BAIA - BADAIA - KUARTANGO - ANDAGOSTE. (Ibaia, Mendilerroa, Harana, Larra). Araba.Euskal Herria. Jatorrizko esanahiak.

◇◇◇

BAIA - BADAIA - KUARTANGO - ANDAGOSTE.
(ibaia, mendilerroa, harana, larra).
Araba.
Euskal Herria.
Jatorrizko esanahiak.

☆

BAIA / BAIAS.
Arabako ibaia.
Jatorrizko esanahia.

Baia ibaia Gorbeia mendiaren hegoaldeko isurialdean jaiotzen da, Araban, eta Miranda de Ebron (Burgos) itsasoratzen da, Araba iparraldetik hegoaldera zeharkatu ondoren.

BAIAS / BAIA
0. Ibai Heda Oso.
-Rio Muy Extenso.
1. Bai  IrA  Usu.
2. Bai ia (i)s(i).
3. Baias <>  Baia.

☆

BADAIA.
Arabako mendikatea.
Jatorrizko esanahia.
Badaia mendilerroa Arabako euskal mendietako mendikate nabarmena da, eta lautada karstiko handi bat osatzen du Gasteiztik gertu.
Larreetako paisaiengatik eta arteetako basoengatik nabarmentzen da.
Arabako Lautada mendebaldetik ixten du, Los Huetos inguruan eta Iruña Okatik gertu.
Goi-lautada da, batez ere arroka eta larreak dituen lurra.
BADAIA
0. Beha Lautada Den Goi Heda.
-Alto extenso que Mira la Llanada.
1. Bia (r)aida(r)a  (r)i  Hui  Hi(r)a.
2. Ba adaa  i  ii  ia.
3. Badaia.

☆

KUARTANGO
Arabako harana.
Jatorrizko esanahia.
Kuartango Arabako mendebaldeko  udalerri 
bat da,  Añanako kuadrillako udalerrien artetik iparraldekoena.
Baia ibaiak eta haren eskuineko zenbait adarrek eratutako haran batean dago udalerria.
Lehendabiziko agerpen idatzietan,
X. mendean, Cuartango, Quartanigo 
dokumentatzen da, gero, 
1025eko Donemiliagakogoldean, 
Quartango formarekin ageri da, eta geroago batez ere Cuartango eta Quartango formak hartu zituen.
Euskararako, Euskaltzaindiak Koartango 
forma onartu zuen lehenik, 1979an, Euskal Herriko udalen izendegian. Gerora, 1996an, Kuartango formaren alde egin zuen.
Baia ibaia. / Badaia mendilerroa.
KUARTANGO
< KOARTANIGO  (s.X)
< KOARRITANIGO
0. LAUTADAKO AURREAN HEDA HARAN  DEN  GOIAN
-Valle que está en Alto Extendido Enfrente
de la Llanada.

1. REUDEREKO  ARREA ETA AAN RI
GOIE.
2. IIRIIKO  ARRIE  ITA  AAN I  GOII.
3.  (II)KO  ARRII  ITA AAN I GO.
4. KOARR(I)TANIGO.
4.1 KOARTANIGO  (1025 RSM).
4.2 KUARTANGO / CUARTANGO  (s.X)


☆

ANDAGOSTE-ko Larra.
Kuartango-ko Haranan.
Badaia-ko mendikatearen ondoan.
Baia ibaiaren aldean.
Araba.
Euskal Herria.
Jatorrizko esanahia.
Karistiarr eta erromatarren
arteko borrokalekua,
(K.a. I. mendean),
garaipen karistiarr (euskaroak)
borobil baten emaitzarekin.
ANDAGOSTE
0. LANDA GOI OSTE.
-Campo Tras lo Alto.
1. RANDAGOSTE
2. ANDAGOSTE


♧◇♧
@fga51
♧◇♧

SUBIJANA. Araba. Jatorrizko esanahia.

◇◇◇

SUBIJANA.
Araba.
Jatorrizko esanahia.

Bi daude Araban: Arabako Subijana
eta Subijana-Morillas, gehi izen horretako haitzarte bat.
Kontzeju horien historia 1025. urtekoa da, Subillana izeneko lehen aipamen idatzia agertzen baita.
Desfiladetoa kareharrizko eraketa geologiko bat da, Baias ibaiaren higadurak sortua.
bidegurutze natural historikoa, gaur egun autobideak zeharkatzen duena.
Vasco-Aragonesa (AP-68) eta trenbidea
Bilbo-Madril.
Gasteizko mendien inguruetan dago, mendi-mazelaren erdialdean.
SUBIJANA
< SUBILLANA  > SUBILLAHA > SUBILLA
< SUBILIHANA < > SUBIRIHANA
0. OSO BEHERA MAGALEAN
HEDA DEN HERRI.
-Pueblo que Se Extiende
Muy Abajo
En Ladera.
1. USU BIIRE  NAHARIAN
IRA RI  IRR
2. SU  BIIRI  HAAAN 
(I)A  (I)  (I)
3. SUBIRIHANA  < >  SUBILIHANA
4.1 SUBIIHANA >  SUBIJANA
4.2 SUBILIANA > SUBILLANA


♧◇♧
@fga51
♧◇♧

IDATZI. Escribir. Jatorrizko esanahia.

◇◇◇

IDATZI.
Escribir.
Jatorrizko esanahia.

2 aukera (A/B)

A.
0. ALDI HEDA HITZ IRAUN ARAZI DEN.

-Que es Hacer Durar las Palabras
Tiempo Extenso.

1. ErI  IDA  (I)TZ  IEU EEZ rI
2. II  IDA TZ III IIZ  (I)
3. IDATZI(Z)
4. IDATZI

B.
0. BEGIETATIK SAR ARAZI HITZ ORO DEN.

-Que es Hacer Entrar Por los Ojos
Todas las Palabras.

1. BIHIIDADI  ZE  EEZ  ITZ UU rI
2. BIDA(r)I (Z)I  II(Z)  ITZ  II I
3. BIDA(I)TZI
4. (B)IDATZI
(cae b inicial)
5. IDATZI

♧◇♧
@fga51
♧◇♧

UTZI - LAGA. Dejar. Jatorrizko esanahiak.

◇◇◇

UTZI - LAGA.
Dejar.
Jatorrizko esanahiak.

☆☆☆


UTZI
dejar

ATE > AT
ORO AT !
>  UU ET!
> UT! :
del todo fuera!
largo! 
(ut ! = utikan !)

UTZI
0. UT ZAN ORO
-fuera muy del todo
-dejar 
1. UT ZE UU
2. UTZIII = UTZI

☆☆☆


LAGA
dejar
0.HEDA GAIN
-desplazar encima
-dejar
1. IRA GA(I)
2. (I)LA GA
3. LAGA


♧◇♧
@fga51
♧◇♧

SALDUIE / SALDUBA. (ib°). Zaragoza, Aragón. Jatorrizko esanahia.

◇◇◇

SALDUIE / SALDUBA.
(ib°).
Zaragoza, Aragón.
Jatorrizko esanahia.

El nombre prerromano de Zaragoza era Salduie o Salduba, un asentamiento ibérico de la tribu de los sedetanos documentado desde la segunda mitad del siglo III a. C.. Este núcleo original, situado junto al río Ebro, fue el precursor de la posterior colonia romana Caesaraugusta. 

▪︎Salduie / Saduia (Ibérica/Prerromana): Asentamiento íbero.

▪︎Saldubia (Romana Temprana): Mencionada por Plinio el Viejo: Salduba.

▪︎Caesaraugusta (Romana): 
Fundada en el 14 a.C.. 
>KESARAUGUSA
>GIZARAGUZA
>(HI)ZARAGUZA
>ZARAGOZA

Oharra
EBRO
< EBIRRO <> IBERRO
<>
< DOR OrO IBAI <> IBAI DOR OrO
(doR : lo más de algo, cima, cumbre)
> IBE rORR OO > EBIORROO > EBORROO
> EBRO

SALDUIE <> SALDUBA
< SALEDUIE  <> SALEDUBA

0. OSO ALDE DOR OrO IBAI den hiri.

> SALEDUUUBAI > SALEDUBA > SALDUBA
> SALEDUUUIUE > SALEDUIIE > SALDUIE

-Ciudad que está Muy Junto
al Mayor Rio de Todos.

1. USU  ALE  DU  UU  (I)BAI
2. (I)S(I) ALE DU UU BAI
3. SAL(E)DUBA[I]
4.1 SALDUBA
4.2 SALDUUE > SALDUIE

♧◇♧
@fga51
♧◇♧

IRULEGI. Oppidum vascón prerromano. Vasconia. Nafarroa. Jatorrizko esanahia.

◇◇◇

IRULEGI.
Oppidum vascón prerromano.
Vasconia.
Nafarroa.
Jatorrizko esanahia.

IRULEGI
O. HIrI  HON DEN HEDA  GOIAN.
-Buena Ciudad que Se Extiende en lo Alto.
1. IRI  HU  rI  IrE  GUIE
2. IR(I)  U  (I)  (I)LE  GIII
3. IRULEGI

♧◇♧
@fga51
♧◇♧

AZA. Berza, repollo, col. Jatorrizko Esanahia.

◇◇◇

AZA.
Berza, repollo, col.
Jatorrizko Esanahia.

AZA
0. BAR HAZI DEN ZABALERA.
-Vegetal que Crece a lo Ancho.
1. (B)A AZ rI ZAUArIA.
(cae b inicial)
2. AAZ(I)ZA(I)A(I)A.
3. AAZZAAA.
= AZA.

♧◇♧
@fga51
♧◇♧