Mostrando entradas con la etiqueta Jatorrizko Esanahia. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Jatorrizko Esanahia. Mostrar todas las entradas

lunes, 11 de agosto de 2025

ZUr. Madera. Jatorrizko esanahia.

 





◇◇◇

Zur
madera
-Jatorria:
0. BaR Zan GogoR Den Oro
-Esanahia:
Vegetal  que es Todo
de Gran Dureza / Solidez.
-Bilakaera:
1. Be  Ze  Huhu rI  Uru
2. Bi Z(i)  UU r(I)  (II)
3. BIZUr
(cae b inicial)
4. (i)ZUr
5. ZUr 

-Oharra:
(Con artículo :"zura",
como de "ur ": "ura",
con "r"  lenis, suave:
la madera, el agua.
R gogorrez erabiltzeak
esanahiak aldatu egiten
ditu, beste hitzak baitira:
zurra: paliza
hurra: la avellana)


♧◇♧
@fga51
♧◇♧




lunes, 14 de julio de 2025

LURRUN. Vapor, Vaho. Jatorrizko esanahia.

 





◇◇◇ 


LURRUN.
vapor, vaho.
0. UrA DEN DOR OrO MEHE.
-Agua Que Es Lo Más Fina del Todo.
1. ULE  rI  rURR  UrU  N(II)
2. L(I)  (I) URR UU N
3. LURRUUN  
   = LURRUN 

Beste aukera: 

LURRUN.
Vapor de Agua.
0. Ur ZAN BERO DOR ORO DEN
(zan den > handi)
Que Es Agua Muy Caliente del Todo.
(nb>m)
1. U ZEMILU rURR UrU riN
2. IZINILU  URR UU (i)N
3. (IIHI)LU URR UU N
4. (III)LUURRUUN
5. LURRUN

♧◇♧
@fga51
♧◇♧


LURRIN - KOIPE. Perfume - Grasa. Jatorrizko esanahia.

 





◇◇◇ 


LURRIN - KOIPE.
Perfume - Grasa.
Jatorrizko esanahia. 

☆☆☆ 

LURRIN.
perfume, fragancia, aroma.
0. USAIN ORO ON DOR DEN.
-Que es Olor Todo Lo Más Bueno.
1. USE  ULU  U  rUR  rIN
2. IZI ILU U  URR   IN
3. (II I) LURRIN
4. LURRIN 


☆☆☆


KOIPE
grasa, manteca.
0. GAINEKO AZAL BEHE DENA.
-Lo Que Está Bajo la Piel de Encima.
1. HANEKO  EZE  BEE  rINE
2. EHEKO IZI  PEE  (I)N(I)
3. (II)KO II  PE  N
4. KOIPE(N)
5. KOIPE


♧◇♧
@fga51
♧◇♧




domingo, 13 de julio de 2025

HANKA. Pierna, Pie, Pata. Jatorrizko esanahia.

 


◇◇◇ 


HANKA.
Pierna, Pie, Pata.
Jatorrizko esanahia. 

☆☆☆ 

HANKA
Pierna, Pie, Pata.
-Jatorria:
0. OINAREN GAIN ZAN HEDA DEN.
-Esanahia:
Lo que está muy extendido 
por encima del pie (o de la base).
-Bilakaera:
0. OINArEN GAIN ZAN HEDA DEN.
1. UINAIN  GAN  HAN  ErA rI
2. (II)HAN  GA  HA (I)A (I)
3. HAN KA A A
    = HANKA 

♧◇♧
@fga51
♧◇♧


martes, 8 de julio de 2025

AUÑAMENDI. Pic d'Anie (Ania). AUÑAMENDIAK. Pirineos. Jatorrizko esanahia.

 









◇◇◇ 


AUÑAMENDI.
Pic d'Anie. (Ania)
AUÑAMENDIAK. 
Pirineos.
Jatortizko esanahia. 

☆ 

AUÑAMENDI
Baskoien mendi sakratua.
Jaun Gorri eta  Mari-ren lekua. 

AUÑAMENDI
Jaon Gorri Mendi
(piramide itzel bat ematen du
baina han ez dago jainko-jainkosarik) 

-JAON/JAUN GORRI:
gorri: rojo , pelado,
Aizkorri Gipuzkoan bezalakoa.
Auñamendi berdin, 
baina Nafarroa Beherea eta Ziberua-tik. 

-Jatorria:
0. ORO ZAN DOR GOI 
DEN 
HAITZ GORRI. 

-Esanahia:
Peña Pelada 
que es 
Toda Muy Alta Cumbre. 

-Bilakaera:
1. Uu Han rO  HO  rIN  Ez  Gorri
2. II  A  O  O  (I)N  (I)  Gorri
     = IAON GORRI
     = JAUN GORRI 

Eta handik, ustez, MITOLOGIA:
"JAON GORRI eta MARI ANDERE" 

-Jatorria 

0. IAON GORRI
ETA 
MArI ANDErEN 
HAITZ. 

-Esanahia: 

-La Peña del Señor Rojo 
y la Señora Mari. 

-Bilakaera:
1. AUN HULI IDA  
MEI ENDII ETZ 

2. AUN  IrI  IrA   
ME  ENDI IZ 

3. AUN II  IA    
MENDI 

4. AUNIA
MENDI 

5. AUÑAMENDI 

-Eratorria:
AUÑAMENDIAK : 
Pirineos. 

♧◇♧
@fga51
♧◇♧






HAUSPO. Fuelle. Pulmones  (birikak). Derivado: Hauspotu: Soplar con Fuelle Jatorrizko Esanahia.

 





◇◇◇


HAUSPO.
fuelle.
pulmones  (birikak).
Derivado:
hauspotu: soplar con fuelle
Jatorrizko esanahia. 

Jatorria:
0. HAIZE ZAN OSO 
BULTZA DAUN ORO. 

Esanahia:
Que empuja/impulsa totalmente
muchísimo viento. 

Bilakaera:
0. HAIZE ZAN OSO 
BULTZA DAUN ORO. 

1. HAZE  HAN  USU
PUTZE  rO OO 

2. HAZ  HA  USU
PUZ(I)  O  OO 

3. HA(Z)A USU
PU(Z)OOO 

4. HAAUS(U)P(U)OOO 

5. HAAUSPOOO
    = HAUSPO


♧◇♧
@fga51
♧◇♧




EGUR. Leña. Madera para Quemar como Combustible. Leña para el Fuego.

 





◇◇◇ 


EGUR.
Leña.
Madera para Quemar como Combustible.
Keña para el Fuego. 

-baR: 
vegetal, vegetación
(baso, baratza, bayas, barazki
b>m
marrubi, madari, masusta
e.a.)
-zur: 
madera para construcción.
-eguR: 
leña para el fuego. 

☆ 

EguR
-Jatorria:
0. Erre Gai Den Oro Zur GogoR. 

(erre: quemar, arder.
gai: materia, materia prima.
erregai: combustible) 

~Esanahia:
Madera Dura 
Que es Toda
Combustible
(leña para quemar,
leña para el fuego) 

-Bilakaera:
0. Erre Gai Den Oro Zur GogoR 

1. ER Ge rI  UU  ZU HuhuR.
2. E G(I) (I) UU  U   UUR.
3. EGUUUUUR
     = EGUR


♧◇♧
@fga51
♧◇♧




lunes, 7 de julio de 2025

ATHARRATZE  SORHOLÜZE. Tardets - Sorholus. Zuberoa, Basabürüa. Üskal Herria. Jatorrizko esanahia.







◇◇◇

ATHARRATZE - SORHOLÜZE.
Tardets - Sorholus.
Zuberoa, Basabürüa.
Üskal Herria.
Jatorrizko esanahia. 

☆☆☆

ATHARRATZE
Zuberoa, Basabürüa.
0. Mend(i)Athe Aurrean Heda Zan
-Muy Desplazado Ante los Puertos de Montaña.
(portu <> borthüa)
1. Merathe Arrea Ite Ze.
2. Neathe Arra Te ze.
3. H(e)ath(e) Arra Te Ze.
4. HAthArrATZE
= ATHARRATZE

Oharra:
Sorholüze 
= Soroluze / Soraluze
soro: campo de cultivo, prado
luze: largo
prado largo, pradoluengo


♧◇
@fga51
♧◇♧




domingo, 6 de julio de 2025

MAULE  LEXTARRE. MAULEON. Zuberoa / Xiberua / Sola / Sule. Üskal Herria. Jatorrizko esanahia.

 





◇◇◇


MAULE  LEXTARRE.
MAULEON.
Zuberoa / Xiberua / Sola / Sule.
Üskal Herria.
Jatorrizko esanahia.
Ühaitz-Handiak zeharkatuta. 

Izen historikoak:
" Maule" toponimoa XII. mendeko erdialdean aipatua izan zen (Baionako kartularioa), eta itxura hauek ditu: 
Malleon (1276, paper gaskoniarrak), 
lo marcadiu et bastide de Mauleoo (1387, Nabarrengoseko notarioek), 
Malus -Leo (1454, Baionako kapitulua), 
Mauleo eta Mauleon de Sole (1460, Ohixen kontratua) 
eta, azkenekoz, Mauleon (1650).
A.
MAULE
MALLEON (1276)
MAULEOO  (1387)
MAULEO de Sole  (1460)
MAULEON de Sole  (1460)
MAULEON  (1650) 

-Jatorria:
MAULEOON 
< BAULEOON 

A. Aukera
0. IBAR GOI LAUN OrO
HEDA DEN HERRI 

-Esanahia:
Pueblo que  se Extiende 
en Valle-Vega Alto Todo Llano. 

-Bilakaera:
0. IBAR GOI LAUN OrO
HEDA DEN HERRI 

1. BA  HU  LEI  OO
IrE  rIN  IR 

2. BA U LE OO
(II)  (I)N  (I) 

3. BAULEOON 

4. MAULEON
> MAULEU
> MAULE
    
B. Aukera 

MAULE
0. GOI IBAR OrO LAUN 
HEDA DEN HERRI.
Pueblo que se Extiende
en Alto Valle-VegaTodo Llano.
1. HUI  BA  UU  LEU
IrE rI IR
2. (II)  MA UU  LE(I)
(II I I)
3. MAULE 

Oharra:
Lextarre eta Maule udal batean bilduak izan ziren.
LEXTARRE
-Jatorria:
0. OrO Haitz Goi Heda Aurre den Herri
-Esanahia:
Pueblo que está ante peña-monte 
todo alto y extenso.
-Bilakaera:
0. OrO Haitz Goi Heda Aurre den Herri
1. Ulu Etz Hui Ita Arre ri iR
2. (I)L(i)  Ex ii  TA ARRE (I)  (I)
3. L EX (I)  TA ARRE
4. LEXTARRE
Eta handik:
LEXTARRE - LETXARRE - LIXARRE


♧◇♧
@fga51
♧◇♧


lunes, 23 de junio de 2025

DONIBANE LOHIZUNE. San Juan de Luz. Saint Jean de Luz. Lapurdiko itsasaldean. Euskal Herria. Jatorrizko Esanahia.

 






◇◇◇


DONIBANE LOHIZUNE
San Juan de Luz
Saint Jean de Luz
Lapurdiko itsasaldean.
Euskal Herria.
Jatorrizko Esanahia. 

Oker diotenez: 

"La etimología de "Donibane Lohizune" proviene de la combinación de dos palabras en euskera: "Donibane" y "Lohizune". "Donibane" es la forma euskérica de "San Juan", y "Lohizune" se relaciona con la palabra "lohi", que significa "barro" o "lodo" según Euskaltzaindia. Por lo tanto, "Donibane Lohizune" se puede traducir como "San Juan del Barro" o "San Juan de las Aguas turbias". El nombre refleja la ubicación de la localidad en la desembocadura del río Nivelle, donde el agua puede ser fangosa, especialmente durante las mareas." 

Hori ematen badu ere, nik ez dut uste holan denik. 

Hasteko: 

La Nivelle (fr.) : Ugarana-Urdazuri ibaia da. 

Donibane Lohizune:
Ez da San Juan  (Donibane)
Ez da Luz (Lohiz)
Ez da Lohi (barro)
Ez da gune bat. 

Urdazubi ibaia ez da ur uherra, bere itsas ahoan Donibane Lohizune dago kokatua. 

Donibane Lohizune:
Itsas-herri bat da, itsasoaren aurrean,
Urdazuri ibaiaren itsas-ahoaren aldean,
Larrhune mendiaren behean 
herri hedatua da. 

Hori da bere jatorria. 
Besterik ez, eta ez da gutxi 

Baina "San Juan de los Barros y las Aguas Turbias", ez jauna !! 

Bere izena non eta zertarako den herria azaltzen duen euskal esaldi bat da, bilakatuta eta aglutinatua gero. 

Denboraren poderioz ahaztua izan da 
bere jatorrizko esanahia, beste bat errazagoa baina zeharo okerra ontzat hartua.
Eta erderaz itzulia beste asmakizun batez beste esanahi bat emana. 

Hona hemen jatorria eta jatorrizko esanahia, baita bilakaera ere: 

DONIBANE LOHIZUNE 

-Jatorria:
DOR OrO ITSASOArEN AITZINEAN 
URDAZUrI IBAIArEN AHOAREN ALDE
LARRHUNE GOI OSO BEHEAN
HEDA DEN HERRI. 

-Esanahia:
Pueblo que se Extiende
muy Bajo el Monte Larrhun
Junto a la Desembocadura del Rio Urdazuri Todo Lo Más Frente al Mar. 

-Bilakaera:
0. DOR OrO ITSASOArEN AITZINEAN 
URDAZUrI IBAIArEN AHOArEN ALDE
LARRHUNE GOI OSO BEHEAN
HEDA DEN HERRI 

1. DO OO ITZEZUEI  EZINIE
UrEZUI  IBAA(I)N  EUEIN ErE
LALUNI HUI  UZU M(II)E
IrE rI  I(R) 

2. DO OO IZIZIII  IZINII
IIZII  IBAAN  EIEIN EE
LArUHI HII IZU NE
(I)E  (I)  (I) 

3. DOO (IIIII)  (II)NII
IIII  IBAAN (IIII)N EE
LAUHI  HII  IZU NE

4. DOO  NII
IIII IBAAN NEE
LOHI HIIIZUNE 

= DONIBANNELOH(I)HIZUNE 

5. DONIBANELOHIZUNE
(dena batera) 
Ustez:
DONIBANE  LOHIZUNE

Oharra:
Donostiaren kasua eta Donibane Lohizunerena antzekoak dira, eta azken horretan are gehiago lotu ziren erreferentziazko elementu geografiko nagusien izenak.


♧◇♧
@fga51
♧◇♧






sábado, 6 de abril de 2024

GOROLDIO. Musgo. Jatorrizko Esanahia.

 



◇◇◇



▪︎GOROLDIO
•Musgo


•3 aukera ba dagoz / daude: A/B/C


*dago•zan > dagozê > dagoz (B)

*dago•heda > dago^ide > dagode
> dahude > da^ude = daûde

¤ Pluralizadores
•zan > z : grande(s) - mucho(s)
•heda > de / te / it(e) : extendido(s)
•asko > zk : mucho(s)


☆☆☆

▪︎GOROLDIO

A/B/C

☆☆☆


A.
▪︎GOROLDIO

0.
< *GI ORO LIKIN DOŔ KOŔ DEN BAŔ


•Vegetal Que es Materia Toda Lo Más Tendente a Pegarse / Adherirse.


0.
< *GI ORO LIKIN DOŔ KOŔ DEN BAŔ

1.
> *G(I) ORO LIGI^ DU^ GO^ RIME^

2.
> *GOROLIHIDÎHÔ^INÎ

3.
> *GOROLI^IDÎ^ÔÎHI

4.
> *GOROL(Ī)DÎÔ(Î^I)

> GOROLDÎÔ


☆☆☆


B.
▪︎GOROLDIO

0.
< *GOGOŔ ORO LIKIN DOŔ KOŔ DEN BAŔ


•Vegetal que Es Tendente a Pegarse / Adherirse Lo Más con Toda Fuerza.


0.
< *GOGOŔ ORO LIKIN DOŔ KOŔ DEN BAŔ

1.
> *GOHO^ ORO LIGI^ DU^ GO^ RIME^

2.
> *GO^Ô ORO LIHÎ DÎ HÔ ^INÎ

3.
> *GŌ^ROLI^ÎDÎ^ÔÎHÎ

4.
> *GŌROL(Ī)DÎÔ(Î^Î)

> GÕROLDÎÔ

☆☆☆


C.
▪︎GOROLDIO

0.
< *KAŔ ORO DOŔ LIKIN DEN KOŔ BAŔ


•Vegetal que es Tendente a Pegarse / Adherirse Todo Lo Más Solidamente.


0.
< *KAŔ ORO DOŔ LIKIN DEN KOŔ BAŔ

1.
> *KE^ ORO RO^ LIGI^ DI^ GO^ ME^

2.
> *G(Î) ORO ^Ô LIHI DÎ HÔ N(Î)

3.
> *GORŌL(I^I)DÎ^Ô(N)

4.
> GORÕLDÎÔ^


♧◇♧
¤ Etimologías propias de @fga51.
♧◇♧