Mostrando entradas con la etiqueta Basque Country. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Basque Country. Mostrar todas las entradas

lunes, 6 de mayo de 2024

SAKON. Profundo. Origen y Significado.

 




◇◇◇

▪︎SAKON
•profundo

0.
< *OSO HEDA GOI ZAN BEHE DAUEN HONDOA

•QUE TIENE EL FONDO COMPLETAMENTE DESPLAZADO
DE ARRIBA A MUY ABAJO (gran bajura).

O.
< *OSO HEDA GOI ZAN BEHE DAUEN
HONDOA

1.
> *USU ÎRA KOI ZEMI^I REUI^ Û^RUE

2.
> *(I)SI Î^A KO ^IN(IÎ ^III^  Î^II)

3.
> *S(Ī)ÂKO(Î)N

4.
> SÂKON

♧◇♧
¤ Etimologías propias de @fga5
♧◇♧


martes, 23 de abril de 2024

ALPER / ALFER - ALPROJA - NAGI - NAGUSI - BURUZAGI. Holgazán, Vago, Perezoso, Jefe, Dirigente. Jatorrizko Esanahiak.

 




◇◇◇


¤ ALPER / ALFER - ALPROJA - NAGI - NAGUSI - BURUZAGI.
•Holgazán, Vago, Perezoso, Jefe, Dirigente.
Jatorrizko Esanahiak.

☆☆☆


▪︎ALPEŔ / ALFEŔ
• vago, holgazán, haragán, inútil, improductivo


¤ Etimología


< *BALPEŔ

0.
< *BEHAŔ-AHAL BEHE DOŔ DAUAN


¤ Significado


QUE TIENE LA MÁS BAJA CAPACIDAD / FUERZA / PODER DE TRABAJO.

• Oharra

《 behaŕ : necesitar, tener que /
/ behaŕ = lan = trabajo (mendebaldean, Bizkaian) 》


¤ Evolución fonética y aglutinación de la palabra


0.
< *BEHAŔ-AHAL BEHE DOŔ DAUAN

1.
> *B(I)^A^  A^AL  BE^E  RUŔ RE(I)E^

2.
> *BÂÂÂLBĒ(^I)RR^EÊ

3.
> *(B)Ā^LBĒRR(Ē^)

4.
(caen b inicial y e final)

> ĀLBĒŔ 

ĀLPĒŔ  >  ĀLFĒŔ


♧♧♧


▪︎ALPŔOJA
• perezoso, vago, inútil


¤ Etimología


< *BALBORROHA


0.
< *BEHAŔ-AHAL BEHE DOŔ ORO ZAN
DAUAN


¤ Significado

QUE TIENE MUY TODO LO MÁS BAJA LA CAPACIDAD / FUERZA / PODER DE TRABAJO.


¤ Evolución fonética y aglutinación de la palabra


0.
< *BEHAŔ-AHAL BEHE DOŔ ORO ZAN
DAUAN

1.
> *B(I)^A^  A^AL  BI^I RORR O^O HA^ RAUA^

2.
> *B  ĀL  B(Ī)^ORRŌH ^A(I)Â

3.
> *BĀLBÔRRŌHÂÂÂ

= (B)ĀLBÔRRŌHĀ^

4.
(cae la b inicial)

> *ĀLBÔRRŌHĀ

> *ĀLBRŌHÃ

> ĀLPRŌHĀ  >  ĀLPRŌJĀ


♧♧♧


▪︎NAGI
• vago, perezoso, holgazán, haragán.


¤ Etimología

0.
< *LAN-AHAL GABE DEN


▪︎ Significado

QUE ES SIN / QUE CARECE DE CAPACIDAD / FUERZA / PODER
DE TRABAJO.

¤ Evolución fonética y aglutinación de la palabra


0.
< *LAN-AHAL GABE DEN

1.
> *REN-A^A^ GAUE RI^

2.
> *(^I)N-Ā^  GOI ^Î

3.
> *NĀGUĪ

4.
> NĀGIĪ 

NĀGĪ


♧♧♧


▪︎NAGUSI
•amo, dueño, patrono
•jefe, superior
•principal
•adulto, mayor
•grave, importante

¤ Etimología

0.
< *ZAN AHAL
GOI HEDA ORO OSO
DAUAN

¤ Significado

QUE TIENE
GRAN PODER
EXTENDIDO A MUY ARRIBA
DEL TODO


¤ Evolución fonética
y aglutinación de la palabra


0.
< *ZAN AHAL
GOI HEDA ORO OSO
DAUAN

1.
> *HEN A^A^
GUI ÎRE U^U USU
REUE^

2.
> *(^Î)NĀ^
GU (Î^I) Ū  (I)SI
^IIÎ

3.
> NĀGŪSĪ


♧♧♧


▪︎BURUZAGI
•jefe, dirigente, caudillo, líder
•superior, director
•patrono, amo


¤ Etimología, significado,
evolución y aglutinación
de la palabra.

¤ Nota

•No viene de "buru -zagi"
(cabeza-odre)

• behaŕ = lan : trabajo
• behaŕ : necesitar, tener que


¤ Opciones :


A.
0.
< *Buru Zan Aŕgi Dauan

•Que tiene cabeza muy lista.

1.
> *Buru Za^ A^gi reue^

2.
> Buruzā^gi ^iiî

= BURUZĀGĪ^




B.
0.
< *Behe Oro Zan Heda Goi Den

•Que se ha desplazado
de abajo a muy arriba del todo
(ha ascendido o promocionado).

1.
> *Bi^i Uru Za^ Îra Gui Ri^

2.
> B(ī) Uru Zâ (î)^a Gii ^Î

3.
> BURUZĀ^GĪ




C.
0.
< *Behar Oro
Zan Heda Goi
Egin Dauan


•Que trabaja muy extendido
/ promocionado arriba del todo.

•Que trabaja muy extendido
/ ascendido todo en lo alto.


1.
> *Bi^e Uru
Za^ Îra Gui
Egi^ Reue^

2.
> *B(iî)  Uru
Zâ (Î)^a Gii
Igî ^iiî

3.
> *BURUZĀ^GĪHĪ^

4.
> BURUZĀGĪ^Ī

= BURUZĀGĪ



D.
0.
< *Buru Oro Zan Heda Goi Dauan


•Que tiene la cabeza
extendida / estirada
toda muy alta.


1.
> *Buru U^u Zâ Îra Gui Reue^

2.
> *Buru Ū Zâ (Î)^a Gii ^iiî

3.
> BURŪZĀ^GĪ




E.
0.
< *Beha Oro Zan Heda Goi Den


Que mira todo
muy desde arriba.


1.
> *Bi^e Uru Za^ Îra Gui Ri^

2.
> *B(íî) Uru Zâ (Î)^a Gii ^Î

3.
> BURUZĀ^GĪ




F.
0.
< *Behar Oro
- Zain Den Beha
- Ongi Egin Dezan


•Que mira vigilando
todo el trabajo
(para que) se haga bien.

1.
> *Bi^e^ Uru
Zai^ Rimi^e
U^gi Egi^ Rize^

2.
> *B(îî) Uru
Zaî ^Iniî
Îgi Igi ^i^î

3.
> *Buru
Za(^īhī^)
Gīhī^


4.
> BURUZAGĪ^



G. 
(Aukera Onena / Hoberena)

G.a
0.
< *BEHAŔ ORO
- ZAIN DEN
- ONGI EGIN DEZAN


Que Vigila
Que Todos Los Trabajos
Se Hagan Bien.


0.
< *Behaŕ Oro
- Zain Den
- Ongi Egin Dezan

1.
> *Bi^e^  Uru
- Zai^ Ri^
- U^gi Egi^ Rize^

2.
> *B(ÎÎ)  Uru
Za(î ) (^î)
(Î)gi Igî ^I^î

3.
> *BURU
ZA
GĪGĪ^

4.
> BURUZAGĪHĪ^

> BURUZAGĪ^Ī^

= BURUZAGĪ^

☆☆☆

G.b
0.
< *BEHA ZAIN DEN
ORO AUZOLANA
ONGI EGIN DEZAN


•Que Mira Vigilando
que Todo el Trabajo Comunal
(de barrio)
Se Haga Bien.

1.
> *BI^E  ZAI^ RI^
URU OZORANA
U^GI  EGI^ REZA^

2.
> *BIΠ ZÊ ^Î
URU UZU^AHA
(Î)GΠ IGΠ ^IZÊ

3.
> *B(Ī) (^Î)  (Î)
URU (I)Z(Î)A^A
GΠ ÎHI  Î^Î

4.
> BURUZĀG^Ī^Ī^

= BURUZĀGĪ^

☆☆☆

G.c
0.
< *BEHA ZAIN DEN
ORO EHIZA
ONGI EGIN DEZAN


Que Mira Vigilando
que Toda la Caza / Cazería
Se Haga Bien.

1.
> *BI^E ZAI^ RI^
URU  I^IZA
U^GI IGI^ RIZE^

2.
> *BIÎ ZÊ ^Î
URU (Ī)ZA
(Î)GI IGÎ ^I^Î

3.
> *B(Ī ) (^Î ) (Î)
URU  ZA
GĪHĪ^

4.
> BURUZAGĪ^Ī^

= BURUZAGĪ^


☆☆☆


G.d
0.
< *TALDE-BURU-K EHIZAN
AGINTEN DAUAN


Cabeza de Grupo
que Manda en la Caza.


1.
> *DA^RE-BURU-G  I^IZA^
AGI^DE^  REUE^

2.
> *RÊ^E-BURU-H  ĪZÂ
AGÎRΠ ^IIÎ

3.
> *(^îî) BURU^(Ī)Z AGÎ^Π Ī^

4.
> BURUZĀGĪ^


♧◇♧
¤ Etimologías propias de @fga51.
♧◇♧


miércoles, 3 de abril de 2024

BUZTIN. Arcilla. Jatorrizko Esanahia.







◇◇◇


▪︎BUZTIN
•Arcilla

0.
< *LABE LUR ORO LOHI HEZE 
DEN GI IS


Materia Fluida (conformable) Que Es Todo Limo Húmedo de Tierra de Hornear.


0.
< *LABE LUR ORO LOHI HEZE 
DEN GI IS

1.
> *REBI RUL U^U RU^I ^IZI 
TIN HI IZ

2.
> *(^I)B(I) ^U^ Ū ^U ZI 
TIN (^I I^)

3.
> *B Û Ū Û ZI TIN

= *BŪZ(I)TIN

4.
> BŪZTIN


♧◇♧
¤ Etimologías propias de @fga51.
♧◇♧





SOLLUBE eta JATA. Bizkaiko mendiak. Jatorrizko Esanahiak.

 












◇◇◇



¤ SOLLUBE eta JATA,
Bizkaiko mendiak.


"El monte Sollube es una montaña de 683 metros de altitud perteneciente los montes vascos. Se ubica en la localidad vizcaína de Bermeo en el País Vasco, en la orilla izquierda de la ría de Mundaka, y constituye uno de los límites de la Reserva de la Biosfera de Urdaibai. Se extiende por terreno de los municipios de Bermeo, Meñaka, Arrieta y 

Busturia. 

La cima se sitúa en Arrieta.
Su estratégica situación geográfica y su altitud, estando cerca de la orilla del mar es relativamente alto, le ha condenado a ser un centro importante de telecomunicaciones, por ello su cumbre está erizada de antenas de telefonía, televisión y radio. Es uno, el primero, de los cinco montes bocineros de donde se convocaba a Juntas Generales y se daban diferentes avisos mediante toque de bocinas y cuernos y el encendido de hogueras en su cumbre. En su cumbre hay dos vértices geodésicos de primer nivel."



" El monte Jata puede decirse que es la atalaya de Uribe Kosta, ya que desde su cima dominamos la totalidad de la comarca de Uribe, además de otras zonas (600 metros de altura).
Situado entre los pueblos de Arminza, Mungia y Bakio y siendo éste el punto céntrico del imaginario triángulo cuyas lineas obtenemos uniendo estos tres pueblos."

"Jata mendia izen berbera duen mendilerroan kokatzen da, Maruri-Jatabe eta Mungia udalerrietan.
Bakio herrian, itsasertzetik Jata mendiko gailurreraino eramango gaituen ibilbidea hasten da Jatatxiki mendiko gainetik igaroz."

"El monte Jata se ubica en el cordal del mismo nombre, municipios de Maruri-Jatabe y Mungia.
En el pueblo de Bakio comienza el recorrido que nos llevará desde la costa hasta la cumbre del monte Jata pasando por el alto del monte Jatatxiki."

"Maruri-Jatabeko (Bizkaia) mendia, Bakio eta Mungiako mugetan kokatuta.
Igotzeko lekuak: Zumetxaga baselizatik (Bakio), Barandika auzotik (Larrauri albotik) eta Marutxaga gainetik (Armintza eta Mungia arteko errepidean dagoen mendatetik). Bakio eta Armintza arteko errepidean ere hainbat eta hainbat pista irteten dira Jatara igotzeko."



•AHOZKERA : YATA
Se pronuncia Yata en el euskera de Bizkaia.

☆☆☆


▪︎SOLLUBE

Oharra

Normalmente en euskera la finalización -BE viene de Behe : abajo de, parte baja de.

En este caso no puede ser así, es un monte. Otra opción es que venga de Beha : mirar, observar. 

Se elige ésta segunda, por supuesto.


¤ Etimología


0.

< *GOI DOŔ - OSO HEDA ORO - DEN BEHA  -  HEDA ITSAS ZAN


¤ Significado

Alta Cumbre Toda Muy Extensa Que Mira Al Mar Abierto Extensamente.


¤ Evolución fonética y aglutinación del nombre


0.
< * GOI DOŔ - OSO HEDA ORO
- DEN BEHA - HEDA ITSAS ZAN

1.
> *HUI RUL - OSO ÎRE U^U
- RI BI^E - ÎRE TZE^ ZE^

2.
> *(^II ^I^) - USO ÎLE Ū
- (^Î) BÊ - (Î)^Ê - ZÊ ^Ê

3.
> *(I)SOÎLIŪBĒ^(Z^)Ē

4.
> *SOLLŪBĒ^Ē

= SOLLŪBĒ


♧♧♧



▪︎JATA

¤ Etimología

< *IHATA
<> IÂTA <> YÂTA <> JÂTA
<> HATA <> JATA

0.
< *GOI DOŔ HEDA - ORO MUGA -
- DEN BEHA - ITSAS ZAN HEDA


¤ Significado


Alta Cumbre Extensa -Toda Frontera
- Que Mira - Al Mar Abierto Extensamente.


¤ Evolución fonética y aglutinación del nombre


0.
< *GOI DOŔ HEDA- ORO MUGA
- DEN BEHA - ITSAS ZAN HEDA

1.
(nb > m)
> *HUI RUL ÎRE - URU NUHA
- RIMI^E - TZE^ ZE^ (Î)TA

2.
> *^II ^I^ Î^I - I^I H(I)^A
- ^INIÎ - ZÎ ^Î TA

3.
> *Ī^HÂ - ÎHĪ - (^Ī^)TA

4.
> *ĪHÂ (Î^Ī) TA

4.1
> *ĪHÂTA

4.2
> Ī^ÂTA <> YÂTA <> JÂTA

4.3
> HÂTA <> JÂTA


♧◇♧
¤ Etimologías propias de @fga51.
♧◇♧












martes, 2 de abril de 2024

ESTEPONA-ZARRAGA Ibaia. Bakio, Bizkaia, EH. Jatorrizko Esanahiak - Significados Originarios.






◇◇◇


▪︎ ESTEPONA - ZARRAGA
•Rio en Bakio

"Estepona Bakioko ibai nagusiaren izena da. Ibai laburra da, udalerriaren hegoaldeko mendietan jaio eta ahoa Bizkaiko golkoan duena, Bakioko hondartzaren mendebaldeko muturrean."

"Estepona ibaiko osina, infernuko osina, Bizkaiko Lurralde Historikoan dago, Uribe eskualdeko Bakio udalerrian. Hara heltzeko, Bilbora eta Mungiara doan BI-2101 errepidea hartuko dugu.
Urkizaur auzoko azken bide-taloa
pasa eta udaletxea pasa ondoren, eskuinetara joko dugu, eta 2,3 kilometroren ostean pista batera eramango gaituen bidebanatze batean ezkerretara hartuko dugu. Bertan utziko dugu ibilgailua ibilbideari ekiteko."

"El parque fluvial de Bakio comenzará a tomar forma tras el verano.
El bosque inundable de Bakea y Solozarre, que frenará las crecidas del Estepona, contará con áreas de juego, pasarelas y un pequeño anfiteatro."

•También es conocido como rio Zarraga.

☆☆☆


¤ Etimología

▪︎ESTEPONA ibaia

Bakion, Uriben, Bizkaian.

•También es conocido como rio Zarraga.


< *ATZE GOI HEDA BEHE HONDAŔ BURURAINO DEN IBAI


¤ Significado


RIO QUE FLUYE DE ATRÁS ARRIBA EN ALTO HASTA EL EXTREMO DE LA PLAYA
ABAJO.



¤ Evolución fonética y aglutinación de la palabra


0.
< *ATZE GOI HEDA BEHE HONDAŔ BURURAINO DEN IBAI

1.
> *ETZ HUI ÎTE BI^I ^ONRA^
MI^I^EHU RI^ IME

2.
> *ES  (^II) TE B(Ī ) ÔN^Â
NĪ^I^I ^Î IN(I)

3.
> *ES TE BÔNÂ
(HĪ^)N

4.
> *ESTEBÔNÂ(N)

> ESTEPÔNÂ^


¤ Nota de Sinónimo.


▪︎ZARRAGA, ibaia


•Es el otro nombre del rio Estepona.


0.
< *ITSAS AURRE HONDAŔ BURUN AHO DAUN ATZE GOI HEDA DEN IBAI


Rio Que Fluye de Atrás en lo Alto
Que Tiene la Desembocadura en el Extremo de la Playa Ante el Mar.


0.
< *ITSAS AURRE HONDAŔ BURUN AHO DAUN IBAI ATZE GOI HEDA DEN IBAI

1.
> *TZA^ ARRE ^U^RA^ MU^U^ A^U
RO^ IME ETZ GUI ^ERA RI^ IME

2.
> *ZÂ ARR(I) (Î^)Â N(ÎÎ) A(Î)
^Û INI IZ G(II) (Î)^A (^Î) (I)N(I)

3.
> *ZÂARRÂHA
ÎIHI I^ GÂN

4.
> *ZĀRRÂ^A(Ī^Ī)GÂ(N)

> ZĀRRĀ^GÂ^

= ZĀRRĀGÂ


♧◇♧
¤ Etimologías propias de @fga51.
♧◇♧




miércoles, 27 de marzo de 2024

MOTRIKO / MUTRIKU. Gipuzkoa, EH. Jatorrizko Esanahia.









◇◇◇


¤ MOTRIKO <> MUTRIKU

" Mutriku Gipuzkoako ipar-mendebaldeko erpinean, Bizkaiarekiko mugan dagoen kostaldeko udalerria da.

Ikerlari batzuek bertan kokatzen zela uste izan dute erromatar idazleek aipatutako Tritium Tuboricum herrixka, handik etorriko zelarik Mutriku izena. Beste batzuek berriz, erromatarrek herrixka hura itsas baztarrean ez baino ibai baten bazterrean zegoela esaten omen zutela eta, Astigarribia auzoan kokatzen dute aipatutako Tritium Tuboricum hori. Dena den, ez dago ezer ziurrik. Nolanahi ere, Tritium aipatuz zuen kartogragoak, K.o. I. mendeko Ponponio Melak, Devales deritzon ibaiaren itsasoratzea aipatzen du, eta hori bai izan daiteke Deba ibaia, Mutrikuren ekialdeko muga markatzen duena egun. Hurrengo mendeko Klaudio Ptolomeoren aipuetan zehatzago aipatzen da Deva fluvia, garrantzizko puntu gisa aipatua hain zuzen, barduliar eta karistiarren arteko muga baitzen.

Mutriku lehenbiziko aldiz idatzizko dokumentu batean "Motrico" gisa agertzen da, 1200. urteko abenduak 31ko Latinezko textu batean, bertan Alfontso VIII.a Gaztelakoak "Mutrikuko gizonek" (homines de Motrico) urtero Erregeari eman behar zioten balea Santiagoko Ordenari ematea erabakitzen zuela ipintzen du.

Hiribildu bezala Mutrikuren sorrera 1209. urtean izan zela uste izan da, aipatu errege gaztelauak Hiri-Gutuna ematean. Gaur egun desagertuak dauden zenbait dokumentu ikusteko aukera izan zituen Esteban Garibai historialariak berriz, Alfonso VIII.ak urte hartan herria eta bere harresiak berreraikitzeko agindua ere eman zuela gaineratu zuen 1571. urtean. "

☆☆☆

¤ Etimología

▪︎MOTRIKO <> MUTRIKU

< *Botirrigon

A.
0.
< *Beha Oro Itsas Den Aurre
Goi Behe Heda
Muga Hondaŕ Zain Den Uri

¤ Significado

•Villa que se extiende de arriba a abajo (en cuesta) mirando de frente a todo el mar vigilante de la playa fronteriza (G<>B)

¤ Evolución fonética y aglutinación del nombre

0.
< *Beha Oro Itsas Den Aurre
Goi Behe Heda
Muga Hondaŕ Zain Den Uri

1.
> *Bihe o^o tze^ ti^ orre
goi mi^i îre
nihe ^u^re^ ze^ ri^ u^i

2
> *Bi^i ō zî tî urri
go nī î^i
hi^i î^î ^î ^î iî

3.
> *b(ī) ō (^î) tî irri
go n(ī^ī^)

4.
> *Bōt(ī)rrigo(n)

> *Bōtrigô

> Mōtriko  <> Mūtrikû



¤ Etimología

B.
0.
< *Beha Hondaŕ Heda Mehe
Muga Den
Itsas Zain Den Goi Behe Uri

¤ Significado

Villa en cuesta que atalaya el mar
mirando la playa de pequeña extensión que es fronters (G<>B).

¤ Evolución fonetica y aglutinación del nombre

0.
< *Beha Hondaŕ Heda Mehe
Muga Den
Itsas Zain Den Goi Behe Uri

1.
> *Bi^e ^o^teŕ îre ni^i
nihe ri^
tze^ ze^ ri^ goi mi^i i^i

3
> *B(iî)  ôtirr î^i hī
hi^i ^î
zî ^î ^î go n(ī^)

4.
> *Bôtirrī^ī^ī^ī^gon

= Bôt(i)rrī^go(n)

> Môtrīkô <> Mûtrīkû

☆☆☆

¤ Nota :

Ondarroa y Motriko,
tienen nombres con
etimologías conceptualmente similares,
como ocurre con Bermeo y Lekeitio.

♧◇♧
¤ Etimologias propias de @fga51.
♧◇♧



miércoles, 20 de marzo de 2024

Euskara: Europako Hizkuntz Bizi Zaharrena.


Euskara, euskaldunon hizkuntza, 
Europako hizkuntza bizi zaharrena da. Hizkuntzalari, aditu eta ikertzaile gehienek baieztapen hori baieztatzen dute.

Euskara, hizkuntza bizia eta aintzinakoa, bere jatorria gaur egun oraindik ezagutzen ez dena. 
Hizkuntzalari eta historialari garrantzitsuek, duela ~15.000 urte, Altamira, Santimamiñe, Ekain, Isturitze edo Laskauxeko leizeetako biztanleek hitz egiten zuten hizkuntzaren oinordeko zuzena euskara  izan daitekeela uste dute.

Bere antzinakotasuna, Neolitiko baino aurreneko garaietan datza, bere jatorria Neolitiko baino lehen duela urte asko oraindik ere izan daitekeela pentsatzera daramaten ebidentzia batzuk badaude, Paleolitikon Europan izanik hizkuntz hedatuena.
Are gehiago, litekeena da gizakiaren hizkuntza artikulatuaren jatorri bat euskara izatea.
Azken bolada honetan euskara Neolitikon heldu zela gurera, orain dela 7.000 urte Anatoliatik esaten da, lehen nekazariek eta aberezainek ekarri omen zuten, Kaukaso eta Balkanes igarota, batzuk ibiliz lehorretikan Garona eta Ebro ibaien tartean eta aldean bertaratu arte: aitzineuskaldunak.
Beste batzuk ordez itsasotikan, Kaukaso eta Balkanes igarota itsasoaren zehar Sardinia eta Baleares heldu arte, eta gero handik Iberian eta geroko Probentzan, Mediterraneoko kostaldean: iberoak.
Europako ekialdean neolitikon protoeuskaldunak eta iberoak berberak izanik edo senideak, 
gero mendebaldean bizilagunak eta ahaideak.
Azken finean, "vascoiberismo" delako hori egia izango zen.
Baina iberoa desagertu zen.
Euskarak berriz bizirik dirau.



lunes, 11 de marzo de 2024

GERNIKA. Bizkaia, Euskal Herria. Jatorrizko Esanahia.

 








◇◇◇


▪︎GERNIKA

"Gernika Bizkaian eta Euskal Herrian ikur garrantzitsua izan da,
bai bonbardaketa gertatu baino lehen eta baita bonbardaketa izan eta gero ere.
Ohituraz, Bizkaiko Batzar Nagusiak bertoko harizpean elkartu izan dira, horiek 1876tik aurrera desegin baziren ere.
Politikoki, Gernika ikurra ere bazen, Bizkaiko foru-eskubideen 
etxetzat hartzen baitzen. 
Gerra Zibileko alde bietan zeuden jeltzale zein karlistek eskatzen zuten foruen berrezarpena euskal herrialdeetan."



"1051. urteko dokumentu batean aipatzen dira lehen aldiz Gernika eta Lumo.
Erdi aroko garai horretan, Lumo herri bat zen, eta itsasadarrean kokatzen ziren etxe gutxi batzuetako multzoa eta portua, Lumoko auzo bat, hori zen Gernika.
Inguru horretan, On Tello kondeak Gernikako hiribildua sortu zuen 1366ko apirilaren 28an.
Jatorrian, hiribildua, batetik, Bermeotik Durangorako bideek,
eta bestetik, Bilbotik Elantxoberako nahiz Lekeitiorako bideek osaturiko bidegurutzean kokatuta zegoen. Horrenbestez, leku estrategikoan kokaturik zegoen; kokaleku horretatik, gainera, bide horiek ez ezik, berezko bide bat ere igarotzen zen, itsasadarra alegia; bertara, itsasontziak Susoko Portua deritzonaren etxeraino iristen ziren.
Sorrera horretan, hortaz, merkataritzari loturiko arrazoi batzuk ere egon ziren."



"Ataque aéreo durante la guerra civil española,
el bombardeo de Gernika fue un ataque aéreo realizado sobre población civil de esta localidad vasca el 26 de abril de 1937, en el transcurso de la guerra civil española, por parte de la Legión Cóndor alemana y la Aviación Legionaria italiana, que combatían en favor del bando franquista sublevado contra el gobierno de la Segunda República Española. El general Mola era el sublevado al mando del frente del norte en la zona vasco-navarra.. La villa quedó arrasada con bombas incendiarias en día de nercado."



"1937ko apirilaren 26an Gerra Zibilean Gernika hiriak (Bizkaia) pairatutako hegazkin-erasoa izan zen.
Erasoak zibilak sarraskitu zituen, eta hiria suntsitu:
eraikinen % 1 baizik ez zen zutik geratu. 
Luftwaffe naziaren Kondor Legioa eta italiar faxisten Aviazione Legionariako hegazkinak izan ziren erasotzaileak. 
Operation Rügen (euskaraz: "Rügen operazioa") izenekoan, hildakoak, azken ikerketen arabera, 2000tik gora izan ziren, 
kopuru askoz txikiagoak ere eman izan diren arren.
Mendebaldeko herrialdeen begietara, Gernikakoa Luftwaffek egin zezakeen terrore bonbardaketaren adibidea izan zen, eta halako ekintzak egiteko prestatuta zegoelako froga zen. 
Bonbardaketa Pablo Picassoren gerraren aurkako margolan famatuaren gaia izan zen."



"La villa está situada a 10 m de altitud, en la comarca de Busturialdea, en el valle del río Oka, a orillas de la ría de Mundaka-Gernika, que forma el río Oka en su desembocadura y es la reserva de la biosfera llamada Urdaibai.
El relieve, sucesión de valles y montes, desde Sollube, que siguen la dirección NW-SE, está estructurado por el anticlinal norte de Bizkaia (De la Sierra de Sollube al Alto de Ahuntzagane)."

☆☆☆

▪︎GERNIKA

¤ Etimología

0.
< *GOI ORO DOŔ HEDA AURRE- ZAN ORO LAUN DEN - OKA IBAI  ALDE HEDA URI


¤ SIgnificado

•VILLA QUE SE EXTIENDE EN GRAN  LLANO DEL TODO JUNTO A LA RIA DEL OKA ANTE ALTAS CUMBRES TODO EXTENSAS.

(sierras o cadenas montañosas desde Sollube en Bermeo hasta el Alto de Ahuntzagane ante Amorebieta-Zornotza-Etxano)

VILLA EN LLANO TODO GRANDE JUNTO A LA RIA DEL OKA (URDAIBAI) FRENTE A ALTAS SIERRAS MONTAÑOSAS.


¤ Evolución fonética y aglutinación del nombre

0.
< *GOI ORO DOŔ HEDA AURRE- ZAN ORO LAUN DEN - OKA IBAI  ALDE HEDA URI

1.
> *GUI U^U RUL ÎRE ARRE - ZE^ URU RON RI^ - UKA IME A^RE  ÎRE U^I

2.
> *GII IÎ ^I^ Î^I ERRI - ^Î I^I ^UN ^Î - UKA INI Ê^I Î^I I^I

= G(Ī^)ERR(Ī^)ÛN(Î)UKA(I)N(I)Ê(Ī^)

3.
= *GERRÛNUKANÊ

> *GERRÎNIKAN(Î)

4.
> *GERRÎNIKAN

> *GERR(Î)NIKA^

> GEŔNIKÂ


♧◇♧
¤ Etimologías propias de @fga51.
♧◇♧





lunes, 4 de marzo de 2024

AHAZ(TU) = ATZEN(DU) Olvidar(se). Significado Originario.

 






◇◇◇



¤ AHAZ(TU)  =  ATZEN(DU)
Olvidar(se).
Significado Originario.

☆☆☆


▪︎AHAZ-TU
•olvidar(se)


0.
< *ZAN HEDA GOGOAREN ATZE DEN

•QUE ES DESPLAZAR MUY DETRÁS EN EL ESPÍRITU.


0.
< *ZAN HEDA GOGOAREN ATZE DEN

1.
> ZA^ ÎRA HUHUA^I^ ETZ RI^

2.
> *^Â (Î)^A HIHIA (I)Z (^Î)

3.
> *ÂÂHI^IAZ
= Ā^H(Ī)AZ

4.
> ĀHAZ = AHAZ(TU)





▪︎ATZEN-DU
•olvidar(se)
•casi olvidar(se)
•medio olvidar(se)

0.
< *GOGOAREN ATZE ZAN HEDA DEN

( = AHAZ en otro orden)

QUE ES DESPLAZAR MUY DETRÁS DEL ESPÍRITU.

(= que AHAZ)


0.
< *GOGOAREN ATZE ZAN HEDA DEN

1.
> *HUHUA^IN ATZE HEN ÎRE RI^

2.
> *(ÎÎ)A(Î^) ATZE ^EN (Î^I ^Î)

3.
> ĀTZĒN  =  ĀTZĒN(DU)


♧◇♧
¤ Etimologías propias de @fga51.
♧◇♧