Mostrando entradas con la etiqueta Grografía. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Grografía. Mostrar todas las entradas

domingo, 6 de octubre de 2024

IDIAZABAL < IBIAZABAL (1199). Goierri, Gipuzkoa, Euskal Herria. Jatorrizko esanahia.

 











◇◇◇


¤ IDIAZABAL < iBIAZABAL (1199).

"Idiazabal Gipuzkoako hegoaldeko udalerri bat da, 
Goierri eskualdekoa. 
Idiazabalgo gazta ezagunari izena eman dio.

La primera noticia escrita de Idiazábal es, según Pablo de Gorosábel, la escritura de concordia que se celebró con la vecina villa de Segura en marzo de 1384, por la que la colación de Idiazábal se agregó a la vecindad de esta con objeto de defenderse de los robos, muertes y excesos de los parientes mayores. Esta anexión fue confirmada por el rey Juan I en Ávila el 2 de febrero de 1387 y por Enrique III en Madrid, el 15 de diciembre de 1393. Las condiciones de la anexión fueron las mismas que fueron estipuladas con otras localidades de la comarca como Ceráin o Cegama. Es decir, a pesar de ser anexionadas a la jurisdicción de la villa, Idiazábal conservó su término amojonado, la posesión de sus montes y una administración autónoma presidida por un jurado.

Hasta 1561 hubo en Idiazábal un puerto seco donde se cobraban los derechos del diezmo viejo, por las mercancías que transitaban con Navarra.

Entre 1559 y 1612 Idiazábal mantuvo un largo pleito con la vecina Atáun por los derechos a pastorear su ganado dentro del término de Ataun. Idiazabal ganó finalmente el pleito.

En 1615, Idiazábal recuperó su antigua independencia al obtener el título de villa, un derecho para la obtención del cual tuvo que pagar 70795 reales."

☆☆☆


¤ Etimología

" Bertako lagunarteko hizkeran, 
Ízal esaten zaio herriari.

Izenaren aipamenik zaharrena 1199. urtekoa da,
eta Iviazaval (egungo euskal idazkeran, Ibiazabal)
formarekin ageri da.
Geroztik, ordea, Idiazabal  forma ageri da,
edo haren aldaerak
(Ydiaçabal, Ydiaçaual, Ydiaçaval, Idiazaval).

Etimologiari dagokionez, bi dira hizkuntzalariek darabiltzaten hipotesiak:

• Idiazabal izenaren oinarria ibi dela, forma dokumentatu zaharrena aintzat hartuta.

• Idiazabal izenaren oinarria ihidi (ihiak dauden tokia) dela,
antzinatik gehien erabili den forma aintzat hartuta."

[ Creo que no tiene sentido de ubicación
y/o función ni con la semántica de 'ibi' como 'vado'
ni con la semántica de 'ihi-di' como 'lugar de juncos'. ]


Hona hemen nere proposanena :


▪︎IDIAZABAL < IBIAZABAL (1199)

0.
< *GOI BEHE
HARAN ZABALEAN
DEN HIRI•


¤ Significado

POBLACIÓN  QUE ESTÁ
EN UN ANCHO VALLE
BAJO LAS ALTURAS.



¤ Evolución fonética
y  aglutinación del nombre


0.
< *GOI BEHE
HARAN ZABALEAN
DEN HIRI

1.
> *HUI  BI^I
^A^A^  ZABALIE^
RI^  ^I^I

2.
> *^II  BĪ
Ā^  ZABAL(IÎ)
(^Î)  (Ī^)

3.
> Ī BĪ Ā ZABAL

= ĪBĪĀZABAL  >   IDIAZABAL


♧◇♧
¤ Etimologías propias de @fga51.
♧◇♧









martes, 6 de febrero de 2024

Faro del CABALLO. Santoña, Cantabria. Origen y significado.







◇◇◇



▪︎Faro del CABALLO
Santoña, Cantabria

0.
< *ITSAS GAIN BARRU HEDA ORO DEN LABAŔ

•ACANTILADO QUE SE EXTIENDE TODO DENTRO ENCIMA DEL MAR.

0.
< *ITSAS GAIN BARRU HEDA ORO DEN LABAŔ

1.
> *TZE^ KAI^ BAŔ ÎRE ORO RI^ REME^

2.
> *ZΠ KA  BA^  ÎRE ORO ^Î ^INÎ

3.
> *(^Î ) KA  B  ÎLI O^O (^Ī)N(Ī)

4.
> *KABÂÎLIŌN

> *KABÂÎLIŌ^

> KABÂLLŌ = CABALLO


♧◇♧

¤ Etimologías propias de @fga51.

♧◇♧





jueves, 5 de octubre de 2023

El Euskera de la Repoblación : EL•BARCO•DE•AVILA en la Sierra de GREDOS junto al rio TORMES. Origen y Significado de sus Nombres.






◇◇◇



▪︎ GREDOS

•Gran Sierra en el Macizo Central Ibérico.
•Frontera de Repoblación siglos XI-XII entre cristianos y musulmanes.

0.
< *MUGA AURRE ZAN HEDA GOI DOŔ ORO DEN HAITZ


•Alta Cumbre Rocosa Toda Muy Extendida Ante la Frontera.


0.
< *MUGA AURRE ZAN HEDA GOI DOŔ ORO DEN HAITZ

1.
> *NIGE ARRE ^A^ ÎRE HUI DO^
O^O RÎ ÊTZ

2.
> *HIGE ERRE Ê (Î)^E (ÎI) DÔ Ō ^Î ÎTZ

3.
> *(Î)GĒRRĒ^DŌ(Ī^)S

4.
> GĒRRĒDŌS

> GRĒDŌS





▪︎TOŔMES

•Rio que nace en la sierra de Gredos, en Navarredonda, y afluye al rio Duero  tras un largo recorrido de 254 kms a través de Ávila, Salamanca y Zamora.


0.
< *AURRE HEDA GOI DOŔ HAITZ SOŔ-BURU ZAN HEDA BEHE ATZE MUGA DEN IBAI OSO


•Que es Rio Detrás de la Frontera por Completo que Nace Delante en Alta Cumbre Rocosa Extensa (Gredos) y Fluye Mucho por Abajo Atrás (afluye al Duero en Zamora).


0.
< *AURRE HEDA GOI DOŔ HAITZ SOŔ-BURU ZAN HEDA BEHE ATZE MUGA DEN IBAI OSO

1.
> *ARRE ÎRE HUI TOŔ ÊTZ ZOŔ-MU^U HE^ ÎRE ME^E ETZ NIHE RIN BE USU

2.
> *EŔ Î^I ÎI TOŔ ÎZ ^UŔ-NIÎ Ê Î^E MĒ EZ HIÊ RÎME (I)S(I)

3.
> *(I^ I^Ī) TOŔ (I^) (Î)Ŕ Ê Ê MĒ EZ (Î)Ê (^Î)ME S

4.
> TOŔŔĒ^Ē^MEZÊMES

> TŌŔŔ(Ī^)M(I^Î)MES

> TŌŔŔMMES

> TŌŔMĒS






▪︎EL BARCO DE ÁVILA

•Pueblo en la sierra de Gredos junto al
rio Tormes que fue vigía de la frontera.
de repoblación en los siglos XI-XII entre cristianos y musulmanes tras la reconquista de Toledo y la repoblación de Ávila.


0.
< *ZAN HEDA IBAI ALDE DEN -
HAITZ  DOŔ GOI HEDA DEN -
ZAN AURRE -
BEHA ORO DOŔ HEDA DEN -
MUGA ZAIN URI


•Pueblo que se Extiende Mucho Junto al Rio (Tormes) Muy Ante Alta Cumbre Rocosa que es Extensa (la sierra de Gredos) que es Vigía de la Frontera que Mira Todo Lo Más Extensamente.


0.
< *ZAN HEDA IBAI ALDE DEN -
HAITZ  DOŔ GOI HEDA DEN -
ZAN AURRE -
BEHA ORO DOŔ HEDA DEN -
MUGA ZAIN URI


1.
> *HE^ ÎRE RΠ BAI A^RE RÎ -
ÊTZ RUŔ KOI ÎRE  DÊ -
HA^ ARRE -
BIÊ ULU RUL ÎRA RÎ -
NIHA ZAÎ I^I

2.
> Ê ÎLI ^Î BA A^I ^Î
ÎZ ^IŔ KO Î^I DÊ -
Â^ ALE -
BIÎ ILI ^IL Î^A ^Î -
HIÂ ^AÎ Ī

3.
> *ÊL BĀ -
ZÎŔ KO DÊ-
ÂARI -
BĪ LĪL Â
^IÂ ÂĪ^

4.
> *ÊL BÂ
(^Î)Ŕ KO DÊ
Ā(^I) -
BĪ L(Ī^) Â
 Â

= ÊLBÂŔKODÊĀBĪLÂÂÂ

= ÊL•BÂŔKO•DĒ•ĀBĪLĀ^

= EL BARCO DE ÁUILA / ÁVILA



♧◇♧

¤ Etimologías propias de @fga51
(Método de Reconstrucción Idiomática Lógico- Aglutinante RILA)

♧◇♧