EZKAROZE, en el Valle de SALAZAR, Pirineo Navarro, Euskal Herria. Origen y Significado.

 

◇◇◇

▪︎EZKAROZ <> EZKAROZE
< EZCHALOÇE  (medievo)

•En el Valle de Salazar, Pirineo Navarro, Euskal Herria.

"•Ezkaroze Zaraitzu ibarran barruan dago. Ibar hau Pirinioetako ibarra da, Aezkoa eta Erronkaribar ibarren artean. Ibarra zeharkatzen du Zaraitzu ibaiak, Irati ibaiaren adarrak.

•Ezkaroze ibarraren erdigunea da eta erakunde gehienak hartzen ditu: batzordetxea, osasunetxea... 
Zaraitzu ibaiaren bi aldeetara hedatzen da, ibarraren estugune batean, eta eskualdeko bide nagusiak gurutzatzen diren eremu laua hartzen du gehienbat.

•Zaraitzu ibarrako ibarburua da. 
Bertako biztanleak ezkaroztarrak dira.

•Ezkarozeren historiak Zaraitzuko ibarraren historiarekin bat egiten du. 
VIII. mendetik aurrera, ibarreko biztanleek autonomia politikoari eta subiranotasunari eutsi zieten. Ibar osoak alkate bakarra zeukan, "alkate nagusi" izenarekin deitua.

•Bere zortzi jabeek edo sortzaileek Leireko abadiari eman zioten 1046an Santa Maria monasterioa, 1034an bertan lursail bat eskuratu baitzuen dohaintza bidez. 1072an, Orhi mendiko godalet batzuen besterentzearen lekuko gisa agertu ziren 19 herritar; geroago bezala, bigarren lekuan dago herria, 
Otsagabiaren ondoren, Zaraitzuko Unibertsitateko kideen artean. Gizarte-egoera bilauko bizilagunek beren urteroko paparra Nafar Koroari ematen zioten, ibarrako gainerakoekin batera, harik eta Leonor I.a Nafarroakoak 1469an 
hari kaparetasun pribilegio kolektiboa eman zion arte.

•Larrea mendiaren inguruetako batean, hegoaldera begira, duela urte asko biztanlerik gabeko gotorlekua egon zen, Zaraitzu ibarraren zati bat, ibarra horren izen bereko ibaiak iparraldetik hegoaldera zeharkatzen zuena. Gotorleku horren agintea eta alkatetza Antso VII.a Azkarraren erregealdian egiten zuten, hau da, Ezkarozeko jaun Ramon Ezpartzakoa jaunaren, Artiedako jaun Semeno Artiedakoaren semearen, erreinaldi horretan eta erregeen erregealdian 
Tibalt I.a Nafarroakoa eta haren seme Tibalt II.a Nafarroakoa, azken honen bigarren gurutzadan hil zena. Ezparzatarren izendapena, eskualdeko ospetsuenetako bat eta jada desagertuta dagoen bere oinetxea, Nafarroako Erresumako Gortean oso leinu gisa distiratu zuen. Gizon horietako bat, aipatutako bi horien artean egon zitekeena, Antso VII.a Azkarra erregearekin joan zirenen artean dago, Navas de Tolosako guduan.

•Ezkaroze herria sorginkeria prozesu batean murgilduta egon zen 1539an. Auzitegiek bidalitako legelaria Camus komisario gaztea izan zen. Akusatuen artean, Lope Ezpartzakoa Zaraitzuko 
alkatea bera, Otsagabiko lau sorgin eta Ezkaroze, Espartza, Itzaltzu eta Jaurrietako beste batzuk zeuden. Lope Ezpartzakoak egozten zitzaizkion gertaera fantastikoei emandako erantzuna zentzuzko eredua eta fede lanbide sentitua da. Errege Kontseiluak erbesteratutako hilabete batzuetako epaiak eman zituen ustezko sorgin hiruen aurka.

•1793ko martxoan Frantziako Konbentzioak gerra deklaratu zion Espainiako Erresumari. Urte bereko ekainean Zaraitzu ibarran hasi ziren liskarrak. Haraneko alkateak 300 gizoni izena ematea proposatu zuen, baina plan hori ezin izan zen gauzatu hornikuntza eta mantenu arazoak zituelako, mugako portuak gordetzera mugatuz. Ekainaren 26an, goizaldean, tropa frantziarrak ikusi ziren Orhin, eta berehala egokitu ziren defentsarako, eta Otsagabia, Itzaltzu eta Ezkarozeko 180 gizon joan ziren arriskuaren lekura. Goizaldeko hiruretan tiroketa hasi zen, eta Bikendi Adote ibaxako alkateak idatzi zuenez, etsaia arbuiatzeaz gain, Erroimendiko zelaira ere jazarri zuten, elur ekaitz baten erdian. Biharamunean, jende guztia bildu zen bailaran, eta 450 gizon ere bildu ziren. Frantziarrak zirikatu zituzten, baina hauek ez zuten erantzun. Gainera, Erronkari ibarretik milizianoen hiru konpainia heldu ziren, eta zaraitzuarrak beren herrietara erretiratu ziren, 24 herrikide utziz tropak indartzeko. Hurrengo egunetan barrakoiak egin ziren soldaduentzat eta gotorlekuak leku estrategikoetan.

•1845era arte, ibarrako alkateak gobernatu zuen, erregeordea izendatzen zuena, baita herriko alkateak ere, honek bere bizilagunen artean aukeratzen zuena. Herriak berak ere haien artean aukeratzen zituen errejidoreak. 
1802an Ezkarozeko irin-errota bat eta batan bat zituen Zaraitzu ibaiaren gainean. 
1847an eskola bat zuen, eta bertako irakasleak 1400 erreal jasotzen zituen. Artileak, gazta, ganadua eta larruak esportatzen zituen; oihalak egiten ziren. 

•1845az geroztik, Zaraitzuko besteengandik erabat bananduta geratu zen Ezkaroze. Gure mendean zerrategia eta ehungintza zituen, baita errota ere."
(Wikipedia)

¤ Etimología

"Ezkaroze -oz amaiera duten euskal toponimoen sortakoa da. Julio Caro Barojak defendatzen zuen toponimo horiek -oz atzizkiari lotutako izen propio batetik zetozela, eta -iz edo -ez bezalako beste atzizki batzuk -icus atzizkiaren bilakaeratik sortu zirela. Atzizki horrek Iberiar Penintsulako 
latinezko hizkuntzetan erabilitako
patronimikoak ere sorrarazi zituen.
Caro Barojak uste zuen toponimoa 
Scaurus, Scatius edo Scarus ezizenarekin lotuta egon zitekeela.
Hala ere, udalerri honen izenaren erregistro zaharrenek (XI.mendea) Escaloz, Escaloçe, 
Eschaloçe bezala aipatzen dute,
eta, horren ondorioz, Ricardo Zierbide 
bezalako beste filologo batzuek garai galiar-erromatarreko izen propio batean pentsatzen dute.

Julio Caro Barojaren ustez, toponimiari aplikatutako -oz, -ez e -iz atzizkiek adierazten zuten antzinaroan tokia atzizkiari lotuta agertzen zen pertsonaren jabetzakoa izan zela, eta Erdi Arotik Erromatar Inperioaren garaira arteko jatorria izan zezakeela"
(Wikipedia)

Se equivocaban. El topónimo es de localización.

Julio Caro Baroja decía que los topónimos de zona euskérica acabados en -iz, -ez, -oz,
provenían todos del nombre latino o medieval de un poseedor.
Se equivocaba de pleno.
Hay muchas otras opciones y hay que mirar a la historia, la geografía, los montes y valles y rios, así como a los protovocablos y a la sena de los topónimos que indican localización, que en euskera son mayoría.

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:

• Escaloçe (1034)
• Eschaloçe (1046)
• Escaloz (1057)
• Ezcaloz (1058)
• Eschaloze (1073)
• Eçquarotz (1174)
• Ezcaroz (1268)
• Ezcaroz (1366)
• Ezcarotz (1378)
• Ezcaroz (1537)
• Escaroz (1800)
• Ezkaroze (1872)
• Ezkarotze (1921)
• Ezcaroz (1945)
• Ezkaroze (1973)

◇

▪︎EZKAROZE <> EZKALOZE
< EZCHALOZE <> EZGHALOZE

0.
< [*IBAR ATZE GOI DAN ORO ZAN HEDA HIRI ]

•[ Pueblo Que Está Todo Muy Extendido Arriba Atrás en el Valle-Vega ]

1.
> *BER ETZ KUI RÂ ORO ZÊ ÎRE (^I^I)
2.
> *BEL ETZ KĪ ^Â URO ZÊ Î^E
3.
> *BÊ ETZ K(Ī)Â (I)RO ZĒ Ê
4.
> ( BĒTZKÂROZĒ > (B)ĒZKÂROZĒ )
5.
> [ ĒZKÂROZĒ <> ĒZCÂLOÇĒ ]
(medieval)
> [ ĒZKÂROZĒ <> ĒZKÂROZ ]
(actual)

¤ Nota

Es un topónimo de localización o ubicación, no viene de ningún nombre ni latino ni no latino, dijese lo que dijese D. Julio Caro Baroja, el Sr. Cierbide o quien quiera  que fuese.

☆

•Ref.:
•Wikipedia
•Etimologías propias de @fga51


◇◇◇

El significado de SONABIA, en Castro Urdiales, Cantabria; fue Señorío de Bizkaia y antigua Autrigonia.

 

◇◇◇

▪︎SONABIA

•Pueblo de la costa Cantabria en la villa de Castro Urdiales en un gran entrante de tierra rodeado de mar con una playa y un apéndice peninsular todo con un fondo en tierra firme que es una gran peña rocosa.


0.
< [*ITSASO GAIN ZAN BARRU HEDA GOI BEHE DAN URI ]


•[ Pueblo Que Está Desplazado Bajo lo Alto Muy Dentro Sobre el Mar ]


1.
> *SASO GAN HAN BALU ÊRA HUI BEÊ RÂ U^I

2.
(NB > M)
> *SESO HÊN ÂMEL(I) ÎRE ÛI BĪ ^Â (IÎ)

3.
> *SISO (Î)N ÂNI(L) (Î^I ÎI) BĪÂ
> *(Z)ISONÂHÎBĪÂ

4.
> *(Î)SONÂ(^Î)BĪÂ
(caen las i lenis/débiles/suaves)

> [ SONÂBĪÂ ]

☆

•Ref.:
•Etimologías propias de @fga51

◇◇◇

El significado de la playa de ERROMARDIE en Donibane Lohitzune - San Juan de Luz, Lapurdi, Euskal Herria.

 

◇◇◇

▪︎Playa de ERROMARDIE

•Playa en Donibane Lohitzune - San Juan de Luz.

•La playa está cubierta de arena, aunque de vez en cuando se pueden encontrar piedras y conchas en la tierra.

•La tarjeta de presentación de este lugar son enormes rocas ubicadas muy cerca de la playa, y pequeñas islas en medio del mar que aparecen durante las mareas bajas.

•Los topónimos euskéricos describen las características específicas de la localización o ubicación.

▪︎ERROMARDIE

0.
< [*ZAN HARRI ORO ITSAS BEHE HONDAR HEDA DAN ]

•[ Que es playa extensa con muchas piedras todas bajo el mar ]

0.
< *ZAN HARRI ORO ITSAS BEHE HONDAR HEDA DAN

1.
> *HEN ÊRR O^O TZÊ BEÊ ^ÛDAR (Î)DE RÊ

2.
> *^Ê ÊRR Ō ZÎ BĪ ÎRAR DI ^Ê

3.
> 《 *^ĒRRŌ(^Î)B(Ī)^ARDIÊ 》

4.
> [ ĒRRŌMÂRDIÊ ]

☆

•Ref :
•Etimologías propias de @fga51

◇◇◇

El significado de ZUMAIA, en la costa de Gipuzkoa, Euskal Herria.

 

◇◇◇

ZUMAIA

Población en la costa de Gipuzkoa.
En la desembocadura del rio Urola.
Entre el río y a mar abierto, todo con acantilados repletos de "flysch" y con pocos y cortos tramos de playa.

Dicen:

"Zumaia euskal toponimoaren jatorria Zume hitza da, oparotasuna adierazten duen atziz­kiaz osatua. Izan ere, Urola ibaia eta Narrondo ibai‑bokaleetako lur zingiratsua zumez eta ihiz josita dago."

Pudiera ser, pero hay otra opción mejor aunque menos "evidente".
Normalmente, los topónimos de población euskéricos indican un tipo inequívoco de localización en la zona y una junquera no indica nada en especial sobre una villa.
Lo más probable es que provenga de:

¤ Jatorria

0. ZAN ITSASO ORO HEDA BEHA DAN HIRI 


¤ Esanahia

•[ Villa que mira al gran mar todo extenso ]

•[ Villa que mira a mar abierto ]


¤ Bilakaera

0. ZAN ITSASO ORO HEDA BEHA HIRI DAN

1. HEN TSESU UU IRE MIA II RA

2. (I) TZIZUUU  (II)  MA II  A

3. (Z)IZUMAIA

4. (I)ZUMAIA

 = ZUMAIA


◇◇◇
•Etimologías propias de @fga51
◇◇◇

Los significados del rio Oria y de la villa de Orio, en Gipuzkoa, Euskal Herria.

 

◇◇◇

▪︎ORIA
•Rio en Gipuzkoa, desemboca en Orio.


0.
< [*GOI ZAN BEHE AURRE HEDA DAN IBAI ]


•[ Rio que fluye desde lo alto hasta abajo muy adelante ]

1.
> *GO HEN BEÊ ORRI ÊRA RAN BE

2.
(NB > M)
> *HO^IMĪ ORRI Î^A ^AME

3.
> *^O ÎNĪ ORRĪÂ ÂNE

4.
> *Ô ÎHĪ ORRĪ^ĀHI
> *Ô (Î^Ī) ORRĪĀ(Î)

5.
> [ ŌRRĪĀ > ŌRĪĀ ]

♧♧♧


▪︎ORIO
•Población en la costa de Gipuzkoa.
•En la desembocadura del rio Oria en un meandro ante el mar en costa de acantilados.


0.
< [*IBAI AHOAN HEDA ITSAS AURRE DAN HIRI ]


•[ Poblacion que está ante el mar en la boca del rio (Oria) ]


1.
> *BE AÛÊ ÎRE TSÊ ORRE RÊ (^I^I)

2.
> "B(I) O(Î) RI TSÎ ORRI RÎ

3.
> *BORI S(Î)OL(I^Î)
> *BORISO(L) > *(B)ORISÔ

4.
> *ÔRIZÔ > *ŌRIHÔ
> [ ŌRI^Ô <> ŌRI(Y)Ô ]

☆

Ref.:
•Etimologias propias de @fga51

◇◇◇

El significado de BAZTAN, ELIZONDO, AMAIUR y ZUGARRAMURDI, en el Valle de BAZTAN, Nafarroa, Euskal Herria.

 

▪︎BAZTAN
•Valle, vega y rio en el Pirineo de Nafarroa, Euskal Herria.

¤ Etimología

0.
< [*IBAR ZAN HEDA DAN ]

¤ Significado

•[Que es Valle-Vega Muy Extenso] 

¤ Evolución fonética y aglutinación

▪︎Fases

0.
< *IBAR ZAN HEDA DAN

1.
> *BÂ ZÂ ÊTA RAN

2.
> *BÂ ZÂ (Ê)TA ^AN

3.

> *BÂZ(Â)TĀN

4.
> [ BÂZTĀN ]

♧

▪︎ELIZONDO
•Baztango hiriburua
•En el centro del valle y atravesado por el rio.

¤ Etimología

(No viene de "junto a la iglesia" :
eliza-ondo <> elizaren ondoan)

Viene de:

0.
< [*IBAI AURRE ATZE ORO ZAN DOR HEDA DAN HIRI ]


¤ Significado

•[ Villa que está toda muy lo más extendida de delante a atrás del rio ]


¤ Evolución fonética y aglutinación

▪︎Fases

0.
< *IBAI AURRE ATZE ORO ZAN DOR HEDA DAN HIRI

1.
> *BE ARRE ETZ O^O HEN DOL ÎRE RÊ (^I^I)

2.
> *BE ELI ITZ Ō (Î)N DÔ RI RÎ

3.
> *BĒLĪTZŌNDÔ (^I ^Î)
> (B)ĒLĪZŌNDÔ

4.
> [ ĒLĪZŌNDÔ ]

♧

▪︎AMAIUR
<> (A)MAYA del Baztán :
(confín del valle)
•En el Valle de Baztan, Nafarroa, Euskal Herria.
•Con restos arqueológicos del último castillo fortaleza que defendió el Reino de Navarra frente a la invasión castellana del Reino a principios del siglo XVI.


¤ Etimología

0.
< [*HARAN BEHE ZAN HEDA AURRE DAN HIRI ]


¤ Significado

•[ Pueblo Que Está Desplazado Muy Delante Abajo Del Valle ]


¤ Evolucion fonética y aglutinación

▪︎Fases

0.
< *HARAN BEHE ZAN HEDA AURRE DAN HIRI

1.
> *^A^Â MEÊ HAN ÎRE ORRE RÊ (^I^I)

2.
> *^Ā MĒ ^Â Î^I URRI ^Î

3.
> *ĀM(Ē)ÂĪURR(Ī)

4.
> [ ĀMÂĪUR ]

♧

▪︎ZUGARRAMURDI
•Nafarroa, Baztan/Urdazubi, Nafarroa, Euskal Herria.


¤ Etimología

0.
< [*ZAN ORO GOI HEDA AURRE HARAN BURU DOR DEN HIRI ]


¤ Significado

•[ Pueblo que está lo más en el extremo del valle delante de un (monte) alto extenso todo grande (los Pirineos) ]


¤ Evolución fonética y aglutinación

▪︎Fases

0.
< *ZAN ORO GOI HEDA AURRE HARAN BURU DOR DEN HIRI

1.
> *ZÊ U^U GUI ÊRA ARR(E) Â^Â MU^U
RUR DÎ Î^I

2.
> *Z(Î) Ū G(Ī Î)^A ARR ^Ā MŪ ÛR DĪ^

3.
> [ ZŪGĀRRĀMŪRDĪ ]

☆

¤ Ref.:
•Etimologías propias de @fga51

◇◇◇

La Cantabria Alotrigona / Autrigona : Los significados de LAREDO, SANTOÑA y SANTANDER.

◇◇◇


▪︎LAREDO

¤ Etimología

0.
< [ *HEDA ZAN HONDAR ALDE DAN URI ]

¤ Significado

•[ PUEBLO QUE SE EXTIENDE JUNTO A UNA GRAN PLAYA ]

(El Laredo antiguo no era turístico, era un puerto marinero junto a una playa. Antiguamente la gente no iba a la playa, ni tomaba el sol, ni se bañaba en el mar y no sabían nadar, ni siquiera los marineros o los pescadores, salvo casos contados, y a quien le gustase bañarse en el mar le tomaban por loco)



¤ Evolución fonética y aglutinación


▪︎Fases

0.
< *HEDA ZAN HONDAR ALDE DAN URI

1.
> *ÊRA HAN HÛRARR ÂRE DÂ U(^I)

2.
> *ÊLA ^Â (^Î)^A(L) ÂRE DÂU

3.
> *(Î)LA Â Â ÂRE DO


> [ LĀREDO ]


♧


▪︎SANTOÑA


¤ Etimología

(no viene de ningún santo)

0.
[*ZAN ITSAS ATZE ONDO DAN HEDA URI ]


¤ Significado

•[ POBLACIÓN  QUE ESTÁ DESPLAZADA JUNTO AL MAR MUY DETRÁS ]

• [ POBLACIÓN QUE SE EXTIENDE JUNTO AL MAR (EN LA BAHÍA) MUY DETRÁS (DEL MAR ABIERTO) ]


¤ Evolución fonética y aglutinación


0.
< *ZAN ITSAS ATZE ONDO DAN HEDA URI

1.
> *ZAN TSÊ ETZ ÔDO REN ÊRA U^I

2.
> *ZAN ZÊ EZ ÛTO RIN ÎRA IÎ

3.
> *ZANZĪZÎTO^INÎ^A(Ī)

4.
> *ZAN^Ī^ÎTOÎNÎA
> *ZAN(^Ī)TOÑA
> [ SANTOÑA ]


♧


▪︎SANTANDER


¤ Etimología

(no viene de Sant-Ander, ni existe ni ha existido tal santo en Santander)

Viene de una denominación topónima que es una localización descriptiva euskérica arcaica aglutinada, como es propio en el euskera que es lengua aglutinante paleoeuropea y preindoeuropea:

0.
< [*ITSAS ZAN DAN HEDA AURRE URI ]


¤ Significado

•[ POBLACIÓN QUE TIENE UN GRAN MAR DESPLAZADO DELANTE ]

•[ POBLACIÓN ANTE UNA GRAN BAHÍA ]


¤ Evolución fonética y aglutinación

▪︎Fases

0.
< *ITSAS ZAN DAN HEDA AURRE URI

1.
> *TSÂ HAN TAN ÊDA ARRE U^I

2.
> *TSÂ ÂN TAN ÎDE ERR (ÍÎ)

3.
> *TSĀNTAN(Î)DĒR

4.
> [ SĀNTANDĒR ]

☆

•Ref.:
•Etimologías propias de @fga51


◇◇◇