Mostrando entradas con la etiqueta Protovasco. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Protovasco. Mostrar todas las entradas

domingo, 11 de octubre de 2026

Mojones y Acantilados: Orígenes y Significados.

 



◇◇◇


▪︎ MOJÓN (cast.)
< *BOIHON < *BOIGON
0.
< [*HARRI BORO HEDA GOI ORO DAN ]
•[ Que Es Piedra Redonda y Toda Alta ]
1.
> *ÂLI BO^O ÎRE HOI O^O REN
2.
> *ÊL MŌ Î^I HO Ō ^IN
3.
> *(Î^)MÔĪHŌ(Î)N
(caen i lenis)
> *MÔ( Ī )HŌN
4.
> [ MÔHŌN (h aspirada) <> MÔJŌN ]
( Pasó del euskera al castellano,
en euskera actual se llama "MUGARRI" : piedra de frontera )

♧

▪︎ACANTILADO (cast.)
< *AZKANTILADO
< *ATZGANTIRADO
0.
< [*ATZE GOI ZAN HEDA AURRE
DAN BEHE ORO DOR ITSAS HAITZ ]
•[ Peña Marina Que Se Extiende Mucho
de Atrás Arriba a Delante lo Más Abajo del Todo ]
1.
(NB > M)
> *AZ KUI HAN ÎTE ARRE RÂMIÎ U^U DOL TSE ÊTZ
2.
> *A^ K(Ī) ÂN TI EL ^ANĪ I^I DÔ TZĪZ
3.
> *Â KÂN TI IL ÂHĪ DÔ ZĪ^
4.
> *ÂKÂNTĪLÂ(^Ī)DÔ(^Ī)
> [ ÂKÂNTĪLÂDÔ ]
Pasó del euskera al castellano, en euskera actual se llama "LABAR", con otra etimología:

▪︎LABAR
<> itsas labaR
•acantilado

< [*LuR Goni Zan Heda Bene Itsaso Zan Aurre KaR Dan ]

•luR : tierra
•goni > gohi > goî : arriba, alto
•zan : muy, mucho, gran, grande
•heda : extenderse
•bene > behe : abajo, bajo
•itsaso : mar
•zan : muy, mucho, gran, grande,
•aurre : delante, ante
•kaR : roca, sólido
•dan : que es (verbo izan : ser)

•[ Que Es Roca Que Se Extiende Mucho desde la Tierra de Arriba hasta Abajo Muy Ante el Mar ]

< *lur goni zan heda bene itsaso zan aurre kar dan
> *rû gohi han êra behe isas han arre ga ra
> *(^û) huî hê êla beê isa hâ arr he re
> *îî î îla bē za ^â arr ê ê
> *(^ī)la bē â â arr (^ē)
> *lab(ē)ārr
> [ labāR ]


☆

•Ref.:
•Etimologías propias de @fga51

◇◇◇




martes, 7 de julio de 2026

Monte PEŔDIDO o TRESEROLS, en el Pirineo de Huesca, Aragón. Jatorrizko esanahia. / Significado originario.









◇◇◇


•Monte PEŔDIDO / TRESEROLS,
en el Pirineo Aragonés de Huesca.

Monte Perdido (aragoieraz Mont Treseroles, frantsesez Mont Perdu) Erdialdeko Pirinioetako hirugarren gailurrik garaiena da, 3.355 metrorekin. Mont Perdito Tres Serols mendigunean kokaturik dago, Cilindro (3.328 m) eta Pico Añisclo (3.254 m) mendiekin batera.

Ordesako haranean, Huescako probintzian (Aragoi), kokaturiko mendi hau, Europako mendigune kalkareo garaiena da. Monte Perdidoko mendigunearen bi aldeak (bai espainiarra, eta bai frantsesa) babesturiko eremuak dira, Espainiako aldea Ordesako parke nazionalean dago, eta Frantziako aldea Parc National des Pyrénéeseko parke nazionalean.

Las Tres Sorores o Treserols : Las Tres Hermanas, son las tres cumbres principales del Macizo del Monte Perdido en el Pirineo Aragonés (Huesca), dentro del Parque Nacional de Ordesa y Monte Perdido. Estas imponentes formaciones calcáreas son el Monte Perdido (3.355 m), el Cilindro de Marboré (3.328 m) y el Pico Añisclo.

☆

•Jatorria  (del protoeuskera)
0. BER BI-EN ARTEAN DEN DOR.

•Esanahia
-Cumbre que està Entre Otras Dos.
O sea:
-Tres Cumbres.

•Bilakaera
0. BER BI-E(N) ARTEA(N) (D)EN DO(R)
1. PER UI-Ê ERTIÊ (r)Î DO
2. PERR (II-)Ê ERDIÎ Î DO
3. PERRÊÉRDIÎÎDO
 = PERR(E)RDIDO
4. PERDIDO

Y como Perdido pasó al castellano
desde el euskera, mientras que en romance aragonés le llamaron: 
Tres Hermanas : 
Tres Serores > Treserols.


♧◇♧
@fga51
♧◇♧


domingo, 17 de mayo de 2026

ZI - BELLOTA - EZKUŔ - ELIKATU - ANOA - JUNCO - IHI - ZI - ZUME - ZUMITZ - MIHIMEN - PITXEŔ - SASKI - OTZARA - OTARRE. Bellota, Alimentar, Dieta, Ración, Junco, Mimbre, Jarra, Cesta, Cesto, Canasta. Significados Originales.

 









◇◇◇


¤  Edukia - Contenido

ZI - BELLOTA - EZKUŔ - ELIKATU
- JUNCO - IHI - ZI - ZUME - ZUMITZ
- MIHIMEN - PITXEŔ - SASKI - OTZARA
- OTARRE.

☆☆☆

•Oinarrizko Hitzak - Vocablos básicos

▪︎ZI
•bellota (~ezkuŕ)
•junco (~ ihi)

▪︎BELLOTA

0.
< *Baŕ-Jaki Oro Heda Doŕ Den

•que es el alimento vegetal
más extenso/abundante
de todos.

1.
> Bel -iegi O^O Îta  Ru^ Ri^
2.
> BeL-iihi  Ō  TA (^Î ^Î)
3.
> BELĪ^IŌTA
4.
> BELLŌTA

☆

▪︎EZKUŔ
•bellota
0.
< *HARITZ-KO UŔ DEN
•Que es avellana de roble
1.
> ^E^IZ KU UŔ RI^
2.
> ÊZKŪŔ (^Î)
3.
> ÎZGĪ^
4.
> ÎZHĪ
> ÎZ^Ī
> ZĪ^

☆
(baŕ > baratza > barazki > bazkari)

☆
(jaki <> janari <> jan-gai )

☆

▪︎ELIKA-TU
•alimentar(se), mantener(se), sustentar(se).
•alimentar(se) ligeramente.
•abstenerse.
•fr.: nourrir.

0.
< *Eri Jaki Oro Gai Doŕ Eman Den
•Que es dar al enfermo
el alimento más capaz/adecuado de todos.

•Que es dar al enfermo
la dieta o ayuno mas conveniente de todos.

•Que es dar el alimento
que cura al enfermo.

•Alimentar(se)
adecuadamente / convenientemente.

•Dieta o ayuno.
(por extensión ).

1.
> eli ieki u^u hai tu^ ine^ ri^
2.
> eli iiki iî ^a(i) tû ihî ^î
3.
> elīk(ī)âtû (i^i^î)
4.
> elīkâ-tû

☆

▪︎ janari : comida
▪︎jaki : alimento
▪︎elikadura : alimentación ligera
o adecuada - conveniente.
(fr.: nourriture)
▪︎elikagai : alimento ligero y
adecuado.
▪︎landare elikagai :
planta comestible.
▪︎barazki elikagai :
vegetal o verdura o legumbre comestible.


☆

▪︎ANOA

•ración.
•provisiones.
•víveres que el pastor lleva a la borda.
<>
El alimento o la comida que es necesaria.

☆☆☆

No confundir con :

ano :
▪︎uzki
< *zulo zikin den
•que es agujero sucio
> *ziru ziki^ ri^
> *zi^u ziki ^î  > *zûzikī
> *ûz(i)kī  =  ûzkī

☆☆☆

▪︎ANOA

0.
< *BEHAŔ DEN JANARI ORO ZAN

• TODA LA COMIDA QUE ES MUY NECESARIA.

1.
> *BI^A^  RI^  IANA^I  O^O  ZA^

2.
> *BÂ (^Î) (I)ANE Ō ^Â

3.
> *BÂAN(I)ŌÂ
> *(B)ĀNŌÂ

4.
(cae b inicial)

> ĀNŌÂ


☆


•Junco  (cast.)

•IHI <> ZI  (eusk.)

▪︎JUNCO  (cast.)
< ihunko > ihi^gu
> ihîhi > ĪHI  (eusk)

0.
< *Zan Baŕ
Zan Mehe
Zan Heda Oro Goi
Den
Zan Heda Ur Alde

• Que es :
•mucho vegetal,
•mucho delgado,
•mucho extenso todo en alto,
•mucho extenso junto al agua.

A.
▪︎IHI

1.
> *zeme^
ze^ nihi
ze^ ^ire uru gui
ri^ ze^ ^ire ur e^ri

2.
> *^inî
^î hi^i
^î î^i i^i  hui
^î ^î î^i  i^ î^i

3.
> *îhî  î^ī
ī^hui  î  ī^

4.
> î^î  ī^ īhii  î  ī^

= ī^ī^īhīîī^

= ^ĪHĪ^

B.
▪︎ ZI

1.
> zeme^
ze^ nihi
ze^ ^ire uru hui
^î zî  î^i i^ î^i

2.
> zinî zî  hi^i
zî î^i i^i ^ii  ^î zī^

3.
> *zihî zî^ī zī^ î zī^

> *zī^ zī^ zī^ zī^

4.
> zī^ ^ī^ ^ī^ ^ī^

= ZĪ^

☆☆☆


▪︎MIMBRE  (cast.)
•ZUME, ZUMITZ, MIHIMEN  (eusk.)

☆☆☆


▪︎Zume / Zumitz
•mimbre

☆

▪︎ZUME
•mimbre

0.
< *Zi Oro Ibai Alde Heda Diren

•Juncos Que Extienden Todo Junto a los  Rios.

1.
> *Z(I) U^U (I)ME E^RI ^IRE  RIRI^

2.
> *ZŪME Ê(^I) (Î)^E (^I^Î)

3.
> ZŪMEÊÊ

= ZŪMĒ^

♧

▪︎ZUMITZ
•mimbre

0.
< *Zi Oro Ibai Alde Heda Zan Diren

•Que son Juncos que se Extienden
Mucho Todo Junto a los Rios.

1.
> *Z(I) U^U (I)ME E^RI ^TE ZE^ RIRI^

2.
> *ZŪMIÎ^ÎTIZÎ^I^Î

= *ZŪMĪ^T(I)ZĪ^
3.
> ZŪMĪTZ(Ī)

> ZŪMĪTZ

♧

▪︎MIHIMEN
•mimbre

0.
< *Ibai Alde Baŕ Goi Mehe Den

•Vegetal Junto a los Rios
que es Alto y Delgado.

1.
> *IME E^RI ME^ HUI ME^E REN

2.
> *MI Î^I NÎ ^II MĒ ^EN

3.
> MĪ^HĪ^MĒN  =  MĪHĪMĒN

☆☆☆

▪︎ÁRGOMA  (cast.)
•OTE  (eusk.)
[como "tal vez / acaso" en eusk. ote = ete (B) ]
Sin relación.
Ote > Ota > Otalora
La planta amarilla.

☆☆☆


▪︎PITXEŔ
•jarra

0.
< *LABE ONTXI EDEŔ DEN

•QUE ES HERMOSO RECIPIENTE  DE HORNO
(de arcilla horneada).

1.
> *REPI U^TXI EREŔ RI^

2.
> *(^I)PI ÎTXI E^EŔ (^Î)

3.
> *PĪTX(I)ĒŔ

4.
> PĪTXĒŔ

◇◇◇


▪︎SASKI
•cesta, cesto, canasta.

0.
< *ZUME OSO ZAN HEDA ZEHAŔ
ZAN ONTZI EGINA DEN


•QUE ES RECIPIENTE GRANDE
HECHO CON MIMBRES
MUY MUCHO EXTENDIDOS DE TRAVÉS .

•RECIPIENTE GRANDE
HECHO CON MUCHOS MIMBRES
ENTRECRUZADOS-ENTRELAZADOS MUCHÍSIMO.

1.
> *ZINE USU ZA^ ^IRA ZI^E^
ZE^ U^SI  EKINE RI^

2.
> *^IHI  (I)S(I)  ^  (Î)^A  (^ÎÎ )
(^Î)  (Î)SI IKINI ^Î

3.
> *(Î^I) S Â Â SĪ KIHĪ

4.
> *SĀ^ SĪ  KI^Ī

= *SĀ^S(Ī)KĪ^

> SĀ^SKĪ^

☆☆☆

▪︎OTZARA  (B)

•cesto, canasta

0.
< *ZUME ORO ZAN HEDA ZEHAŔ
ZAN ONTZI EGINA DEN


•RECIPIENTE GRANDE QUE ESTÁ HECHO
TODO DE MIMBRES  MUY  ENTRECRUZADOS
- ENTRELAZADOS.

1.
> *^INI  O^O ZE^ ^ITE  Z(I)^AL ZA^ U^ZI  EHINA RI^

2.
> *ÎHI Ō (^Î) (Î)T(I)  ZÂL ^  (Î^I I^I)HA  (^Î)

3.
> *(Î^I) ŌTZÂLÂHA

4.
> ŌTZÂRÂ^A

= ŌTZÂRĀ^

☆☆☆

▪︎OTARRE
•cesto, cesta, nasa (L)

(otzara = otarre, con aglutinación algo diferente)


0.
< *ZUME ORO ZAN HEDA ZEHAŔ
ZAN ONTZI EGINA DEN

•RECIPIENTE GRANDE QUE ESTÁ HECHO
TODO DE MIMBRES MUY ENTRECRUZADOS
- ENTRELAZADOS.

1.
> *^INI O^O ZE^ ^ITA ZI^EŔ ZE^ U^ZI EHINE RE^

2.
> *IHI  Ō  (^Î)  (Î)TA (^IÎ)Ŕ  ^Ê  (Î^I) E(^I)HE  ^Ê

3.
> *(I^I)  ŌTARRÊEHEÊ

4.
> ŌTARRĒ^Ē

= ŌTARRĒ


♧◇♧
¤ Etimologías propias de @fga51.
♧◇♧










domingo, 22 de febrero de 2026

Los Puntos Cardinales del Milenario Euskera: EKIALDE / SOŔTALDE - MENDEBALDE / SAŔTALDE - IPAŔ - HEGO : Este - Oeste - Norte - Sur. Origen paleoeuskérico y significado ancestral, inmemorial y milenario de sus respectivos nombres.

 

◇◇◇



▪︎EKIALDE
•Este geográfico

¤ Etimología

0.
< *EKHI AMA LUŔ ZAN DEN BARRU SOŔ HEDA ALDE

《Soŕ Heda Alde > SOŔTALDE : Este》

¤ Significado

•Lado del Sol cuando Se Desplaza Surgiendo de Dentro de la Gran Madre Tierra.

•Lado del que Sale el Sol.


¤ Evolución fonética y aglutinación del nombre

0.
< *EKHI AMA LUŔ ZAN DEN BARRU SOŔ HEDA ALDE

1.
(nb>m)
> *EKÎ ANA LU^ ZE^ RÎMALU
ZU^ ÎDE E^RE

2.
> *EKÎ AHA LÎ ^Î ^ÎNERI ^Î ÎDE Ê^E

3.
> *EKÎ A^A LĪ^HI^I Ī^DĒ^
= *EKÎĀLĪ^Ī^DĒ^
= *EKÎĀL(Ī)DĒ

4.
> EKÎĀLDĒ


♧♧♧


MENDEBALDE
Oeste.
<*BENDEBA ALDE.
<*(EKI) BENDEUBA ALDE.
0. (EKI) BEHERA DEN HEDA LUŔ BARNERA ALDE.
-Lado por el que el Sol se Desplaza
hacia Abajo al Interior de la Tierra.
1. (IGI)  B(II)E  rEN  (I)DE  RU  BAN(I)A ALDE.
2. (IHI)  BE EN DE  U  BAHA  ALDE
3. MENDEUBALDE
4. MENDEBALDE

♧♧♧

▪︎IPAŔ (Alde)
•Norte geográfico

¤ Etimología

0.
< *(ORO) GELDI BEHA DEN IZAŔ (BATEN) ALDE

¤ Significado

•Lado de (una) estrella que se observa (toda) quieta (la estrella polar).

•Lado de (una) estrella que se observa inmóvil (la polar).

¤ Evolución fonética y aglutinación drl nombre

0.
< *ORO GELDI BEHA DEN IZAŔ BATEN ALDE

1.
> *U^U GE^RI BIÂ RÎ ZAŔ BADEN A^RE

2.
(b>u)
> *IÎ HÎ^I BÂ (^Î) ^AŔ UERÎ ÊRI

3.
(b>p)
> *Ī^ĪPÂÂRRII^ĪÎ^I
= *ĪPĀ^RR(Ī^)

= ĪPĀŔ

♧♧♧


HEGO
Sur.

A.

0. NON BEHA EKI HEDA EZKER ALDERA ORO DEN.
-Que es Donde se Observa al Sol
Desplazarse del Todo Hacia la Izquierda.
(en el hemisferio norte de la tierra)
1. NUM(I)E EGI IRE EGE ER(I)E OO  RI
2. HINE  EG(I)  (I)E  EGE EE  OO  (I)
3. (I)HE EG(II)G(III)OO
4. HEEGGOO
= HEGO.

B.

0. HAIZE EPELt EKARRI OHI DAUN ALDEk.

-Lado que Suele Traer Viento Templado.

1. HEZE  EBE EGERR OI RO ARE
2. HEE  EUE  EGE  O O  EI
3. HEE  E(I)E  EG(E) OO  (II)
4. HEEEEEGOO = HEGO.

♧◇♧

¤ Etimologías propias de @fga51.
♧◇♧


viernes, 2 de enero de 2026

El Plomo de la Serreta de Alcoy. Texto Ibérico. Propuesta de una Traducción desde el Protovasco.





◇◇◇


¤ INDICE

▪︎TEXTO


▪︎INTRODUCCIÓN
•Contexto
•Relativo al idioma
•Estilo


▪︎Análisis Interno y Traducción Detallada Ibero > Protoeuskera
> Castellano


▪︎Traducción completa al castellano


▪︎Autoría y Propiedad Intelectual


□ TEXTO


IUNSTIR ZALIRG BASIRTIR SABARI

DAR BIRINAR GURZ BOIZTIZGIZAIA

SEZGORZ DURAN SESDIRGADEDIN

SERAIKALA NALTINGE BIDUDEDIN ILDU

NIRA ENAI UEKOR SEBAGE DIRAIN

IRIKE ORTI GAROKAN DADULA

BAZKBUIZTINER BAGAROK  SSSXC 

TURLBAILURA LEGUZEGIK

BASEROKEIUNBAIDA URKE

BASBIDIRBARTIN IRIKE BASEROKAR

TEBIND BELAGAZIKAUR ISBINAI

ASGANDIS TAGISGAROK BINIKEBIN

SALIR KIDEI GAIBIGAIT

ARNAI SAKARISKER



□ INTRODUCCIÓN



¤ Contexto

Aparenta ser la presentación del vendedor de un molino de trigo al señor de alguna población ibera, tratando sobre el funcionamiento de dos piedras redondas de molino realizado por el vendedor o algún artesano fabricante, con un texto escrito en lámina de plomo con letras griegas, dando a conocer la utilidad de un molino, evidentemente más grande que los molinos de mano domésticos individuales comunes en los poblados desde el neolítico.



¤ Relativo al idioma

El texto es interpretable desde el protoeuskera.
No obstante, parece que sus vocablos estén más aglutinados que en protoeuskera, lo cual pudiera ser debido a varias causas posibles, como por ejemplo:

▪︎El ibero y el preprotoeuskera se presentan similares pero, con el tiempo y la distancia, el ibero aparenta más aglutinado que el protoeuskera, aunque algunos trozos del texto de la Mano de Irulegi también presenta un grado similar de aglutinación.

▪︎Es de suponer que está escrito tal como se hablaba, no igual en todas partes, juntando palabras como puede ocurrir en lenguas aglutinantes paleoeuropeas-preindoeuropeas no escritas en su uso habitual o cotidiano.

▪︎El texto pudiera ser una "guía" con abreviaturas, bien conocidas por su autor y a la vez lector-presentador, tipo "guión" de una presentación y promoción de la venta o un envío.

▪︎Pudiera ser que el vendedor-presentador no fuese ibero, sino fenicio o griego, por eso algún ibero autóctono le habría  preparado el texto con letras griegas para poder ser leído por el vendedor extranjero a los señores iberos autóctonos, siendo entendible para ellos.

▪︎Es también posible que sea la carta de acompañamiento al envío de un pedido o encargo de piedras de molino al artesano correspondiente, entregadas con el texto,
pero ¿con letras griegas?.

▪︎Por último, pudiera ser que todo sea imaginación mía. No puedo ofrecer garantías. Lo he investigado por mi cuenta. En este campo los académicos tampoco pueden dar garantías, al fin y al cabo muchos académicos llevan casi un siglo en múltiples universidades estudiando textos iberos sin resultado.
Es complicado, muy aglutinado y sólo abordable desde el protoeuskera. Alguien se tenía que arriesgar con un texto largo, que para mí tiene sentido. No tengo pares que me revisen. Lo he hecho yo, a solas.
Es lo que yo entiendo al leer.

(Bastante tienen los señores académicos con discutir entre ellos y publicar cosas en revistas y simposios, con muchas referencias que se repiten entre ellos.)


¤ Estilo

El estilo es retórico y repetitivo, de una gran elocuencia, como quien presenta una maravilla tecnológica con un estilo asertivo y demostrativo.
Termina con un ingenioso juego de vocablos.


◇●◇ 


¤  Análisis Interno y Traducción Detallada Ibero > Protoeuskera
> Castellano


1 IUNSTIR ZALIRG BASIRTIR SABARI

▪︎iaun•oso•dor•goi,
•señor muy lo más alto
•altísimo señor / REY

> ieun usu turR hui
> iiun isi tiR îi
> īun(i)s(i)tirr
> IUNSTIR

▪︎zan•oro•dir•gar•gi
•material-metal todo muy brillante y claro
•plata,monedas
> zâ ulu riR ge^ gi
> zâ ili ^iR gîg
> zâlīRg(î^)
> ZALIRG

▪︎beha•haiz•oso•aurre•dor• :
•miras muy lo más delante
(•ves en el futuro ¿?)
> biâ âi^ usu arre tuR
> bâ ê isi erri tiR
> bā î isi irri tiR
> bā(ī)sīrr(i)tiR
> BASIRTIR

▪︎oso•zan•bi•harri•>
•dos piedras muy grandes
> usu han bi ârri
> isi â^ bi ârri
> s(i)âb(i)ârri
> SABÂR(R)I

☆

Altísímo señor / Rey,
Plata<>dineros miras muy lo más delante:
(Plata<>dineros ves para el futuro ¿?):
Dos piedras muy grandes >


2 DAR BIRINAR GURZ BOIZTIZGIZAIA

>▪︎•den•aurre•.
•que está(n) delante.
> dê arre
> dîarri
> darr(i)
> DAR

▪︎•bihi•birrin•harri• 
•piedra(s) de triturar grano de cereal

《 birrin < ber ini egin zan den
ber den > berdin
triturar : que es hacer mucho otro (dos) igual de pequeño(s)》

> biî birrin ârri
> bībirrinâR
> (ī)birrinâR
> BIR(R)INAR

▪︎•gor•zan•
•muy  duro-as
•de gran dureza
> gur zê
> gurz(î)
> GURZ

▪︎•boro•haitz•daun•zan•gari•eho•irin•izan•den•heda•>
•rocas redondas que han molido mucho trigo que ha sido fluídificado en harina >
> bo^o êtz tei^ ze^ ge^i iû i^i^ iza^ ri^ îra
> bō îz tiî zî giî iî îî izâ ^î  î^a
> bōîztīz(î)gīzâīa
> BOIZTIZGIZAIA

☆

> que están delante.
Piedras de triturar grano de cereal
de gran dureza.
Rocas redondas que han molido mucho trigo que ha sido fluidificado en harina >


3 SEZGORZ DURAN SESDIRGADEDIN

▪︎>•oso•haitz•gor•zan-az•.
•completamente por las durísimas rocas.
> usu êtz gor ze^ ez
> (i)s(i) êz gor zî i^
> sêzgorz(ī^)
> SÊZGORZ


▪︎•dor•zan•,
•La más grande,
> dur han
> durr ân
> DURRÂN

▪︎•zan•oso•dor•gain•bira•heda•den•>
•que se desplaza muchísimo encumbrada girando por encima, >
> zê usu dur gaimi^a îde din
> zê isi dir ganâ de din
> zê s dir gahâ de din
> sês dir ga^â de din
> SÊSDIRGĀDEDIN

☆

> completamente con las durísimas rocas.
La (roca) más grande,
que se desplaza muchísimo encumbrada girando por encima,>


4 SERAIKALA NALTINGE BIDUDEDIN ILDU

> ▪︎•oso•darrai•kar•heda•
•sigue muy duro desplazamiento
>  usu rarrai ka^ êra
> (i)s(i)^errai kâ (î)la
> SÊR(R)AIKÂLA

▪︎•narria•den•gain•
•que se arrastra por encima,
> nalie din gen
> nal(ii) tin gê
> NALTINGÊ

▪︎•bere•bide•oro•heda•den•
•desplazándose en todo su camino o
recorrido
> bi^i bidi u^u îde din
> bībidūdedin
> ībidūdedin
> BIDŪDEDIN

▪︎•bira•egin•daun >
•dando vueltas
> bile eîn deu^
> bili iîn diû
> bilī^dû
> il(ī)dû
> ILDÛ

☆

> sigue muy duro desplazamiento
que se arrastra por encima,
desplazándose en todo su camino o
recorrido dando vueltas >


5 NIRA ENAI UEKOR SEBAGE DIRAIN

> ▪︎mene>mehe•heda•
•desplazándose suavemente,
> niî îra
> NĪRA

▪︎•zan•mara•den•
•muy poco a poco,
> hen na^a ri^
> ^ÊNĀÎ^

▪︎•oro•zan•goi•dor•,
•muy en lo más arriba de todo,
> u^u hen go roR
> ū ê^ ko ^oR
> ŪÊKŌR

▪︎•zan•bar•ini•gari•
•muchos granos de trigo
> zê ba^ ihi ge^i
> zêbâ(iî)ge(î)
> SÊBÂGE

▪︎•heda•oro•zan•irin•,>
•fluyen todos como mucha harina, >
> îde uru han i^in
> di ir(i) â^ īn
> DĪRÂĪN

《 bar ini <> bīhi <> bâī
fruto pequeño : grano》

☆

> desplazándose suavemente,
muy poco a poco,
muy en lo más arriba de todo,
muchos granos de trigo
fluyen todos como mucha harina, >


6 IRIKE ORTI GAROKAN DADULA

>▪︎•irin•egin•daun•
•la harina que ha hecho (elaborado)
> iri^ igi^ rei^ 
> iri ik(î)^e(î)
> IRĪKÊ


▪︎•aurre•den•:
•que es antes
> orr(i) ti^
> ORTÎ

▪︎•gari•oro•gain•
•todo trigo encima,
> gari o^o gan
> gar(i)ōkan
> GARŌKAN

▪︎•da•dor•eho•irin•heda•.
•fluye como harina lo más molida.
> da du^ (i)^u i^i^ îra.
> da dûû (ī^) (î)la.
> DADŪLA.

☆

> la harina que ha elaborado,
que es antes
todo trigo encima,
fluye como harina lo más molida.


7 BAZKBUIZTINER BAGAROK  SSSXC 

《 bar ini <> bêini <> bîini <> bīhi  /
> bâ ihi > bâiî > bâī
fruto pequeño = grano.
*bihi<>bâī  kar gari:
•fruto pequeño duro de trigo
•grano de trigo 》

▪︎•bâī•zan•galburu•oso•den•aurre•,
•Muchos granos que eran antes espigas enteras,
> bâ zê ke^bu^u isi tin arre
> bâ zê kêbū is tin err(i)
> BAZÊKÊBŪIZTINER
<> BAZKBUIZTINER


▪︎•bâī•gari•aurre•oro•kar•,
•granos de trigo todo duros antes,
> bâ ga(^i) arr(e) o^o k(e^),>
> bâ ga arr ō k
<> BÂGAR(R)ŌK

▪︎>•SSSXC <> Zan Zan Zan XC .
•>Grande Grande Grande XC.
> Mucho Mucho Mucho Diez Cien.
> Muchísimas Diez veces Cien.
> Muchísimos Miles (de granos).

Oharra: 

No cuadra porque en ibero:

S = 20

X = 10

V/C = 5

SSSXC = 75

20+20+20+10+5 = 75

☆

Muchos granos que eran antes espigas enteras,
granos de trigo todo duros antes,
muchísimas •diez veces cien=mil•
<> Muchísimos Miles (de granos).


8 TURLBAILURA LEGUZEGIK

▪︎dor•oro•ba(r•ini<>bâī<>bīhi)• •irin•eho•den•heda
•Toda una cumbre de granos (de trigo, de cereal) que fluyen como harina molida,
> tur ulu ba ili^ iû ri^ îra
> turr ili ba ilî iû ^î ira
> turr(i)l(i)bail(ī)û(ī)ra
> TURLBAILÛRA

▪︎aurre•goi•oro•zan•gari•(bihi)•kar>
•antes arriba del todo, (eran) muchos granos de trigo duros
> arre gu u^u zê ge^i miî ke^
> ale gū zê giî nī k(î)
> ele gū zê gī hī k
> ilegūzêgī^īk
> LEGŪZÊGĪK

☆

Toda una cumbre de granos (de trigo, de cereal) que fluyen como harina molida,
antes arriba del todo, (eran) muchos granos de trigo duros,>


9 BASEROKEIUNBAIDA URKE

《 bar ini <> beini <> bīni <> bīhi
> bâ ihi > bâiî = bâī :
fruto pequeño : grano + duro + trigo 》

>▪︎•ba^ī•zan•aurre•oro•kar•gari•eho•irin•
•behe•zan•heda•den•

•muchos granos antes todo duros 
que fluyen abajo,
como harina de trigo muy molida, >

> ba zê arre o^o ke^ ge^i  i^û i^in biî ha^ îda rî
> ba zê err(i) ō kê hiî îû(ī)n b(î^)âîda(^î)
> bazērrōkê^īûnbâîda
<> BASÊR(R)ŌKÊĪÛNBÂÎDA

▪︎>•aurre•goi•zan•
•>antes muy arriba.
> orre gui he^
> urri k(ii) ^ê
> urr(i)kê
> URKÊ


☆

> muchos granos antes todo duros 
(que) antes (estaban) muy arriba
que fluyen abajo,
como harina de trigo muy molida.



10 BASBIDIRBARTIN IRIKE BASEROKAR

▪︎beha•oso•bini<>bihi•den•aurre•behe•zan•
•oro•heda•den•>
•Mira los que son antes granos de trigo completos-enteros y que muy abajo fluyen >
> biâ usu biî di^ arre bi^i ha^ uru îre din
> bâ (i)si bī dî  erri  b(ī) ^â (i)ri (i)ri tin
> bâsibīdîirribâr(i)ritin
> bâs(i)bīdīrr(i)bârr(i)tin
> BÂSBĪDIRBÂRTIN

▪︎•irin•gari•
> •como harina de trigo:
> iri^ ge(^i)
> IRÎKE

▪︎bâī (bihi <> bar ini)•zan•oro•kar•zen>
eran granos durísimos >
> bâ ze^ uro kar ri^
> bâzê(i)rokarr(^î)
> BÂSÊROKAŔ

☆

Mira los que eran antes granos de trigo completos-enteros y que muy abajo fluyen como harina de trigo :
eran granos durísimos >



11 TEBIND BELAGAZIKAUR ISBINAI

▪︎>•heda•behe•irin•den•.
> •que fluyen abajo (como) harina.
> (î)te bi^i i^in d(i^)
> TEBĪND

▪︎•beha•oro•heda•gari•izan•zen•kar•aurre•
•Mira todo fluído el trigo que antes fue duro,
(begira > behi^a > behâ : mirar)
> b(i)^e ulu îra ga(^i) (i)ze^ ka^ orr(i)
> bê (i)l(i î)^a gâ zî kâ urr
> BÊLÂGÂZÎKÂUR


▪︎•atze•bene>behe•irin•heda•den•.
•que fluye después abajo como harina.
> etz bi^i i^in î^a ri^
> itzbīn(î)â^î
> ISBĪNÂÎ

☆

> que fluye abajo (como) harina.
Mira todo fluído el trigo que antes fue duro,
que fluye después abajo como harina.



12 ASGANDIS TAGISGAROK BINIKEBIN

▪︎•haitz•gain•den•oso•
•Lo que está sobre la piedra-roca, muy
> âtz gan di^ usu
> âs gan dî is(i)
> ASGANDĪS

▪︎•heda•goi•zan•gari•aurre•oro•kar•
•desplazado arriba, mucho trigo antes muy duro,
> (î)ta gui zê ga(^i) arre o^o ke^
> ta gii zî ga arr(i) ō k(î)
> tagīz(î)gārrōk
> TAGĪSGĀR(R)ŌK

▪︎bene•keben•irin•heda•den.
•aquí abajo ha fluído como harina.
> bini kebî i^i^ îre rin
> bini kebî ī^ î^i ^in
> BINIKEBĪ^N

☆

Lo que está sobre la piedra, muy
desplazado arriba, mucho trigo antes muy duro,
aquí abajo ha fluído como harina.

                               
13 SALIR KIDEI GAIBIGAIT

▪︎•zan•oro•aurre•
•Muy antes de todo, >
> zâ ulu arre
> zâ (i)li err(i)
> zâliirr
> SÂLĪR


▪︎•kar•den•goi
>•lo que arriba es duro >
> ke^ de^ hui
> kî dê îi
= KÎDÊĪ


▪︎gari•bihi•behe•mehe•gari•irin•heda•
•den.
> •trigo en granos, abajo fluye
como fina harina de trigo.
> ga^i miî biî niî ga^i i^î îte rî
> gaînībīnīgaī^ti^î
> gaîhībīhīgaītī
> gaî^ībi^īgaīt(ī)
> GAĪBĪGAĪT

¤ Nota - Oharra

Juego de protovocablos :

《 kar den goi gari bihi -
- behe mehe gari irin -
- heda den (> îde dî ) 》

(Es casi como un "bertso")

☆

Muy antes de todo,
lo que arriba es duro
trigo en granos, abajo ha fluído
como fina harina de trigo.


14 ARNAI SAKAŔISKER

•Nombre:

▪︎ARNAI  
< *ARRANO EGAN HEDA ZAN GOI DEN
•Águila Que Se Desplaza Muy Alto Volando.
> *arrâu ihen îra hâ hui rî
> *arrâi iîn î^a ^â îi ^î
> *arrâ(ī)n(ī)ā^ī^
> ARR(Â)NĀĪ
> AŔNĀĪ


• Toponímico:

▪︎SAKARRISKER
< *SAKARRILISKOTAR
> *SAKARRILISKUDER
> *SAKARRILISKIRER
> *SAKARRILISK(I)^ER
> *SAKARRILISKÊR
> *SAKARRIRISKÊR
> SAKARRI^ISKÊR
> SAKARRĪSKÊR
<> SAKAŔĪSKÊR


☆ Notas

• Sobre el toponímico

▪︎SAKARRILISKOTAR
< *SAKAR-ILI-S-KO-TAR
•originario de SAKARRILIS > SAKARRĪS

☆

•Sobre el nombre de la ciudad

▪︎SAKARRIS < *SAKARRILIS
< *SAKAR-ILI-ZAN
< *HAITZ HEDA GOI AURRE ILI ZAN
•Gran Ciudad Ante Alta Extensa Peña.
•La Ciudad Grande Ante La Sierra Alta.
> *ÊTZ ÊRA KUI ARRI ILI ZÊ
> *(Î)S (Î)^A K(II) ARRĪLIZ(Î)
> *SÂKARRĪLIZ <> SÂKARRĪLIS
> *SÂKARRĪRIS
> SÂKARRĪ^IS <> SÂKARRĪS


□ TRADUCCIÓN COMPLETA AL CASTELLANO

Altísímo señor / Rey,
Plata<>dineros miras muy lo más delante:
(~ Plata<>dineros ves para el futuro ¿?):
Dos piedras muy grandes
que están delante.
Piedras de triturar grano de cereal
de gran dureza.
Rocas redondas que han molido mucho trigo que ha fluído como harina completamente con las durísimas rocas.
La más grande, que se desplaza muchísimo encumbrada girando por encima, sigue muy duro desplazamiento que se arrastra por encima, desplazándose en todo su camino o recorrido dando vueltas
desplazándose suavemente, muy poco a poco, muy en lo más arriba del todo, muchos granos de trigo
fluyen todos como mucha harina, la harina que ha hecho,
que era antes todo trigo encima,
ha fluído como harina lo más molida.
Muchos granos que eran antes espigas enteras, granos de trigo todo duros antes, muchísimos miles.
Toda una cumbre de granos (de trigo, de cereal) que han fluído como harina molida, antes arriba del todo, (eran) muchos granos de trigo duros,
muchos granos antes todo duros 
(que) antes (estaban) muy arriba
que han fluído abajo,
como harina de trigo muy molida.
Mira los que eran antes granos de trigo por completo y que muy abajo han fluído (convertidos) en harina de trigo:
son granos durísimos que han fluído abajo como harina.
Mira todo fluído el trigo que antes fue duro, que ha fluído después abajo como harina.
Lo que está sobre la piedra, muy
desplazado arriba, mucho trigo antes muy duro, aquí abajo ha fluído como harina.
Muy antes de todo, lo que arriba es duro trigo en granos, abajo ha fluído como fina harina de trigo.

Arnai  Sakarrisker



◇◇◇

¤ Autoría y Propiedad Intelectual

•Traducido por Fernando Gómez-Acedo
en Mayo de 2023.

•Es propiedad de @fga51.

•Lo publico en éste mi blog dada la dificultad para mí como autodidacta de ser publicado en una revista especializada sin ser ninguneado o plagiado.

•Por otro lado, lo que he traducido merece ser conocido, ya que demuestra la muy estrecha relación entre el ibero y el protovasco y/o el preprotovasco., aunque el ibero está  aquí más aglutinado.

•La Hipótesis de la Relación de Parentesco
Lingüístico Vasco-Ibero Es Muy Cierta.
Lo cual da aún más valor al euskera, por haber desaparecido el Ibero por efecto del latín del Imperio Romano y ser el Euskera el único idioma Paleoeuropeo-Preindoeuropeo hoy vivo en y de Europa.

•A veces se buscan en el ibero características que no tiene, por ser preindoeuropeo-paleoeuropeo aglutinante y mucho. O se intenta traducir con el euskera actual, lo cual es imposible. Su relación de parentesco, sea cual sea, es con el protoeuskera de cortos vocablos, cada vez más conocidos aunque aún no del todo, también aglutinados antes y en las actuales palabras, a veces de forma distinta o en otro orden en el ibero que en el protoeuskera, ambos paleoeuropeos-preindoeuropeos, aún con poca gramática, sin artículos, afijos en formación, verbos aún no muy completos ni tan complejos, etc. Escritos "todo seguido" según las fonéticas de quienes sabían escribir algo, sin otro idioma en la cabeza o casi, con una gran velocidad de pensamiento y pronunciación, todo lo cual hace que la labor de traducción sea por ahora ardua y fácil de errar.
☆
Agur / Vale

☆

Fernando Gómez-Acedo
Mayo, 2023
FGA - @fga51

♧◇♧






lunes, 6 de octubre de 2025

ANETO. El pico más alto de los Pirineos. Benasque, Huesca. Jatorrizko esanahia.

 








◇◇◇

ANETO.
Pico en Pirineos, el más alto.
Benasque, Huesca.
ANETO
0. ZAN HAITZ DEN GOI DOR ORO.
-Gran Peña que es la Más Alta de Todas.
0. ZAN HAITZ DEN GOI DOR OrO.
1. HAN  ETZ  rE  Hui  TO  OO.
2. AN E(Z)  E  (II)  TO  OO
3. ANEETOOO 
  =  ANETO

♧◇♧
¤ Etimologías propias de @fga51.
♧◇♧




viernes, 3 de octubre de 2025

ALU - ZAKIL. Vulva y Vagina - Pene / Falo. Jatorrizko esanahiak. Significados originarios.

 



◇◇◇

¤ ALU - ZAKIL.
•Vulva y Vagina - Pene / Falo. 

Etimologías. 

☆☆☆


▪︎ALU
•vulva y vagina 

Errazena:

ALU
vulva
0. HAZI ZULO (daun emek).
- Orificio de Criar 
(que tiene la hembra)
1. AZ(I) ZILU
2. AZZ(I)LU
3. A(Z)LU
4. ALU 

Edota ere zehatzagoa:

ALU
vulva
0. EMEK DAUN HAZI ZULO ODOL DARION.
-ORIFICIO DE CRIA QUE TIENE LA HEMBRA
QUE MANA SANGRE.
1. INI RAU AZ ZILU URUL  REIU
2. (IHI) A(I)  A  (I)LU UU  (II)U
3. AALUUUU
=  ALU

♧♧♧ 


▪︎ZAKIL
•pene, falo 


¤ Etimología : 

0.
< AŔ HAZI ERI  
ZUT HEDA 
GOGOŔ DENEAN•


¤ Traducción : 

•Pincho de Semilla de Macho 
Que Se Extiende Tieso
Cuando Está Duro. 


¤ Evolución fonética
y aglutinación del vocablo : 

1.
> E^ E^I  E^I
ZID ÎRA  
KUHUŔ  RINIE^ 

2.
> (Î IÎ IÎ)
ZIRI^A  
KI^IL ^HIΠ

3.
> Z(I^I)  
KĪL  (^ÎÎ) 

4.
> ZÂKĪL


♧◇♧
¤ Etimologías propias de @fga51.
♧◇◇


miércoles, 1 de octubre de 2025

De agujeros de varios tipos : ZULO - ZIKIN - UZKI -IPURDI / EPERDI: Agujero, Sucio, Ano, Nalgas-Glúteos. Origen y Significados de Sus Nombres Euskéricos.

 









◇◇◇


▪︎ZULO
•agujero


0.
< *ZAN IKUS AHAL ORO ZEHAŔ DEN


•Que Se Puede Ver Mucho Todo A Través.


0.
< *ZAN IKUS AHAL ORO ZEHAŔ DEN

1.
> *ZE^ KU^ E^EL O^O ZI^E^ RI^

2.
> *ZÎ GÛ (IÎ)L Ō (^I^Î) (^Î)

3.
> *Z(Î) HÛ L Ō

4.
> Z ^Û LŌ = ZÛLŌ

♧



▪︎ZIKIN
•sucio


0.
< *ZIMAUŔ ORO EGINA DEN


•Que Está Todo Hecho Estiércol.


0.
< *ZIMAUŔ ORO EGINA DEN

1.
> *ZINO^ O^O IKINE RI^

2.
> *ZIHÛ U^U IKINI ^Î

3.
> *ZI^Î I^I IKINI^Î
= *ZĪKIN(Ī)

4.
> ZĪKIN


♧
UZKI : ano es 
diferente de y a no confundir con :

▪︎IPUŔDI / EPERDI (B)
•culo, nalgas, glúteo

IPURDI

0.
< *GI BORO DOŔ DEN

•Que es Carne (Músculo) Lo Más Convexa.

1.
> *HI PU^U RUŔ DI^

2.
> *^I PŪ ^UŔ DÎ

= ÎPŪŔDÎ

Edota:  

EPERDI - IPURDI
0. BI GI ZAN BORO ERDI
-Dos Mitades de Carne Muy Redondeada.
-Dos Grandes Medias Bolas de Carne.
1. BI HI (Z)E PUU ERDI
1.1 BIIEPIIERDI
1.2 (B)EPERDI 
(cae la b inicial en palabra de 3 sílabas)
1.3 EPERDI (B)
2. BI I I PUU (I)RDI
3. (B)IPURDI
(cae b inicial en palabra de 3 sílabas)
4. IPURDI

Oharra:
"Bi Gi Zan Boro Erdi" 
aukera zehatzena da eta zeren handik erraz sortzen ahal duten bai ipurdi baita eperdi ere (biek) benetako jatorrizko esanahia dela ematen du:
- BI GI ZAN BORO ERDI.
- Dos mitades de carne muy redondeada.
-Dos Grandes Bolas Medias de Carne.
> EPERDI.
> IPURDI.
Zehatzena.
Mehatzena. 
Errazena.

♧♧♧

▪︎UZKI

0.
< *ZULO ZIKIN DEN

•Que Es Agujero Sucio.

0.

< *ZULO ZIKIN DEN
1.
> *ZIRU ZIKI^ RI^
2.
> *Z(I)^U ZIKÎ ^Î
3.
> *ZÛZ(I)KĪ
4.
> *(Z)ÛZKĪ
5.
> ^ÛZKĪ


♧◇♧

¤ Etimologías propias de @fga51

♧◇♧



lunes, 11 de agosto de 2025

La CULTURA NURÁGICA de SARDINIA / Cerdeña en la Edad del Bronce del Mediterráneo Occidental. Análisis de Varios Nombres desde el PROTOVASCO ~ IBERO : PALEOEUROPEO.

 

















◇◇◇


¤ La Cultura Nurágica.

"La cultura nurágica surgió hacia el 1700 a. C. 
en Sardinia / Cerdeña (en la Edad del Bronce media).
Abarca un período que va desde la Edad del Bronce (del 1700 a. C. en adelante) hasta el año 238 a. C., cuando la isla fue conquistada por la República romana.

Debe su nombre a los nuragas, características torres-fortalezas.
Los nuragas son los vestigios más elocuentes y fueron el fruto de la evolución de una cultura megalítica preexistente, constructora de dólmenes y menhires.

Las torres nurágicas son unánimemente consideradas como los monumentos megalíticos de mayor altura y mejor conservados de Europa.
Parece que hay un acuerdo moderno en considerarlas como estructuras defensivas que incluyen graneros y silos.

Pueblo de guerreros y navegantes, los sardos comerciaban con los otros pueblos mediterráneos 
(fenicios, chipriotas, micénicos) y su cultura ha producido no solo los característicos complejos nurágicos, sino también la misteriosa aldea de Tiscali, los enigmáticos templos de Acqua Sacra, las tumbas de los gigantes y las particulares estatuillas de bronce nurágicas.

Durante mucho tiempo su cultura vivió con otras civilizaciones extrañas a la isla, como la fenicia, la púnica y la romana, sin llegar a ser absorbida por ellas."

☆☆☆

¤ Análisis de los nombres desde el protoeuskera, (o del ibero su pariente de entonces).

☆☆☆


▪︎NUORO / NÙGORO

•Ciudad sarda (y comarca de su nombre) en el centro mesetario y montañoso de la isla, la ciudad está sobre una colina.

"Nùgoro y sus alrededores estuvieron habitados durante varios milenios antes de Cristo. La razón principal de la presencia humana en esta zona se encuentra en su excelente posición geográfica, de hecho, Nuoro está situado en una colina que permite controlar la comunicación entre el valle del río Tirso y la cuenca del Río Cedrino. Las huellas más antiguas de presencia humana en el área de Nuoro (21 hallazgos arqueológicos del período neolítico) se remontan a los Domus de Janas estructuras del III y IV milenio a. C., de fines del periodo Neolítico e inicio de la Edad de los Metales. Numerosas viviendas prehistóricas y refugios rocosos se pueden encontrar en el monte Ortobene, mientras que los restos de una aldea prenurágica se remontan a 1700-1600 a. C,
nuraghe Tanca Manna.

Esta aldea prenurágica consta de unas 200 cabañas, algunas de las cuales se encuentran bajo las casas vecinas y ocupan un área total de más de 3 hectáreas.
El pueblo pudo acomodar a un número considerable de habitantes. Algunas de las cabañas que ya son objeto de excavaciones, tanto circulares como rectangulares, muestran rastros del piso original hecho de una mezcla de arcilla y corcho para reducir la humedad en las casas. En el lado este del pueblo de Tanca Manna se podían encontrar algunos Domus de Janas, que fueron destruidos por la extracción de granito en el siglo XIX.

La civilización nurágica, a partir del 1500 a. C. hasta la colonización romana, dejó una fuerte huella en la historia de Nùgoro, como lo demuestran los numerosos "nuraghi" presentes en el área que coronan casi todas las colinas de la ciudad, a menudo siendo absorbidas o incorporadas al tejido urbano (nuraghi Tanca Manna, Ugolio, Biscollai), otras se encuentran en los suburbios inmediatos (Corte, Tigologoe, Tèrtilo, Tres Nuraghes, Gabotèle)."


▪︎NÙGORO

0.
< *MUGA ZAIN BEHA DEN GOI ORO HEDA HIRI


•Ciudad que Mira Vigilante la Frontera Desplazada Todo en lo Alto.


0.
< *MUGA ZAIN BEHA DEN GOI ORO

1.
> *NUHE ZEMIÊ RE^ GO ORO

2.
> *NUÎ ^INIÎ ^Î GŌRO

3.
> *NU^ĪHĪ^GŌRO

> *NU^Ī^Ī^GŌRO

> *NU^(Ī)^GŌRO

4.
> NÛGŌRO


♧


▪︎NURAGHE <> NURAGÎ
•torre y/o aldea nugárica

0.
< *Muga Zain Beha Oro Heda Goi Mehe Den Gotoŕ


•Fortaleza Pequeña que está en lo Alto Mirando Vigilante la Frontera Todo Extensamente.


0.
< *Muga Zain Beha Oro Heda Goi Mehe Den Gotoŕ

1.
> *NUHE ZEMIË U^U ÎRA GUI NIHE RI^
HUDUL

2.
> *NUÎ ^INIÎ Ū RA GII HIÊ ^Î ÎRI^

3.1
> *NU IHĪ Ū RA GĪ ^IÎ Î Î ^Î

4.1
> NU (I^Î) RA GĪ^

= NURAGĪ

☆

3.2
> *NU ÎHĪ RA GHÊ (^Ī^Î)

4.2
> *NU (Î^Ī) RA GHÊ

= NURAGHÊ


♧



▪︎TISCALI
•aldea nurágica

" La aldea de Tiscali es un yacimiento arqueológico situado en Cerdeña. Se encuentra situada sobre el monte Tiscali, una pequeña montaña de 518 metros de altitud sobre el nivel del mar a caballo entre el Supramonte de Dorgali y el Supramonte de Oliena. En la cima del monte se halla una enorme dolina en la que reposan los restos de una serie de edificaciones que han sido atribuidas al último periodo de la cultura nurágica (Siglos VI-siglo iv a. C.).

La aldea está construida en su totalidad alrededor de las paredes de la sima y no es visible hasta que se llega al interior de la cavidad, a través de una amplia abertura en la pared de roca.

En 1995 comenzó un proyecto para restaurar y salvaguardar el lugar que ha sido confiada a una cooperativa local.
El yacimiento es administrado regularmente incluyendo servicio de guardia de seguridad nocturna.
Se puede acceder para visitar la aldea nurágica previo pago de una entrada."

☆

¤ Etimología


▪︎TISCALI

0.
< *HEDA OSO GOI ZAN LEIZE DEN HIRI

(zan den > handî :
que es grande, grande)


¤ Significado

•POBLADO QUE ESTÁ EN UNA SIMA-CUEVA MUY DESPLAZADA A GRAN ALTURA.


¤ Evolución fonética y aglutinación del nombre

0.
< *HEDA OSO GOI ZAN LEIZE DEN HIRI

1.
> *ÎTE ISI KUI HAN LIIZI RI^ ÎLI

2.
> *TI SI KII ^A^ LĪ^I ^Î ÎL

= *TISIK(Ī)ÂLĪ^(L)

3.
> *TIS(I)KÂLĪ

4.
> TISKÂLĪ  =  TISCÂLĪ

♧


▪︎ARRUBIU
•torre nugárica

0.
< *Aurre Oro Beha Heda Den Oro Goi Gotoŕ


•Fortaleza Que Está Desplazada Arriba del Todo Mirando Todo Adelante.

0.
< *Aurre Oro Beha Heda Den Oro Goi Gotoŕ

1.
> *Arre U^u Biê Îre Rî U^u Hui Hudul

2
> *Arr(i) Ū Biî î^i ^Î Ū Û(i) ÛRU^

3.
> ARRŪBĪŪ^Û

= ARRŪBĪŪ

♧

▪︎ORROLI
•pueblo sardo

0.
< *Aurre Oro Heda Den Hiri


•Pueblo que se Extiende Delante del Todo

0.
< *Aurre Oro Heda Den Hiri
1.
> *Orri O^o Îre Rî Îli
2.
> *ORR Ō (î^i ^î î)LI
3.
> ORRŌLI


♧


▪︎LA PRISGIONA
•torre nugárica

0.
< *Heda Beha Aurre Atze Goi Oro Den Zain Gotoŕ


•Fortaleza Que Vigila de Arriba del Todo Mirando Extensamente Delante y Detrás.

1.
> Îra Piê Orri Etz Gui O^o Rin Zaî Hudul
2.
> Îla Piî Urri Is Gii Ō (^I)n ^A(î) Ûru^
3.
> La Pī Irri Is Gī Ō N Â Î^Î
4.
= *LA PĪRRĪSGĪŌNÂ

= LA PRĪSGĪŌNÂ

♧


▪︎ARZACHENA
•Pueblo sardo.

<> ARZATZENA

0.
< Aurre Zan Heda Zain Beha Muga Den Hiri

•Pueblo que Mira Vigilando la Frontera Desplazado Muy Delante.

1.
> *Arre Zâ Îte Zêmiê Niha Rî Îli

> *Arr Zâ Te Zênê Hiâ ^Î îl

> Aŕ Zâ Tzên(î ^i)Â (ī^)

> AŔZÂTZÊNÂ

= ARZACHENA


♧


▪︎MAJORI
•torre nurágica.

0.
< Beha Heda Oro Zain Den Gotoŕ

•Fortaleza que Vigila Mirando Todo Extensamente

1.
> Miâ Îre Oro Zê Rî Hudul
2.
> Mâ î^i Oru Zî ^î Ûru^
3.
> Mâīori^î^î î^î
4.
> MÃĪORĪ^ = MÂJORĪ


♧


▪︎Barumini
•torre nurágica.

0.
< *Beha Oro Bene/Behe Den Gotoŕ

•Fortaleza Que Mira Todo Lo De Abajo.

1.
> *Biâ Uru Mini Rî Hudul
2.
> *BÂ RU MINI ^Î ÛRU^
3.
> *BA RU MINI Î Î^Î
4.
> BARUMINĪ^


♧


▪︎MANNU
•torre nurágica.

0.
< *Beha Heda Den Zan Itsas Oro Gotoŕ

•Fortaleza que Mira Extensamente Todo el Gran Mar (Abierto)

1.
> Miâ Îra Rin Zen Tze U^u Hudul
2.
> Mâ Î^â În ^In Zi Ū Ûru^
3.
> Mâ â n n (^î) ū û^û
4.
= MĀNNŪ


♧


▪︎NOLZA
•torre nurágica

0.
< *Zain Beha Heda Oro Zan Den Gotoŕ

•Fortaleza que Mira Vigilante Todo Muy Extensamente.

1.
(NB > M)
> Zemiê Îre Olo Zâ Rî Hudul

2.
> *Îniî Î^i olu Zâ ^Î Ûru^

3.
> N(ī)olizâ(îî^î)

> Nol(i)zâ

4.
> NOLZÂ

♧◇♧

¤ Etimologías propias de @fga51
(Método propio RELA de Reconstrucción Euskérica Lógico-Aglutinante)

♧◇♧