.jpeg)
Euskal hitz eta leku izenen jatorrizko esanahiak. Gizarteaz eta gizakiaz hausnarketa batzuk.
martes, 3 de junio de 2025
AIHEN. Sarmiento. Pámpano. Tallo trepador. Jatorrizko esanahia. Significado originario.
.jpeg)
viernes, 18 de abril de 2025
ALDI. Tiempo. Jatorrizko esanahia.
ORAIN. Ahora. Jatorrizko esanahia.
lunes, 14 de abril de 2025
ARRAUTZA - AIZKORA - NAGUSI - BURUZAGI. Huevo. Acha. Jefe, amo, patrón. Jefe, líder. Jatorrizko esanahiak.

domingo, 13 de abril de 2025
UGAZABA, OTSEIN, NERABE. Harreman hestuan dauden hiru hitzak. Jatorrizko esanahiak.
.jpeg)
lunes, 30 de diciembre de 2024
GEZUŔ eta EGIA. Mentira y Verdad.
◇◇◇
¤ GEZUŔ eta EGIA
•Mentira y Verdad
☆☆☆
▪︎EGIA
•verdad, realidad
0.
< *ZUZEN EGINA DEN ELE
• Que es hablar correcto.
•Que es narración correcta.
1.
> *zuzê egiha rê ere
2.
> *(^i)zê egi^a (^î) (i^i)
3.
> *(z)ēgiâ
4.
> ^ĒGÎÂ
♧♧♧
▪︎GEZUŔ
•mentira, falsedad
0.
< *OKEŔ EGINA DEN ELE IRUZUŔ
•Hablar engañoso que es erróneo.
•Narración engañosa errónea.
1.
> *(u)kel egihe re^ ere i^uzuŔ
2.
> *ke^ eh(i)^e rê ere (ī)zuŔ
3.
> *ke^ e^ê ^ê e^e zuŔ
> *kē^zuŔ
4.
> GĒ^ZUŔ
♧◇♧
¤ Etimologías propias de @fga51
♧◇♧

viernes, 29 de marzo de 2024
ELANTXOBE. Urdaibai, Bizkaia, EH. Jatorri eta Esanahia.
¤ ELANTXOBE
" Elantxobe Bizkaiko kostaldean dagoen udalerria da, Busturialdea eskualdekoa.
1833 arte Ibarrangeluko auzoa izan zen. Hain zuzen, Elantxobe izena Ibarrangeluko Elantxo baserri auzoaren behealdean kokatuta egotetik datorkio. 1854an Bizkaiko Batzar Nagusietako partaide egin zen, 113 zenbakidun jarlekuarekin eta botoarekin.
Elantxobe toponimoa Elantxo hitzetatik dator. Izan ere, izen hori eman zioten baserri-multzo txiki bati, eta hango biztanleak arrantzara jaisten ziren orain portua dagoen lekura.
Herri xarmagarri honen lehen biztanleak Ibarrangeluko marinel eta arrantzaleak ziren, Ogoño lurmuturrean ainguratuta zituzten itsasontziengandik gertuago bizi nahi zutenak.
1527. urtean sortua Ibarrangeluko portu moduan, garrantzia izan zuen, portu eta defentsarako postu bezala.
1547an elantxobetarren arbasoek bi balea harrapatu zituzten,
bermeotarrek legez kontra kendu zizkietenak, eta oso auzi luzea izan zuten.
Bizkaiko Jaurerriko agintarien erabakiz, 1703an bi talaia jarri zituzten Ogoñon. Urte batzuk lehenago, Ingalaterrako Oliver Cromwellen
armadaren erasoa aurreikusita, defentsa sendotu zuten 25 fusil eta bolbora lehorrez betetako barril batekin. Haietaz eta lehendik zeukaten 9 librako kanoiaz baliatuta suntsitu zituzten britaniarrak, baita kondairen arabera Ogoñoko itsaslabarreko haitzuloetan bizi ziren sorginak ere, eta haiei buruz hitz egin ohi da gaur egun ere.
Elantxobe pixkanaka hazi egin zen, eta XVIII. mendearen erdialdean hiribilduen itxura zuen. Ogoño lurmuturraren eta Lekeitioko Santa Katalinaren artean itsasertzak atzera egiten duenez, zingo handiko itsasontziak ainguratzeko toki segurua da. 1770ean Elantxobek zazpi kabotaje-ontzi txiki zituen, haietatik sei Ibarrangeluko armadoreenak.
Bertakoek portua nahi zuten eta 1783an ekin zioten eraikuntza‑lanei, 33.000 dukateko aurrekontuarekin, Bilboko moja kontzepzionistek emandako maileguari esker.
Ogoño lurmuturraren kareharrizko
oinarrian, alegia, ia zuzen‑zuzen itsasoan sartzen den oinarri horretan, hasten dira moilak.
Portu harrigarria da, ipar‑mendebaldeko haizeak jotzen duenean babesean geratzen dena.
Hala ere, udalerri bezala egindako ibilbideari erreparatuta, Elantxoberen historia laburra da, 1854 arte
Ibarrangeluko auzo izan baitzen.
Urte honetan udalerri bihurtu, eta ordu arte Gernikako Batzar Nagusietan hitz egiteko ezta botorik emateko eskubiderik ez baitzuen izan.
1858an Ibarrangelutik banandu eta udalerri burujabe bilakatu zen."
☆☆☆
▪︎ELANTXOBE
< *ELANTXO BEHE
•Bajo Elantxo
☆
▪︎ELANTXO Auzoa
¤ Etimología
0.
< *HEDA ZAN ITXASO ORO AURRE GOI DOŔ DEN AUZO
¤ Significado
• BARRIO QUE ESTÁ DESPLAZADO ARRIBA EN LO MÁS ALTO ANTE TODO EL MAR ABIERTO.
¤ Evolución fonética y aglutinación del nombre
0.
< *HEDA ZAN ITXASO ORO AURRE GOI DOŔ DEN AUZO
1.
> *^ERA ^AN TXEZU O^O ORR(E) HO(I) RO^ RI^ OZO
2.
> *ÊLA ÂN TX(I^I) Ō OL Ô ^Ô^ (^Î) O^O
3.
> *ÊLĀNTXŌRŌ^
4.
> ÊLĀNTXŌ^Ō^
= ÊLĀNTXŌ^
☆
▪︎ÊLĀNTXŌ BEHE
•Bajo Elantxo
> ÊLĀNTXŌBE^E
= ÊLĀNTXŌBĒ
♧◇♧
¤ Etimologías propias de @fga51.
♧◇♧

.jpeg)
jueves, 21 de diciembre de 2023
Un puente festivo en el Valle de Trucios-Turtzioz, en las Encartaciones de Bizkaia.
celebrado
por motivos de todos
conocidos.
Para nosotros este asunto
fue privado.
Celebramos ese día
años cumplidos.
Quien cumple años tal día
es importante.
Este año entrando ya
en la edad tercera.
Ha querido compartirlo,
en elegante,
con toda la familia,
plena, entera.
El plan ha sido bueno,
sano, escueto.
Consistente en alquilar
una casona,
pasar un puente entero,
en pleno asueto,
y juntos disfrutar,
(mas no en Pamplona).
Para pasar tres días
y dos noches,
el lugar elegido
ha sido Cueto.
Bonito barrio,
del Valle de Turtzioz,
en las Encartaciones
montañosas,
alli donde Bizkaia,
entre otras cosas,
con la vecina Cantabria
hace la raya.
No se precisan para el viaje
rucios,
si se sigue un adecuado
vericueto,
es fácil carretera
para coches.
Con el tiempo, en verdad,
ha habido suerte.
Por allí puede hacer frío
o llover fuerte.
Soplaba el viento sur,
y ya es otoño.
La casona es rural
e impresionante,
de piedra, con un porche
y dos balcones,
bonita y arreglada,
muy elegante,
con hojas de colores
a montones,
montes, prados, árboles,
retoños.
Se puede resumir:
es fascinante.
La casa tiene nombre:
es Amaloka.
Hace siglos fue un 'Sel',
dudas hay pocas.
En otros sitios se llamaban
'Korta'.
El concepto era el mismo.
Poco importa.
Cerrado,
en pleno monte
y con ganado.
Cabaña de madera,
del vecino,
bizkaino de Trucios
de manera,
que de vecinos concejo
aforado,
de todo el comunal
hubo acordado
concederle aquella zona
de desmonte,
que en suerte de roturo
hubo tocado,
para tener su ganado
alimentado,
con mastines
muy bien apacentado,
de lobos y de osos
alejado,
pudiendo, si quería,
allí quedarse,
sin bajar hasta el pueblo
ni alejarse.
El monte, tras el desmonte,
se rotura.
Si se deja para hierba
surgen prados,
donde acorralar
buenos ganados
que se pueden
mantener con la pastura.
Con los pastos se produce
leche y carne,
manjar de reyes,
que se vende
en el mercado,
de modo que se saque
oro acuñado.
La familia se alimenta
de borona,
legumbres y verduras
de la huerta,
que lo produce
a espuertas,
de pan y de patata,
(guztiz ona)
de morokil y talo,
o de manzana,
siempre mejor por
la mañana,
castaña, sidra
y txakolí,
con cerdo criado
para invierno,
sabroso con olío
y mucho tierno,
los huevos que gallinas
generosas,
ponen en su corral
si no hay raposas.
Si lo arado se siembra,
habrá cosecha.
Si lo dejas en barbecho,
no aprovecha.
Pero al año siguiente
vuelve el pasto.
Y así podían seguir,
sin mucho gasto.
la vivienda.
Sus dueños fueron todos
ganaderos,
y convirtieron aquello
en una hacienda,
donde hacer todos sus días
llevaderos.
Las vistas todas tienen
gran belleza.
Calefacción muy buena
y necesaria.
Para el verano, por si acaso,
aire moderno,
(pudiera hacer bochorno,
no es invierno),
si acaso viene al caso,
que no creo,
pues no se ha visto tal
en el contorno,
y han sido muchos años
de recreo.
Que aunque casa rural
denominada,
bien fuera, por real,
agasajada.
Aunque me parece,
con certeza,
que la brisa del lugar
será bastante,
pues la piedra conserva
redundante,
el frío o el calor,
según te toque
el bochorno o la nieve,
¡por San Roque!
De la cuadra,
ha surgido monoespacio
detalles mil,
todavía se conservan
tanto arriba como abajo,
(por el monte correrán
y en las fiestas bajaremos
Y en el porche cenaremos
En planta baja,
muchos microambientes,
todo encalado, limpio,
reluciente.
Una puerta a la huerta
y otra al porche,
(donde quieras puedes hacer
descorche).
Arriba y abajo, cocina
Tanto el suelo como el techo,
de madera,
y en una esquina, hay
una escalera.
¡No te vayas a caer
y te hagas daño!
Cuando subas, hazlo con
cuidado,
(me tengo que cambiar,
estoy sudado).
En la segunda planta están
los cuartos.
El del sur, con balcón,
descomunal.
En el norte, un hogar
tradicional.
Otro baño, con ducha
y un lavabo
(con papel y con toallas,
...que ya acabo).
Al este y al oeste,
habitaciones,
con ventanas, colchas
y colchones.
Están bien decoradas
y adornadas,
con hermosos colores
encaladas.
Para evitar que el personal
acabe harto,
no falta ni un detalle
en cada cuarto.
En la tercera planta esta
el desván.
No es habitable, la puerta
está cerrada.
Es inmenso, no se usa
para nada.
Desde allí, se sube
hasta el tejado.
Como es de tejas,
está muy bien cuidado.
Las laterales tienen
ventanuco.
Pero en el frontis,
existe otro balcón.
Así pueden decir,
y con razón,
que es casona con dos
balconadas,
que sí sirven, pues no están
para nada:
al abrigo y si quieres sentado,
oirás cantar al cuco,
bien al lado...
Así que, a gusto, allí hemos
celebrado
un cumpleaños que no hemos
de olvidar,
aunque a la vuelta nos volverá
a pasar
lo cotidiano, no siempre
acostumbrado,
y si otro día queremos
escapar
de la rutina que es cosa
abominable,
quizá volvamos alli para
intentar,
bien escondidos, pasar
rato agradable.
Y, por lo menos, sera
más deseable
que, por hastío,
las patas estirar.
Con esto me despido,
hasta otra vez,
ocasión no faltará,
seguro estoy.
Si me aguanta la salud,
yo allá me voy.
Es tierra de reposo
y noble prez.
Agur eta Ohore
@fga51
Gure familia
Handik aurrera,
sábado, 16 de diciembre de 2023
JAUŔTI / JAUŔTIKI. Lanzar, Arrojar, Echar, Expulsar. Proferir. Origen y Significado de las palabras.
martes, 5 de diciembre de 2023
LEGUTIO / LEGUTIANO, en Araba, Euskal Herria. Villarreal de Álava, País Vasco. Origen y Significado de su nombre..
▪︎LEGUTIO / LEGUTIANO / VILLAREAL DE ÁLAVA
Villa aforada en Gorbeialdea a principios del siglo XIV.
¤ Etimología
0.
< *AURRE HAITZ GOI HEDA ZAN BEHA ZAIN ORO DEN URI
¤ Significado
•VILLA QUE MIRA TODA VIGILANTE ANTE ALTO ROCOSO (monte) MUY EXTENSO (sierra Gorbeia-Anboto-Aizkorri).
☆
La sierra de Gorbeia - Anboto - Aizkorri:
Entre Araba - Bizkaia - Gipuzkoa - Nafarroa.
•Gorbeia :
Zuia- Zigoitia (Araba ) <> Arratia (Bizkaia).
•Anboto :
Duranguesado - Arratia (Bizkaia) - Aramaio (Araba) - Deba Garaia (Gipuzkoa).
Con Besaide en la muga de los 3 herrialdes (B/A/G) entre Anboto y Udalatx / Udalaitz en Arrasate-Mondragón.
•Aizkorri:
En Gipuzkoa, desde Oñate - Arantzazu - Campas de Urbía o desde el Túnel de San Adrián por Segura - Zerain - Zegama <> En Araba , Araia <> En Nafarroa, la Burunda y la Sakana.
☆
¤ Evolución fonética y aglutinación del nombre
• LEGUTIANO > LEGUTIO
0.
< *AURRE HAITZ GOI HEDA ZAN BEHA ZAIN ORO DEN URI
1.
(NB > M)
> *ARRE ÊTZ GUI ÎTE ZAMIÂ ZAÎ O^O RI^ I^I
2.
> *ALE ÊZ GU(Ī)TI ^ANÊ ^E Ō (^Î Ī)
3.
> *(E)LE Ê^ GUTI ÂN(Ē)^Ō
4.
> LĒGUTIÂNŌ
> LĒGUTIÊHO
> LĒGUTIÎ^O = LĒGUTĪÔ
♧◇♧
¤ Etimologías propias de @fga51.
(Método propio RELDA de Reconstrucción Euskérica Lógico- Desaglutinante)
♧◇♧
jueves, 13 de enero de 2022
KARRANTZA Harana Bizkaian. / Valle de Carranza en Bizkaia.
◇◇◇
▪︎kaR (Ipar.) <> gaR
Vocablo protoeuskérico originario.
1.
•llama de fuego.
•ansia, afán, celo, ardor, fervor, entusiasmo. (irudikatuak)
2.
•rocoso. (protoeusk.)
•duro, sólido. (protoeusk. irud.)
◇
▪︎haitz
•peña
¤ Etimología
< [*KAR HEDA ZAN ]
•kaR: rocoso, duro, sólido
•heda > êta : extenderse, desplazarse, y
•zan: muy, mucho, gran, grande
(*zan den > handî: que es grande, grande)
¤ Significado
•rocoso y grande
•roca grande
•roca muy extensa
•[ Roca de Gran Extensión ]
¤ Evolución Fonética
> *gaR êta zâ
> *hal îte zê
> *hâ îti zî > *hâîtzī
> [ hâîtz ]
◇
▪︎harri
•piedra
¤ Etimología
< [*KAR HEDA AHAL DAN ]
•kaR: rocoso, duro, sólido
•heda: extenderse, desplazarse, y
•ahal: poder
•dan: que es (del verbo izan)
¤ Significado
•( Roca Que Se Puede Desplazar )
•[ Roca Desplazable ]
¤ Evolución Fonética
< *kaR heda dan
> *gaR êra râ
> *haR îre rê
> *haR ri rî > *haR î î
> [ harrī^ ]
◇
▪︎Karrantza Harana
<> Valle de Carranza
•Valle occidental de Bizkaia:
Armañón ingurua parke natural izendatu zuten 2006ko irailean.
Horrez gain, Ordunteko mendilerroa ere babestuta dago, udalerriaren hegoaldean daudenak. Iparraldean, aldiz, Peña del Moro eta Peña del Mazo mendiak ditugu, eta ipar-ekialdean
Raneroko gailurra.
¤ Etimología
< [*KAR HARAN HEDA ZAN ]
•kaR: rocoso
•haran: valle
•heda > êta > êra > -ra:
extender(se), desplazar(se)
y (conj. cop.)
modo, manera
a (direccional)
•zan: muy, mucho, gran, grande
(*zan den > handî: que es grande, grande )
¤ Significado
•(Valle Rocoso de Gran Extensión)
•(Valle Rocoso Muy Extenso)
O bien:
•Valle Rocoso Y Mucho
•(Valle Muy Rocoso)
O bien:
•[ Valle Rocoso y Grande ]
¤ Evolución Fonética
< *kaR haran heda zan
> *kaR âân êta zâ
> *Karr^ān(ê)tzā
> [ Karrāntzā ]
◇◇◇

.jpeg)



.jpeg)
.jpeg)
.jpeg)
.jpeg)














.jpeg)
.jpeg)


.jpg)
