domingo, 22 de febrero de 2026

ZORTZI. (8). Jatorrizko esanahia. (A/B).



◇◇◇

ZORTZI.
(8).
Jatorrizko esanahia. (A/B).

A.
(bi eskuz)
0. BI ATZEN ERI BI AHURREAN UTZI DEN.
(atz : antzinako esku.
atz goi > etz kui > esku)
-Que es Dejar Dos Dedos
de Dos Manos
en la Palma.
1. BETZ(III)U(I)ORRIEUTZIRE
2. BIZ(U)ORR(III)TZ(I)E
3. (B)IZORTZE
(cae b inicial, tres sílabas)
4. (I)ZORTZE  >  ZORZE  (ib°)
5. ZORTZI

Edota:

B.
Zortziak (8) oparotasuna, oreka, harmonia, arrakasta materiala eta boterea adierazten zituen.
Oraindik ez zen izaten 8 ikurra zenbaki bezala existitzen, baina halaxe da eguzki bidea urte baten zehar, 'ekibiran' edo 'ekiran',  puntu zehatz batetik ikusita : 8.
Zantzu on bat bezala.
Zeruan txori mesedegarriak ikustea bezala: buen augurio.
ZORTZI
(8)
0. ZORI ON ORTZIAN.
-Buenos Pájaros en en Cielo.
-Buen Augurio.
1. ZORONORTZIE.
2. ZOOHORTZII.
3. ZOHORTZI.
4. ZORTZI.

♧◇♧
@fga51
♧◇♧


Los Puntos Cardinales del Milenario Euskera: EKIALDE / SOŔTALDE - MENDEBALDE / SAŔTALDE - IPAŔ - HEGO : Este - Oeste - Norte - Sur. Origen paleoeuskérico y significado ancestral, inmemorial y milenario de sus respectivos nombres.

 

◇◇◇



▪︎EKIALDE
•Este geográfico

¤ Etimología

0.
< *EKHI AMA LUŔ ZAN DEN BARRU SOŔ HEDA ALDE

《Soŕ Heda Alde > SOŔTALDE : Este》

¤ Significado

•Lado del Sol cuando Se Desplaza Surgiendo de Dentro de la Gran Madre Tierra.

•Lado del que Sale el Sol.


¤ Evolución fonética y aglutinación del nombre

0.
< *EKHI AMA LUŔ ZAN DEN BARRU SOŔ HEDA ALDE

1.
(nb>m)
> *EKÎ ANA LU^ ZE^ RÎMALU
ZU^ ÎDE E^RE

2.
> *EKÎ AHA LÎ ^Î ^ÎNERI ^Î ÎDE Ê^E

3.
> *EKÎ A^A LĪ^HI^I Ī^DĒ^
= *EKÎĀLĪ^Ī^DĒ^
= *EKÎĀL(Ī)DĒ

4.
> EKÎĀLDĒ


♧♧♧


MENDEBALDE
Oeste.
<*BENDEBA ALDE.
<*(EKI) BENDEUBA ALDE.
0. (EKI) BEHERA DEN HEDA LUŔ BARNERA ALDE.
-Lado por el que el Sol se Desplaza
hacia Abajo al Interior de la Tierra.
1. (IGI)  B(II)E  rEN  (I)DE  RU  BAN(I)A ALDE.
2. (IHI)  BE EN DE  U  BAHA  ALDE
3. MENDEUBALDE
4. MENDEBALDE

♧♧♧

▪︎IPAŔ (Alde)
•Norte geográfico

¤ Etimología

0.
< *(ORO) GELDI BEHA DEN IZAŔ (BATEN) ALDE

¤ Significado

•Lado de (una) estrella que se observa (toda) quieta (la estrella polar).

•Lado de (una) estrella que se observa inmóvil (la polar).

¤ Evolución fonética y aglutinación drl nombre

0.
< *ORO GELDI BEHA DEN IZAŔ BATEN ALDE

1.
> *U^U GE^RI BIÂ RÎ ZAŔ BADEN A^RE

2.
(b>u)
> *IÎ HÎ^I BÂ (^Î) ^AŔ UERÎ ÊRI

3.
(b>p)
> *Ī^ĪPÂÂRRII^ĪÎ^I
= *ĪPĀ^RR(Ī^)

= ĪPĀŔ

♧♧♧


HEGO
Sur.
0. NON BEHA EKI HEDA EZKER ALDERA ORO  DEN.
-Que es Donde se Observa al Sol
Desplazarse del Todo Hacia la Izquierda.
(en el hemisferio norte de la tierra)
1. NUM(I)E EGI IRE EGE ER(I)E OO  RI
2. HINE  EG(I)  (I)E  EGE EE  OO  (I)
3. (I)HE EG(II)G(III)OO
4. HEEGGOO
= HEGO


♧◇♧
¤ Etimologías propias de @fga51.
♧◇♧


IPAR - HEGO. Norte - Sur. Jatorrizko esanahiak.



◇◇◇

IPAR - HEGO.
Norte - Sur.
Jatorrizko esanahiak.

☆☆☆

IPAR.
Norte.
0. GELDI BEHA DEN IZAR ALDE.
-Lado de la Estrella
que se Observa Quieta.
1. GERI PIA RI IHAR ERE
2. HII PA (I)  (I)AR  (II)
3. II PA AR
= IPAR

♧♧♧

HEGO.
Sur.
0. NON BEHA EKI HEDA EZKER ALDERA ORO  DEN.
-Que es Donde se Observa al Sol
Desplazarse del Todo Hacia la Izquierda.
(en el hemisferio norte de la tierra)
1. NUM(I)E EGI IRE EGE ER(I)E OO  RI
2. HINE  EG(I)  (I)E  EGE EE  OO  (I)
3. (I)HE EG(II)G(III)OO
4. HEEGGOO
= HEGO

♧◇♧
@fga51
♧◇♧


viernes, 20 de febrero de 2026

SANLÚCAR DE BARRAMEDA. Cádiz. En la desembocadura del rio WAD AL KABIR (El Rio Grande / IbaiZabal) -GUAD AL KEBIR - GUADALQUIVIR. Frente a Doñana, Huelva. Jatorrizko Esanahia.




◇◇◇

SANLÚCAR DE BARRAMEDA
Cádiz.
En la desembocadura del rio
WAD AL KABIR
(El Rio Grande / IbaiZabal)
>GUAD AL KEBIR
>GUADALQUIVIR.
Frente a Doñana, Huelva.
Jatorrizko Esanahia.

SANLÚCAR DE BARRAMEDA
No es nombre árabe, es euskera
del siglo XIII, tras la conquista
de Sevilla por Fernando III
(1247 /1248).

SANLÚCAR DE BARRAMEDA

0. OSO ZAN ORO HEDA 
GUAD-AL-KEBIR ALDE
HOLBA AURRE 
ITSAS BEHA DAN URI.
(zan den > handi)

-POBLACIÓN  QUE  MIRA AL MAR
TODA GRANDE Y MUY EXTENSA
JUNTO AL GUADALQUIVIR
(el Rio Grande)
FRENTE A HUELVA.

1. USU HAN (U)LU IRA
KUARAGIMIRR EDE
UBA ARRE 
TSA MIA DA ULI.

2. (I)S(I) AN LU  (I)A
K(I)AAHINIRR (I)DE
(I)BA ARR(I) 
TZA MA DA (I)L(I).

(caen i lenis-suaves)
3. SANLU(E)
KAA(IHI)R DE 
BAARR 
(Z)A ME DA(L).

4. SANLUKARDEBARRAMEDA.
= SANLÚCAR DE BARRAMEDA.

Aglutinazioz eta gaztelaniara pasatzean
bere jatorrizko zentzua galdu zuen
beste askok bezala.

♧◇♧
@fga51
♧◇♧


NAGI. Perezoso. Jatorrizko esanahia.


◇◇◇

NAGI.
Perezoso.
Jatorrizko esanahia.
0. NAHI GE.
-Sin Voluntad o Deseo.
1. NA(I) GI.
2. NAGI.

♧◇♧
@fga51
♧◇♧


jueves, 19 de febrero de 2026

NAHI izan. Deseo, voluntad. Deseo con voluntad. Desear. Jatorrizko esanahia.



◇◇◇

NAHI izan.
Deseo, voluntad.
Deseo con voluntad.
Desear.
Jatorrizko esanahia.

(nahikunde: mero deseo).
-Men :
ban > men
facultad 
(ahalmen, ikusmen)
-Min:
bin > min
dolor, emoción empática,
deseo empático.
(ikusmin, lagun min,
mintza, imintzioka)

0. MIN HANDI EUKI.
(zan den > handi)
-Tener gran voluntad - deseo - emoción empática.
-Desear.
1. N(Î) ÂrI IIGI
2. N ÂI  IHI
3. NA(I)HI
4. NAHI

Oharrak:
-ikusmen:
⬅️  (facultad personal: ban > men)
vista, sentido de la vista.
-ikusmin:
🔄  (sentimiento social empático: bin > min)
ansia de ver, gran curiosidad.
-bekaitz (envidia) vs. begirune (respeto social)
-lotsa: respeto personal, vergüenza.
-ahalke : tímido (sin poder).

♧◇♧
@fga51
♧◇♧


miércoles, 18 de febrero de 2026

ARTIZAR  (eusk) - IUNSTIR (ib°). Planeta Venus. (Lucero Matutino). Diosa Madre. Jatorrizko esanahi berbera zuten, izar goiztiar edo egunsenti izar aukera antzekoak erabiliz.






◇◇◇

ARTIZAR  (eusk) - IUNSTIR (ib°)
Planeta Venus.
(Lucero Matutino).
Diosa Madre.
Jatorrizko esanahi berbera zuten,
izar goiztiar edo egunsenti izar 
aukera antzekoak erabiliz.

ARTIZAR
a.1
0. GOIZTIAR DEN IZAR.
-Estrella que es mañanera.
1. HUIZDAR TI  IZAR.
2. IIrAR  TI  IZAR.
3. (I)AR TI IZAR.
4. ARTIZAR.

ARTIZAR.
a.2
0. IZAR DEN GOIZTIAR.
-Estrella que es mañanera.
1. IHAR TI  HUIZDAR.
2. (I)AR  TI  IIZ(r)AR.
3. ARTIZAR.

IUNSTIR  (Ib°)
b.
0. EGUNSENTI  IZAR.
-Estrella del amanecer.
1. IHUNS(I)TI  IZER.
2. IUNSTI ZIR.
3. IUNSTIHIR.
4. IUNSTIR.


♧◇♧
@fga51
♧◇♧