Mostrando entradas con la etiqueta Aglutinación. Toponimia. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Aglutinación. Toponimia. Mostrar todas las entradas

domingo, 9 de marzo de 2025

GARONA - GAROÑA - DOŔDOÑA - ROYAN. Ibaia Akitanian - Herria Gaztelan - Ibaia Frantzian - Herria Itsasaldeko Girondan. Jatorrizko esanahiak. Significados originarios.

 












◇◇◇ 


¤ GARONA - GAROÑA 
- DOŔDOÑA - ROYAN. 

•Ibaia Akitanian - Herria Gaztelan
- Ibaia Frantzian - Herria Itsasaldeko Girondan. 

Etimologías. 

☆☆☆


▪︎GARONA 

•Rio de Akitania. 

Nace en el Pirineo central, en el Valle de Arán, 
provincia de Lérida, España. Ya cerca del mar, 
en las inmediaciones de Burdeos (Gironda) Francia, 
el Garona se encuentra con el Dordoña
formando entre ambos el estuario de Gironda, 
que tiene unos 72 kilómetros de longitud 
y desemboca en el golfo de Bizkaia (Atlántico). 

☆ 


▪︎GARONA 

Etimología

0.
< *MUGAREN ORO GOITIK 
HEDA 
ZAN DEN IBAIA • 

zan den > handî 

EL GRAN RIO
QUE FLUYE
DESDE TODO LO ALTO
DE LA FRONTERA. 

(De Pirineos en el valle
de Arán hasta el estuario
de la Gironda al N. de Burdeos
junto con el Doŕdoña) 

0.
< *MUGAREN ORO GOITIK 
HEDA 
ZAN DEN IBAIA 

1.
> *NUGA^I^  URO  HOIDI^
^IRE
ZE^  RIN BA(I)A 

2.
(nb > m)
> *HIGA  (I)RO  ^OIRÎ
(Î^I)
(^Î)  (Î)MAA 

3.
> *(^I)GA RO  Ô(I^I)
NĀ 

4.
> GARŌNĂ


♧♧♧


▪︎GAROÑA 

•Pueblo del valle de Tobalina,
Burgos, Castilla la Vieja,
mugando con Gaubea-Valdegovía,
Araba, Euskal Herria. 

☆ 

Garoña Valle de Tobalinako 
herri bat da, 
Burgosko probintziakoa. 
Obarenes mendietan dago, 
eta toponimoa jada 967ko 
agirietan agertu zen.
Arabako mugan kokatuta dago, 
Gaubea-Valdegovía aurrean 
duela. 

☆ 

▪︎GAROÑA 

Etimología 

0.
< *MUGAREN ORO AURRE
HEDA DEN BEHA
ZAINDARI HERRIA


EL PUEBLO GUARDIÁN
QUE MIRA EXTENSAMENTE
TODO ENFRENTE DE LA FRONTERA.


0.
< *MUGAREN ORO AURRE
HEDA DEN BEHA
ZAINDARI HERRIA• 

1.
> *NUGA(^I^ ) URO  ARRE
^IRE  RIMI^A
ZA(I^)RA(^I)   ^ERRIE 

2.
> *HIGA  (I)RO  EŔ
î^I   ^INIÂ
^A^A  ÎRR(II) 

3.
> *(^I)GA RO  I^
ÎΠ ÎNIÂ
  (Î)Ŕ 

= GAROĪ^NIĀ^(Ŕ) 

4.
> GAROĪNIĀ^^ 

= GAROÑĀ


♧♧♧


▪︎DOŔDOÑA <> DOŔDOINIA 

•Rio de Francia

El río Dordoña (Dordogne en francés; Dordonha en occitano) 
es un río del suroeste de Francia que nace en Auvernia 
a 1680 metros de altura en Puy de Sancy.
Fluye en dirección NE-SW, atravesando los departamentos franceses de Puy de Dôme, Corrèze, Lot, Dordoña, y Gironda, hasta desembocar en el estuario de la Gironda, 
que se forma al confluir con el río Garona, 
formando el mayor estuario de Europa, 
de 72 km de longitud, 
al norte de la ciudad de Burdeos. 
El estuario desemboca en el océano Atlántico. 

☆ 

▪︎DOŔDOÑA  <> DOŔDOINIA  (eusk.) 

Etimología


0.
< *ORO DOŔ HEDA GOITIK  
DEN (I)BAI ZAN • 

zan den > handî 

doŕ : lo más de algo, cima, cumbre 

Gran Rio Que Se Extiende 
Desde Todo Lo Más Alto.
(De Auvernia a Gironda) 

1.
(nb > m)
> *U^U  DOŔ  (Î)DE  HOIDI^
RIME^A^ 

2.
> *(IÎ)  DOŔ  DI  ^OIRÎ
^ÎNΠ

3.
> *DOŔ  D(I)ÔI^Î^ÎNΠ

4.
> DOŔDOĪ^NΠ

> DOŔDOÑÂ


☆☆☆ 

¤ Nota 

•Similitud de etimologías
euskéricas de los rios 
Garona y Dordoña.
Se unen en Burdeos y 
desembocan en el Atlántico
en el cercano pueblo costero
de Royan. 

☆ 

▪︎ŔOYAN 

•Pueblo marítimo en el estuario 
de la Gironda. 


Etimología 


0.
< *Ibai Aho Aurre Oro 
Heda Herria
Itsas Zain Den •


El Pueblo Que Atalaya el Mar
Todo Extendido  
Ante la Desembocadura 
de la Ría.

(Garona + Doŕdoña, en el estuario
de la Gironda , ~ 70 km al N. de Burdeos.) 

1.
> *Ba Aû Orre  O^o
Îre ^Errie
Tzaz  Zain Rin 

2.
> *BĀÛ  ORR(i)  Ō
Î^I  ÎRR(II)
ZA^  ^A(i)N (^I)N 

3.
> *BŌ^ ORRŌ
ÎÎÎ(Ŕ)
^  ÂNN 

= *(B)ŌRRŌĪ^^^Ā^Ň 

= *(B)ŌRRŌĪ^Ā^Ň 

4.
(cae b inicial, 3 sílabas) 

> *^ŪRRŌĪĀN 

> *(Ī)RRŌĪĀN 

> ŔŌĪĀN  <> ROYAN


•Similitud fonética
Garona - Garoña, 
pero con etimología distinta.


♧◇♧
¤ Etimologías propias de @fga51.
♧◇♧






viernes, 23 de agosto de 2024

IRURITA. Baztan, Nafarroa. Euskal Herria. Jatorrizko esanahia.

 









◇◇◇


¤ IRURITA

En el Valle de Baztan, Nafarroa.
Euskal Herria.
Valle y pueblo con varios barrios.

☆☆☆


¤ Etimología


▪︎IRURITA

0.
< *HARAN GOI ORO DEN HEDA HIRI


¤ Significado


•Villa Que Está Desplazada
Toda en lo Alto del Valle.


¤ Evolución fonética
y aglutinación drl nombre.


0.
< *HARAN GOI ORO DEN HEDA HIRI

1.
> *^ERE^  HU(I)  URU  RI^  (Î)TA  (Î^I)

2.
> *Î^Π  ^U   URU   RΠ  TA  (^Î)

3.
> ^Ī Î IRU RÎ TA 

= ^ĪRURÎTA


♧◇♧
¤ Etimologías propias de fga51.
♧◇♧






sábado, 23 de diciembre de 2023

Por la Montaña Alavesa, en Iturrieta: ERROITEGI / ROITEGI / ROITI - ERROETA / ONRAITA. Origen y Significado de sus Nombres.





◇◇◇


▪︎ERROITEGI
> ROITEGI  > ŔOITIHI
> ŔOITI^I  > ŔOITĪ

¤ Nota

•Erroitegi no puede significar "sitio de nidos de cuervos o cornejas", como dicen algunos.
Es una sandez.
Los topónimos euskéricos indicaban e indican localización y función.

•Erroitegi y Onŕaita / Erroheta son los 2 pueblos más altos de Araba y de los más altos de Euskal Herria.

•"En las estribaciones de los Montes de Iturrieta, a orillas del barranco de Igoroin, se encuentra situada la segunda villa más alta de la Provincia de Álava, Róitegui / Erroitegi.

A lo largo de los años ha sido conocida con diferentes nombres: 
Rotiegui, en 1257, 
Reoteguy en 1464, 
Erroitigui en el siglo XVI, Arroztegui en 1602, 
Roytegui en 1750, 
y posteriormente, 
Roiti.

Fue una villa importante por su situación, al ser cruce de varios caminos y sendas, transitadas por gentes de paso hacia las zonas limítrofes de la provincia a través de los puertos de Opakua y Egileor.

Un poco alejada y en lo alto, se encuentra la iglesia parroquial, dedicada a San Pedro, y junto a la iglesia, el frontón.

Al oeste y a la entrada del pueblo está la fuente-abrevadero, y otra fuente con abrevadero, subiendo a la iglesia.

En el término de La Presa se encuentran las ruinas del molino harinero de 1635 (antes también hubo molino en el lugar, en otras épocas de señorío)."


▪︎ERROITEGI

0.
< *ERROTADUN HEDA GOI DOŔ DEN URI


•PUEBLO QUE TIENE MOLINO QUE ESTÁ DESPLAZADO EN LO MÁS ALTO.

(doŕ : lo más de algo, cima, cumbre
< *heda oro aurre goi
•extenso del todo adelante en lo alto.)


0.
< *ERROTADUN HEDA GOI DOŔ DEN URI

1.
> *ERRODERIN  ^ITE GUI RUŔ RI^ U^I

2.
> *ERRORIRI^ ÎTE GII RI^ RÎ IÎ

3.
> ERRO^I^Î ÎTE GĪ ^Î ^Î Ī

= ERROĪTEGĪ

> ŔOĪTEGĪ

> ŔOĪTIHĪ > ŔOĪTI^Ī =  ŔOĪTĪ


♧♧♧


¤ Nota

ERROITEGI  / ROITI
ERROETA / ONRAITA
Significan lo mismo.
Influyen en su aglutinación:

▪︎El hecho de decir :
errotadun vs. < errota daun.
(errota daun > errota don > errotadun)

▪︎El hecho de invertir el orden de la frase (empezando en otro orden) antes de aglutinar.

▪︎ El hecho de aglutinar la palabra más o menos.

♧♧♧



▪︎ONŔAITA < ERROETA
< ERROHETA 
(año 1025 en la RSM)


" Iturrietako Mendien hegaletan, Entzia eta Urbasa mendilerroen mendebaldeko muturrean, eta Santa Elenako gailurraren azpian dago Arabako herririk altuena,
Onraita / Erroeta, alegia.

Donemiliagako golde-muturrean Erroheta izenaz azaltzen da 1025ean. Bere kokapena dela eta, toki garrantzitsua izan zen Errioxa eta Nafarroatik Lautadara eta alboko probintzietara joaten ziren jendearentzako. Zegoen tokia zela eta leinu desberdinek eskuratu nahi izan zuten."


▪︎ERROHETA <> ERROÊTA
=▪︎ONŔAITA

Significan lo mismo.
Las frases se pueden partir y seguir significando lo mismo en otro orden antes de aglutinarse.
Después de aglutinarse  ya no.
Lo que implica que los hablantes conocían la versión original completa cuando partieron el nombre y cambiaron el orden a lo largo del medievo.
En 1025 aún era Erroheta rn la Reja de San Millán.

Hay dos opciones (A / B) :

A. ▪︎ ERROETA

0.
< *ERROTA DAUN GOI DOŔ HEDA DEN URI


•PUEBLO QUE ESTÁ DESPLAZADO EN LO MÁS ALTO QUE TIENE MOLINO.


0.
< *ERROTA DAUN GOI DOŔ HEDA DEN URI

1.
> *ERRODE TAI^ HUI RUL ÎRE RI^ U^I

2.
> *ERRORE TA (^II ^I^ Î^I ^Î IÎ)

3.
> ERROHETA  (año 1025 en RSM))

4.
> ERROÊTA


☆☆☆


B. ▪︎ONŔAITA

0.
< *GOI DOŔ HEDA DEN URI ERROTA ZAN DAUN


•PUEBLO QUE TIENE MOLINO Y QYE ESTÁ DESPLAZADO EN LO MÁS ALTO.


0.
< *GOI DOŔ HEDA DEN URI ERROTA ZAN DAUN

1.
> *HOI ROL ÎRE RIN U^I IRRUDA ZE^ TAU^

2.
> *^O ^O^ Î^I ^IN IÎ IRRIRA ^Î TAÎ

= *Ō(^Ī^)NĪRR(I^)AÎTA(Î)

3.
> *ŌN(Ī)RRAÎTA

4.
> ŌNŔAÎTA


♧◇♧

¤ Etimologías propias de @fga51.
(Método propio RELDA de Reconstrucción Euskérica Lógico-Desaglutinante)

♧◇♧



lunes, 4 de septiembre de 2023

El Euskera Autrigón: TORRELAVEGA (siglo VIII). Origen Euskérico y Significado de su Nombre.

 


◇◇◇


▪︎TORRELAVEGA

En Cantabria junto al rio Besaya a 8 km. del mar en un valle - vega en el Camino de Santiago de la Costa.
En la 1a. frontera en el siglo VIII ante la invasión islámica, cuando los visigodos de Toledo se refugiaron en Cangas de Onís y luego en Oviedo. Población de ascendencia autrigona en las zonas repobladas por Roma desde el S.I a.C. tras las Guerras Cántabras.



《 Rio Besaya :
< *Ibai Oso Zan Heda Den
•Que Es Rio de Muy Gran Extensión.》



¤ Nota

El nombre de Torrelavega no parece provenir de ninguna Torre señorial con el apellido De La Vega. Es mucho más antiguo. Es la evolución de una descripción euskérica autrigona, de época visigótica, tras la invasión musulmana del siglo VIII.


¤ Etimología


▪︎TORRELAVEGA

0.
< *Ibai Doŕ Alde - Heda Beha Muga Den
- Haran Zain Uri


¤ Significado

•Pueblo Vigilante del Valle Que Se Extiende lo Más Junto al Río Mirando a la Frontera / Confín.

(La frontera cristiana del siglo VIII ante los musulmanes que en el 711 habían invadido Hispania haciendo que los visigodos abandonasen Toledo y se refugiasen en Asturias, en Cangas de Onís y luego en Oviedo,  fundando el reino cristiano de Asturias.)


¤ Evolución fonética y aglutinación


0.
< *Ibai DOŔ AldE HeDA BEHA muGA den HARAN Zain Uri

1.
> *bi TOŔ E^rE ÊRA B(i)Ê nuGA ri^ Â^A^ zAî u^i

2.
> *bi TOŔ Ê^E ÊLA BÊ hiGA (^Î) Ā^ Â(Î) (IÎ)

3.
> *(b)iTORRĒ^LABÊ(î)GAĀÂ

4.
> (^i)TORRĒLABÊGĀ

> TORRĒLABĒGĀ
> TORRĒLAUĒGĀ
> TORRĒLAVĒGĀ


♧◇♧

¤ Etimologías propias de @fga51

♧◇♧




domingo, 18 de junio de 2023

De las Granadas de Andalucía y de Nafarroa.




◇◇◇


¤ GRANADA(s)

A.
•Frente a Sierra Nevada  (entre Alhambra y Albaicín)
•Rios Darro y Genil.
B.
•Hay un GRANADA de EGA en Acedo (Nafarroa), una vega al sur del Ega
entre el Valle de Lana y el Valle de la Berrotza, bajo la Sierra de Lokiz,
camino de Kanpetzu a Estella-Lizarra(ra) (en esa zona el norte del Ega era bárdulo y el sur era vascón).



A. En Andalucía
▪︎ GRANADA
¤ Etimología (ibero ~ protovasco)

0.
< [*GOI ZAN HEDA DAN MUGA AURRE HEDA DAN IBAR ]

¤ Significado

•[ Vega Que Se Extiende Ante la Frontera Que Es Gran Alto Extenso ]

•[ Vega Que Se Extiende Ante la Frontera Que Es Sierra  (Nevada) ]

¤ Evolución fonética y aglutinación

▪︎Fases

0.
< *GOI ZAN HEDA DAN MUGA AURRE HEDA DAN IBAR

1.
> *GUI HA^ ^ERA RAN NUHA ARRE ^EDA RAN BAL

2.
(NB > M)
> *GĪ ^A^ RA ^AN HI^A ALI ÎDA ^AMA(L)

3.
(caen i lenis)
> *GARĀN (Î)Ā(L)DĀNÂ

4.
> *GARÂNÂDĀHÂ
> *GRÂNÂDĀ^Â
> [ GRÂNÂDĀ ]

♧♧♧



B.
•GRANADA (de Ega)
•En Acedo (Navarra),  vega al sur del Ega
entre el Valle de Lana y el Valle de la Berrotza, bajo la Sierra de Lokiz,
camino de Kanpetzu a Estella-Lizarra(ra)
(en esa zona el norte del Ega era bárdulo y el sur era vascón).

▪︎GRANADA de Ega
< *Ega-ko EGARRANADA

•Despoblado.
•Antiguo pequeño señorío en Acedo (Berrotza, Lizarra, Nafarroa).
(1/2 familias)
•Al NE del pueblo hasta delante del Ega.

Apróx.:
< *EGARRANADA

0.
< EGA AURRE ZAN HEDA DAN LANDA  (<> zelai <> soro)


( zan dan > han den > handî :
que es grande,  grande )

•Campo Ante el Ega que es de Gran Extensión.

1.
> *EGA ARRE HAN ÊRA RA^  RA^DA

2.
> *GA ARR ÂN  (Î)^A  ^  ^ÂDA

3.
> *GĀRRÂNÂÂÂDA
= *GĀRRÂN^ĀDA

4.
> GRÂNĀDA

◇◇◇

¤ Etimologías propias de @fga51

♧◇♧