesto, Canasta. Significados Originales.

 









◇◇◇


¤  Edukia - Contenido

ZI - BELLOTA - EZKUŔ - ELIKATU
- JUNCO - IHI - ZI - ZUME - ZUMITZ
- MIHIMEN - PITXEŔ - SASKI - OTZARA
- OTARRE.

☆☆☆

•Oinarrizko Hitzak - Vocablos básicos

▪︎ZI
•bellota (~ezkuŕ)
•junco (~ ihi)

▪︎BELLOTA

0.
< *Baŕ-Jaki Oro Heda Doŕ Den

•que es el alimento vegetal
más extenso/abundante
de todos.

1.
> Bel -iegi O^O Îta  Ru^ Ri^
2.
> BeL-iihi  Ō  TA (^Î ^Î)
3.
> BELĪ^IŌTA
4.
> BELLŌTA



▪︎EZKUŔ
•bellota
0.
< *HARITZ-KO UŔ DEN
•Que es avellana de roble
1.
> ^E^IZ KU UŔ RI^
2.
> ÊZKŪŔ (^Î)
3.
> ÎZGĪ^
4.
> ÎZHĪ
> ÎZ^Ī
> ZĪ^


(baŕ > baratza > barazki > bazkari)


(jaki <> janari <> jan-gai )



▪︎ELIKA-TU
•alimentar(se), mantener(se), sustentar(se).
•alimentar(se) ligeramente.
•abstenerse.
•fr.: nourrir.

0.
< *Eri Jaki Oro Gai Doŕ Eman Den
•Que es dar al enfermo
el alimento más capaz/adecuado de todos.

•Que es dar al enfermo
la dieta o ayuno mas conveniente de todos.

•Que es dar el alimento
que cura al enfermo.

•Alimentar(se)
adecuadamente / convenientemente.

•Dieta o ayuno.
(por extensión ).

1.
> eli ieki u^u hai tu^ ine^ ri^
2.
> eli iiki iî ^a(i) tû ihî ^î
3.
> elīk(ī)âtû (i^i^î)
4.
> elīkâ-tû



▪︎ janari : comida
▪︎jaki : alimento
▪︎elikadura : alimentación ligera
o adecuada - conveniente.
(fr.: nourriture)
▪︎elikagai : alimento ligero y
adecuado.
▪︎landare elikagai :
planta comestible.
▪︎barazki elikagai :
vegetal o verdura o legumbre comestible.


▪︎ANOA

•ración.
•provisiones.
•víveres que el pastor lleva a la borda.
<>
El alimento o la comida que es necesaria.

☆☆☆

No confundir con :

ano :
▪︎uzki
< *zulo zikin den
•que es agujero sucio
> *ziru ziki^ ri^
> *zi^u ziki ^î  > *zûzikī
> *ûz(i)kī  =  ûzkī

☆☆☆

▪︎ANOA

0.
< *BEHAŔ DEN JANARI ORO ZAN

TODA LA COMIDA QUE ES MUY NECESARIA.

1.
> *BI^A^  RI^  IANA^I  O^O  ZA^

2.
> *BÂ (^Î) (I)ANE Ō ^Â

3.
> *BÂAN(I)ŌÂ
> *(B)ĀNŌÂ

4.
(cae b inicial)

> ĀNŌÂ



•Junco  (cast.)

•IHI <> ZI  (eusk.)

▪︎JUNCO  (cast.)
< ihunko > ihi^gu
> ihîhi > ĪHI  (eusk)

0.
< *Zan Baŕ
Zan Mehe
Zan Heda Oro Goi
Den
Zan Heda Ur Alde

• Que es :
•mucho vegetal,
•mucho delgado,
•mucho extenso todo en alto,
•mucho extenso junto al agua.

A.
▪︎IHI

1.
> *zeme^
ze^ nihi
ze^ ^ire uru gui
ri^ ze^ ^ire ur e^ri

2.
> *^inî
^î hi^i
^î î^i i^i  hui
^î ^î î^i  i^ î^i

3.
> *îhî  î^ī
ī^hui  î  ī^

4.
> î^î  ī^ īhii  î  ī^

= ī^ī^īhīîī^

= ^ĪHĪ^

B.
▪︎ ZI

1.
> zeme^
ze^ nihi
ze^ ^ire uru hui
^î zî  î^i i^ î^i

2.
> zinî zî  hi^i
zî î^i i^i ^ii  ^î zī^

3.
> *zihî zî^ī zī^ î zī^

> *zī^ zī^ zī^ zī^

4.
> zī^ ^ī^ ^ī^ ^ī^

= ZĪ^

☆☆☆

▪︎MIMBRE  (cast.)
•ZUME, ZUMITZ, MIHIMEN  (eusk.)

☆☆☆


▪︎Zume / Zumitz
•mimbre



▪︎ZUME
•mimbre

0.
< *Zi Oro Ibai Alde Heda Diren

•Juncos Que Extienden Todo Junto a los  Rios.

1.
> *Z(I) U^U (I)ME E^RI ^IRE  RIRI^

2.
> *ZŪME Ê(^I) (Î)^E (^I^Î)

3.
> ZŪMEÊÊ

= ZŪMĒ^



▪︎ZUMITZ
•mimbre

0.
< *Zi Oro Ibai Alde Heda Zan Diren

•Que son Juncos que se Extienden
Mucho Todo Junto a los Rios.

1.
> *Z(I) U^U (I)ME E^RI ^TE ZE^ RIRI^

2.
> *ZŪMIÎ^ÎTIZÎ^I^Î

= *ZŪMĪ^T(I)ZĪ^
3.
> ZŪMĪTZ(Ī)

> ZŪMĪTZ



▪︎MIHIMEN
•mimbre

0.
< *Ibai Alde Baŕ Goi Mehe Den

•Vegetal Junto a los Rios
que es Alto y Delgado.

1.
> *IME E^RI ME^ HUI ME^E REN

2.
> *MI Î^I NÎ ^II MĒ ^EN

3.
> MĪ^HĪ^MĒN  =  MĪHĪMĒN

☆☆☆

▪︎ÁRGOMA  (cast.)
•OTE  (eusk.)
[como "tal vez / acaso" en eusk. ote = ete (B) ]
Sin relación.
Ote > Ota > Otalora
La planta amarilla.

☆☆☆

▪︎PITXEŔ
•jarra

0.
< *LABE ONTXI EDEŔ DEN

•QUE ES HERMOSO RECIPIENTE  DE HORNO
(de arcilla horneada).

1.
> *REPI U^TXI EREŔ RI^

2.
> *(^I)PI ÎTXI E^EŔ (^Î)

3.
> *PĪTX(I)ĒŔ

4.
> PĪTXĒŔ



▪︎SASKI
•cesta, cesto, canasta.

0.
< *ZUME OSO ZAN HEDA ZEHAŔ
ZAN ONTZI EGINA DEN


•QUE ES RECIPIENTE GRANDE
HECHO CON MIMBRES
MUY MUCHO EXTENDIDOS DE TRAVÉS .

•RECIPIENTE GRANDE
HECHO CON MUCHOS MIMBRES
ENTRECRUZADOS-ENTRELAZADOS MUCHÍSIMO.

1.
> *ZINE USU ZA^ ^IRA ZI^E^
ZE^ U^SI  EKINE RI^

2.
> *^IHI  (I)S(I)  ^  (Î)^A  (^ÎÎ )
(^Î)  (Î)SI IKINI ^Î

3.
> *(Î^I) S Â Â SĪ KIHĪ

4.
> *SĀ^ SĪ  KI^Ī

= *SĀ^S(Ī)KĪ^

> SĀ^SKĪ^



▪︎OTZARA  (B)

•cesto, canasta

0.
< *ZUME ORO ZAN HEDA ZEHAŔ
ZAN ONTZI EGINA DEN


•RECIPIENTE GRANDE QUE ESTÁ HECHO
TODO DE MIMBRES  MUY  ENTRECRUZADOS
- ENTRELAZADOS.

1.
> *^INI  O^O ZE^ ^ITE  Z(I)^AL ZA^ U^ZI  EHINA RI^

2.
> *ÎHI Ō (^Î) (Î)T(I)  ZÂL ^  (Î^I I^I)HA  (^Î)

3.
> *(Î^I) ŌTZÂLÂHA

4.
> ŌTZÂRÂ^A

= ŌTZÂRĀ^



▪︎OTARRE
•cesto, cesta, nasa (L)

(otzara = otarre, con aglutinación algo diferente)


0.
< *ZUME ORO ZAN HEDA ZEHAŔ
ZAN ONTZI EGINA DEN

RECIPIENTE GRANDE QUE ESTÁ HECHO
TODO DE MIMBRES MUY ENTRECRUZADOS
- ENTRELAZADOS.

1.
> *^INI O^O ZE^ ^ITA ZI^EŔ ZE^ U^ZI EHINE RE^

2.
> *IHI  Ō  (^Î)  (Î)TA (^IÎ)Ŕ  ^Ê  (Î^I) E(^I)HE  ^Ê

3.
> *(I^I)  ŌTARRÊEHEÊ

4.
> ŌTARRĒ^Ē

= ŌTARRĒ

♧◇♧
¤ Etimologías propias de @fga51.
♧◇♧










SALAMANCA. A. Reino de León. B. Zelai bat Amurrion, Araba, Euskal Herria. Jatorrizko esanahiak.




◇◇◇

SALAMANCA.
a. Reino de León.
b. Zelai bat Amurrion, Araba, Euskal Herria.
Jatorrizko esanahiak.

Precedentes:
Salamanca
Helmantiké  (gr)
Salmantica (lat)
Salamanika (eusk)

A/B

A.
Salamanikan (eusk)
-Jatorria
0. Oso Zan Heda Beha Den Muga Zelai.
(zan den > han-di)
-Esanahia
Prado que Mira la Frontera
Muy Extensísimamente.
-Bilakaera
1. usu za  ira  m(i)a ri  nika zere.
2. (i)s(i)  ha  (i)la  ma  (i)  nika ere.
3. Salaman(i)ka(ee)
4. Salamanka.
(en Amurrio,
Araba, antes era Bizkaia).

B.
Helmantiké (gr.)
-Jatorria
0. Heda Oro Ibai Alde Gain Den Muga Hiri.
-Esanahia
Ciudad Fronteriza que se Extiende
Junto al Rio (Tormes) Todo Extensamente.
-Bilakaera
0. Heda Oro Ibai Alde  Gain Den Muga Hiri.
1. Hire Ulu (I)ma Are Gan Ti Nuka (ii).
2. H(I)E  (I)LI  IMA A(I) HAN TI HIKA.
3. HELIIMAAHANTIHIKA.
= HEL(I)MANTIKA
4. HELMANTIKE. (gr)

-Oharra
Con el vocablo "OSO : muy", por delante
al inicio de la palabra, es obvio que la
evolución daría:
SELMANTIKE
> SALMANTIKA (lat.)


♧◇♧
@fga51
♧◇♧




sábado, 16 de mayo de 2026

MAHAI. Mesa. Jatorria - Esanahia - Bilakaera.



◇◇◇

MAHAI.
mesa.
Jatorria- Esanahia - Bilakaera.

MAHAI
-Azterketa:
(m inicial < b originaria)
< BAHAI 
(h < g)
< BAGAI 
(n final caída > i final nasal).
< BAGAIN
-Zatiketa:
< B-A-GA-IN
-Adibidea:
(behegain (B) : suelo)

MAHAI
mesa
-Jatorria:
0. BEHEtik HEDA GORA DEN OHOL.
-Esanahia:
•Tabla Que Está Extendida En Alto
Desde (~Sobre) el Suelo.
-Bilakaera:
1. BIIDI  IrA GUA rIN UUL.
2. BIIrI  (I)A  G(I)A IN U.
3. B(III)  A  GA  IN (I).
= BAGAI(N).
(b>m / g>h / cae n final
y la i final se hace nasal).
4. MAHAÎ = MAHAI.

♧◇♧
@fga51
♧◇♧



LODOSA.Tierra Estella - Ribera Alta del Ebro. Nafarroa. Jatorrizko Esanahia.




◇◇◇

LODOSA.
Tierra Estella - Ribera Alta del Ebro.
Nafarroa.
Jatorrizko Esanahia.
-Jatorria
0. Haitz Oro Heda Goiaren Behean
Eboro Ibai Oso Aldean Den Hiri.
-Esanahia
Villa que está muy junto al rio Ebro
bajo una peña alta toda  extensa.
-Bilalaera
0. Haitz Oro Heda Goiaren Behean
Eboro Ibai Oso Aldean Den Hiri.
1. etz  olo (i)de  hoiei  biie
ebuu  ibe usu  aria  ri  ii
2. i(z)  ulo  d(i) o(iii)  uiii
(i)uuu  (i)u(i) (i)s(i) a(i)a  (i) (ii)
3. (i) (i)lo d o u
uuu u saa
= lodo(u)sa
4. LODOSA

♧◇♧
@fga51
♧◇♧



viernes, 15 de mayo de 2026

MENDAVIA / MENDABIA.Tierra Estella - Ribera Alta del Ebro. Nafarroa. Jatorrizko Esanahia.



◇◇◇

MENDAVIA / MENDABIA.
Tierra Estella - Ribera Alta del Ebro.
Nafarroa.
Jatorrizko Esanahia.

MENDAVIA  / MENDABIA
< BENEDABIA
(No viene de "mendi" y "via").
Mendabiak ez du mendi handirik, ezta mendilerrorik ere, bere udalerria Ebroko Goi Erriberako eskualdean baitago. Tokiko paisaia batez ere laua da, Ebro ibaiaren ibarra eta nekazaritzarako terraza alubial zabalak dira nagusi. Erliebe nagusiki laua izan arren, lurraldeak goragune, muino eta muino txikiak ditu.
-Jatorria
0. IBERO IBAIAREN  ALDEAN  ORO HEDA DEN HIRI.
-Esanahia
Villa que está Toda Extendida Junto al Rio Ebro.
-Bilakaera
0. IBEROAREN  IBAI  ALDEAN  ORO  HEDA  DEN HIRI.
1. (I)BEUE(I)^ (I)ME ED(I)A  UU  IRA
RI  (II)
2. BE(I)E  NE  EDA  UU  IA 
(I)
3. BEN(E)DAUIA
(U intervocálica > B  / B inicial > M)
4. MENDABIA <> MENDAVIA.


♧◇♧
@fga51
♧◇♧