Mostrando entradas con la etiqueta Lea. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Lea. Mostrar todas las entradas

miércoles, 17 de abril de 2024

MUNITIBAR - ARBATZEGI - GERRIKAITZ. Lea, Bizkaia, Euskal Herria. Jatorrizko Esanahiak.

 










◇◇◇



▪︎MUNITIBAR - ARBATZEGI
- GERRIKAITZ


•Rio Lea.
•Monte Oiz.
•Carretera que cruza por los montes entre Gernika (cuenca del rio Oka) y Markina (cuenca del rio Lea).

☆☆☆


•Munitibar 
(izen ofiziala Munitibar-Arbatzegi Gerrikaitz) 
•Bizkaiko ekialdeko udalerri bat da, Lea-Artibai eskualdekoa.
•Lau auzune nagusi ditu, Arbatzegi eta Gerrikaitz hiriguneez gain: Berreño-Aldaka, Uriona, Gerrika eta Totorika.

☆☆☆

•Historikoki Arbatzegi elizatea zen eta Gerrikaitz uria edo hiribildua; horren hurbil egonda, Lea ibaiak baino ez ditu banatzen.

Gerrikaitz hiria 1366an sortu zuen Tello kondeak, Monditibar izenarekin.

1883an, bi herriak batu ziren, eta Munitibar izena hartu zuten udalerri osorako.

☆☆☆

•Munitibar Lea ibaiak zeharkatzen du, eta Oiz mendiaren iparraldeko magalean dago.
Udalerriaren punturik garaiena Oiz mendiaren tontorra bera da (1.036 m) eta baxuena, berriz, Lea ibaiaren ibarra udalerria uzten duenean iparraldetik (140 m).

•Gernika eta Markina lotzen dituen errepidean dago herrigune nagusia. 
Bilbotik 38 kilometrora dago.

☆☆☆

•Herria honako auzoek osatzen dute: 
Arbatzegi, Berreño, Gerrika, Gerrikaitz eta Totorika.

☆☆☆


¤ Etimologías


▪︎MUNITIBAŔ

< ▪︎MONDITIBAŔ  < *BONDITIBAR
(Gerrikaitz, 1366)

0.
< *BEHE OIZ MENDI LEA DEN IBAI AURRE HEDA URI


•Significado

Villa que se Extiende Ante el Rio Lea Bajo el Monte Oiz.


¤ Evolución fonética y aglutinación del nombre

0.
< *BEHE OIZ MENDI LEA DEN IBAI AURRE HEDA URI

1.
> *MI^I  OI^ NI^DI  RIE TI^ BAI  ARRE ÎRE U^I

2.
> *M(Ī)  O NÎDI ^II  TΠ BA  AŔ  (Î^I IÎ)

3.
> *MONÎDĪTÎBĀŔ

3.1
> MONDĪTÎBĀŔ  (1366)

3.2
> *MUNÎRĪTÎBĀŔ

> MUNÎ^ĪTÎBĀŔ

= MUNĪTÎBĀŔ


♧♧♧


▪︎GERRIKAITZ
(Monditibar aforada con carta puebla de Tello Señor de Bizkaia desde 1366)


¤ Etimología

0.
< *LEA IBAI ALDE  HEDA
- BEGIRA AURRE GOI MUGA HAITZ
- DEN URI


•OHARRA :

A.
'GOI HAITZ'
•Alta Peña.
> *HOI HETZ
> ^OI ^IZ
ÔĪZ

B.
'GOI ATX '  (B)
•Alta Peña
> *HOI EX
> *ÔI IS
> ÔĪS <> ÔĪZ


¤ Significado

Puebla que se Extiende Junto al Rio Lea que Mira Delante de una Alta Peña que es Frontera (Oiz).


¤ Evolución fonética y aglutinación del nombre


0.
< *LEA IBAI ALDE HEDA
- BEGIRA AURRE GOI MUGA HAITZ 
- DEN URI

1.
> *RIE  IME  E^RI ^IRE
- MIGI^E ARRE HUI NIGA ^AITZ 
- RI^ U^I

2.
> *^II  INI Î^I Î^I
- NIGÊ  ERRI  (^II) HIGA ÂITZ
- (^Π IÎ)

3.
> *ĪHĪ^-HIGÊ ERRI ^IKA ÂITZ

> *(Ī^Ī^I) GĒRRĪKĀITZ

4.
> GĒRRĪKĀITZ


♧♧♧


▪︎ARBATZEGI

¤ Etimología

0.
< *LEA IBAI ALDE HEDA
- AURRE BEHA HAITZ ZAN GOI
- DEN AUZO

(zan den > handî)


¤ Significado

Barrio (anteiglesia) que se Extiende Junto al Rio Lea Mirando Delante de
una Peña Muy Alta (Oiz).


¤ Evolución fonética y aglutinación del nombre


0.
< *LEA IBAI ALDE HEDA
- AURRE BEHA HAITZ ZAN GOI
- DEN AUZO

1.
> *RIE IME E^RI ^IRE
- ARRE BI^A  ^ETZ ZE^ GUI
- RI^ OZO

2.
> *^II INI Î^I Î^I
- AŔ  B  (Î)TZ  ^Ê  GII
- ^Π UZU

3.
> *(ĪHĪ^)
- AŔ B  TZ  ^Ê  GĪ- Π I^I

4.
> AŔBÂTZÊGĪ^


♧◇♧
¤ Etimologías propias de @fga51.
♧◇♧










martes, 16 de abril de 2024

GIZABURUAGA. Lea-Artibai, Bizkaia, Euskal Herria. Jatorrizko Esanahia.

 








◇◇◇



¤ GIZABURUAGA


" Gizaburuagako historiaren lehen aipamena XVI. mendekoa da, garai hartako Lekeitioko eta inguruko nekazaritza-herrixken arteko gatazka bati buruzko agiri batekoa, hain zuzen ere. Ispaster, Amoroto, Mendexa eta Gizaburuaga, Lekeitioko Andra Mari elizaren menpekoak ziren XVI. mendean. Egoera hori ez zen herrixketako biztanleen gogoko, eta askotan, Lekeitioko elizari ordainketarik ez egitea erabakitzen zuten."

" Situado en la comarca de Lea-Artibai en el valle del río Lea.

Ubicada en un accidentado terreno a orillas del Lea y de su afluente el arroyo Telleria y rodeada por los montes Llorna, Askin, Derrota y Ganetxu.

Gizaburuaga es una pequeña anteiglesia que nació cuando en 1519, una bula del papa León X otorgó la independencia a las parroquias de Amoroto y Gizaburuaga, de la parroquia matriz de Santa María de Lekeitio.

Durante la Edad Media fue un importante enclave industrial, contaba con las instalaciones preindustriales de mayor dimensión del País Vasco :
muchos y grandes molinos hidraúlicos y ferrerías (errotak eta olak) y muchos puentes para vadear el rio Lea.

Era anteiglesia entre la villa de Lekeitio y la nueva villa de Munitibar - Gerrikaitz - Arbatzegi, en el valle del Lea, en su zona de rápidos y saltos de agua, adecuada para molinos y ferrerías y con necesidad de puentes de acceso para vadear el rio Lea.

☆☆☆


¤ Etimología


▪︎GIZABURUAGA

Dicen:

" La etimología de Guizaburuaga 
parece a priori clara; se puede descomponer el nombre en las siguientes palabras provenientes del euskera: giza ('hombre'), buru 
('cabeza') y el sufijo locativo -aga. Su traducción sería 'sitio de cabezas humanas'."

Menuda burrada.

Anterior nombre : 

Ibaibaso  (Bosque del Rio)


Probablemente Ibaibaso pasó a llamarse Gizaburuaga cuando Gerrikaitz pasó a ser villa con nombre de Monditibar > Munitibar junto con Arbatzegi , como anteiglesia fronteriza entre las villas de Lekeitio y Munitibar. Luego pasó a ser municipio independiente de Lekeitio.


▪︎ GIZABURUAGA

Viene de :

0.
< *GOI ZAN
- BEHE ORO HEDA
- LEA IBAI ALDE
- MUGA DEN HERRIA


¤ Significado :

La Comarca que es Fronteriza
- Toda Extendida Junto al Rio Lea
- Bajo Muchos (Montes) Altos.


¤ Evolución fonética y aglutinación drl nombre


0.
< *GOI ZAN
- BEHE ORO HEDA
- LEA IBAI ALDE
- MUGA DEN HERRIA

1.
> *GUI  ZA^
- BI^I  URU  ÎRA
- RIA IME A^RE
- NIGA RI^  ^ERRIE

2.
> *GII ZÂ
- BĪ  URU  Î^A
- ^IA INI Â^I
- HIGA ^Π ÎRRII

3.
> *GĪ  ZÂ
- B URU Â
- A IHI Â
- ^IGA  ^ĪŔ

4.
>  *GĪZÂ
BURUÂ
A (I^I) Â
GA (Ŕ)


> GIZÂ
BURUÂ
A  Â
GA^

= GIZÂBURUĀGÂ



♧◇♧
¤ Etimologías propias de @fga51.
♧◇♧