martes, 14 de septiembre de 2021

Sobre el nombre euskérico e histórico de LA GUARDIA o GUARDIA, que fue BINÁSPERI y luego BIASTÉRI, en la Rioja Alavesa, Territorio Histórico de ARABA y, antes, en el Reino de PAMPLONA - NAVARRA / NAFARROA.

 





Laguardia o Guardia es una villa de la Rioja Alavesa, del antiguo Reino de Navarra, en el sur de la actual Araba, cerca de la ribera norte del rio Ebro bajo la Sierra de Toloño, entre  Peñacerrada y la Peña de Lapoblación, lindando con Navarra y la Rioja.


Es villa amurallada sobre una colina y a su lado está el Poblado de La Hoya, de la Edad del Hierro.

Toloño mendilerroa Arabako 
hegoaldean dagoen mendilerro    baten izena da. Arabar Errioxa eta Arabako Mendialdea  bereizten ditu.  Mendialdea Kuadrillako mendiguneak daude mendilerro honetan.

Mugak ditu Errioxako eta  Nafarroako Foru Erkidegoarekin  eta mendi punta batzuk bi lurralderen artean kokatzen dira. Ekialderantz, Kodesko mendilerroarekin jarraitzen du.


•Nombre euskérico histórico-arcaico de Laguardia <> Guardia:

Laguardia era conocida en el medievo como Binásperi, nombre que pasó a ser Biastéri, con el tiempo, y luego fortificada y renominada como La Guardia o Guardia (de Navarra).
El nombre originario, Binásperi, se conservó como Biñáspire o Uiñáspre /Viñaspre en el pueblo de dicho nombre, actualmente en el término municipal de Lantziego, cerca de Guardia, en Araba.

▪︎Biastéri < Binásperi (RSM, Reja de San Millán, 1021)
> *Biñáspri > Viñáspre
( en el actual ámbito comarcal de Lantziego, ya no de Guardia)

▪︎Binásperi

•Etimología:

< [*Bi Zan Haitz/Atx Behe Hiri ]

•Significado:

•[Población bajo dos grandes peñas]
(bajo Peñacerrada y bajo la Peña de Lapoblación)

•Evolución fonética:

> *bi han âtz peê îri
> *bi ên âzt pē ri
> *bi în âz pē ri
1.
> [ Bīnâzpēri <> Bīnâspēri 
> Biastéri ]
(desaparición intervocálica de la 'n' y cambio epentético de 'p' a 't')
( Renominado La Guardia )
2.
(con metátesis *peri > *pire)
> (*Biñáspire )
> [ Uiñáspre <> Viñáspre ]
( Aldea actual en el término de Lantziego
nominada hoy en día:
Viñaspre en castellano / Biasteri en euskera )

♧◇♧





Erregeen Andre Mari, Guardiako elizan (XIV. mende), Araba, Euskal Herria.

jueves, 26 de agosto de 2021

Machado tiene también una gran expresividad cuando es traducido del castellano al euskera o lengua vasca.





♧◇♧


He andado muchos caminos,
he abierto muchas veredas;
he navegado en cien mares,
y atracado en cien riberas.

En todas partes he visto
caravanas de tristeza,
soberbios y melancólicos
borrachos de sombra negra,

y pedantones al paño
que miran, callan, y piensan
que saben, porque no beben
el vino de las tabernas.

Mala gente que camina
y va apestando la tierra...

Y en todas partes he visto
gentes que danzan o juegan,
cuando pueden, y laboran
sus cuatro palmos de tierra.

Nunca, si llegan a un sitio,
preguntan a dónde llegan.
Cuando caminan, cabalgan
a lomos de mula vieja,

y no conocen la prisa
ni aun en los días de fiesta.
Donde hay vino, beben vino;
donde no hay vino, agua fresca.

Son buenas gentes que viven,
laboran, pasan y sueñan,
y en un día como tantos,
descansan bajo la tierra.

( Antonio Machado )

◇

▪︎Itzulpena

Bide askotatik ibili naiz,
bidezidor asko ireki ditut;
ehun itsasotan ibili naiz,
eta ehun erriberatan atrakatu.

Tristurazko karabanak,
itzal beltzen hordi harroputz
eta malenkoniatsuak,
leku guztietan ikusi ditut

eta atzean ezkutatzen diren sasijakintsuak
begiratuz,  isilduz,
eta tabernetako ardoa
ez dutelako edaten
uste dute badakitela.

Ibili eta lurrari kiratsa darion
jende gaiztoa...

Eta dantzatzen edo jolasten duten pertsonek,
ahal dutenean,
eta euren lau arra bete lur
landu egiten dituztela
leku guztietan ikusi ditut ere.

Leku batera iristen badira,
nora iritsi diren inoiz ez dute galdetzen.
Mando zahar baten gainean
zamalkatzen dira,
mugituz doazelarik,

eta ez dute presarik ezagutzen
ezta jai egunetan ere.
Ardoa dagoen lekuan ardoa edaten dute;
ardorik ez dagoen lekuan, ur freskoa.

Bizi direla, lan, paso eta amets egiten dutela
jende onak dira
eta besteak bezain arrunta den egun baten
lur azpian atseden hartzen dute.

(Antonio Machado)

♧◇♧









jueves, 5 de agosto de 2021

Gaurko AŔTA (Ipar.) / ARRETA-tik atzera dagokion aitzineuskararaino. / De la atención.

 


▪︎arta (Ipar.) / arreta

¤ Hipótesis preliminar :

•arta < arr(e)ta < *(b)arreta

¤ Significado de arreta / arta :

•atención
•cuidado
•esmero
•diligencia
•interés
•concentración

¤ Análisis de 'begi', 'belarri', 'begira', 'beha'.
• Protovocablos :

*be : percibir
*gi : materia ~ alimento ~ carne
dar > *rar > *lar : vibración, sonido

• Origen de 'begi' :

begi < *be *gi :
•ojo
•percibe materia
•vista

• Origen de 'belarri' :

belarri < *be rar rri < *be dar oro ere :
•oreja
•percibe muchas vibraciones
•percibe vibraciones incluso todas
•percibe todos los sonidos
•oído

•Derivados :

▪︎Fase 1

*begi heda > *begi êra > begiîra
= begīra
•extender el ojo
•al ojo
•mirar
•observar

▪︎Fase 2

begira > *behia > beha
•mirar
•observar


○ Sobre la etimología de 'arreta' :

☆ Opción 1

1.1

¤ Etimología de 'arreta' :

< [*be-gi be-dar-oro-ere heda ]

¤ Significado :

•extensión de la percepción de todas las vibraciones o sonidos y de la percepción de la materia
•extensión de oír y de ver
•extensión de orejas y de ojos
•atención

¤ Evolución fonética :

> *be hi me rar uru iri êta
> *be (î) ne ra ru ri êta
> *be he â ri ri êta
> *be ê â rri êta > *bēârriêta > (*bīârriêta )
(caen las i)
> (*bârrêta )
( cae la b inicial en vocablo trisilábico como en birao > irao )

> [ ârrêta ] > arta


1.2

dar > *rar > *lar  : vibración, sonido

¤ Etimología de 'arreta' :

> [*be-gi be-dar-rri heda ]

¤ Significado :

•extensión de la percepción de muchas vibraciones o sonidos y de la percepción de la materia
•extensión de oír y de ver
•extensión de orejas y de ojos

¤ Evolución fonética :

> *behimedarriêta
> *be(î)ne(r)arriêta
> *beheârriêta > *beêârriêta > *bēârriêta
> (*bīârriêta )
( caen las i )
> (*bârrêta )
( cae la b inicial en vocablo trisilábico como en birao > irao )

> [ ârrêta ] > arta

1.3

¤ Sobre el origen de 'belarri' :

▪︎belarri

•oreja, oído

< [*be dar rri ]

•[ percibe muchas vibraciones o sonidos ]

> *be rar rri

> [ belarri ]


¤ Etimología de 'arreta' :

> [*begi belarri heda ]

¤ Significado :

•extensión de orejas y ojos
•extensión de oído y vista
•atención

¤ Evolución fonética :

> *behi merarri êta
> *be(î) neârri êta
> *beheârriêta > *beêârriêta > *bēârriêta
> (*bīârriêta )
(caen las i )
> (*bârrêta )
( cae la b inicial en vocablo trisilábico como en birao > irao )

> [ ârrêta ] > arta


☆ Opción 2

2.1

¤ Etimología de 'arreta' :

< [*begira oro ere heda ]

¤ Significado :

•extender del todo la mirada o vista
•atención

¤ Evolución fonética :

> *behiâ uru iri êta
> *behâ ru ri êta
> *biâ ri ri êta
> (*biârríêta )
( caen las i )
> (*bârrêta )
( cae la b inicial en vocablo trisilábico como en birao > irao )

> [ ârrêta ] > arta

2.2

¤ Etimología de 'arreta' :

> [*beha oro ere heda ]

¤ Significado :

•mirar u observar todo con extensión
•observar con atención
•atención

¤ Evolución fonética :

> *biâ ru ri êta > *biâ ri ri êta
> (*biârriêta )
(caen las i ]
> (*bârrêta )
( cae la b inicial en vocablo trisilábico como en birao > irao )

> [ ârrêta ] > arta

2.3

¤ Etimología de 'arreta' :

> [*beha rri heda ]

¤ Significado :

•extender mucho la mirada u observación
•mirar u observar muy extenso
•mirar u observar con atención
•atención

¤ Evolución fonética :

> (*biârriêta )
(caen las i)
> (*bârrêta )
( cae la b inicial en vocablo trisilábico como en birao > irao )

> [ ârrêta ] > arta

♧ ◇ ♧





miércoles, 28 de julio de 2021

Medikua euskaraz izendatzeko moduak. /  Formas de designar al médico en lengua vasca.




♧ Médico:

• sendagile, sendatzaile
• osagile, osatzaile, osakin
• ontsagile
• atxeter (Iparralde)
• bedezi (Zuberoa)
• mediku (del castellano)

◇


♧ Orígenes:

•senda(tu) : curar, sanar

•osa(tu) : completar, sanar, hacer entero

•ontsa <> ondo <> ongi : bien

◇


• -gile <> egile : sufijo que designa a quien realiza una acción.

• -tzaile
< *heda zan egile > *êta zâ ehile
> *ta zâ île > -tzāîle :
sufijo que designa a quien realiza una acción mucho y por extenso,
(~ -gile, en intensivo).

• -kin (~ -ari) : sufijo que designa oficio o profesión.
◇

•sendagile : el que cura o sana

•osagile : el que completa o sana

◇

♧ Formas peculiares :

1.
▪︎atxeter  (Iparralde)
•médico

¤ Etimología :

< [ *Gaitz Senda Egile Dan ]

¤ Significado :

• [ Que es quien cura el mal ]
• [ Que es quien cura la enfermedad ]

¤ Evolución fonética :

> *gatz sête ehire re
> *hatz sête eîri ri
> *âtsêtērr(i) > âtsêtēr(r)

> [ âtxêtēr ]

◇

♧ Oharra / Nota :

• bedar <> berar <> belar : hierba

• sendabelarrak / sendabedarrak :
las hierbas que curan, hierbas curativas.

◇

2.
▪︎bedezi  (Zuberoa)
•médico

¤ Etimología :

< [ *Sendabedarr Uztaile Dan ]

¤ Significado :

• [ Que es recolector-a de hierbas curativas ]
• [ Que es curandero-a herborista ]

¤ Evolución fonética :

> *sêdebederr uztele rê
> *sêrebeder uzdere ê
> *sêêbede uzrere (î)
> *zēbede uzêê
> *(^ē)bede(i)zē

> [ *bedezē > bedezī ]

♧◇♧



sábado, 24 de julio de 2021

Sobre LEYRE / LEIRE.











"El monasterio de Leyre se ubica en el nordeste de Navarra, cerca del límite con Aragón.
Existen noticias documentadas sobre Leyre ya en el siglo IX. El monasterio tuvo una gran relevancia en la historia de reino de Pamplona-Nájera y posteriormente en el de Navarra, así como en la Reconquista. En él está ubicado el panteón en el que yacen los primeros monarcas del reino de Pamplona.
El monasterio se alza en terrenos del actual municipio de Yesa, a 52 km de la capital navarra, Pamplona, y 70 km de Jaca, sobre el ramal aragonés del Camino de Santiago que discurre siguiendo el río Aragón, pasando por Jaca.
El conjunto se encuentra en una balconada natural de la falda sur de la Sierra de Leyre, entre cuyos picos destaca la cima del Arangoiti de 1356 m de altitud (esta sierra es la primera sierra prepirenaica). Dicha balconada se alza sobre el valle del río Aragón, embalsado en este punto en el pantano de Yesa.
Desde la ubicación del monasterio se abarca un gran espacio. Al este se encuentran los montes de Jaca con el Canal de Berdún en primer término y, más allá, los montes donde se encuentra el otro gran monasterio vecino, el de San Juan de la Peña. Al oeste se ve una cadena de montañas entre las que emerge la punta de Ujué."

(Wikipedia)


Sobre su etimología dicen:


"Leire euskal izen bat izanik, bere jatorria ez da argia. Etimologia klasiko baten arabera, izena latinezko legionarius hitzetik letorke, baina eboluzio fonetikoak ez du aukera hori babesten. Litekeena, antzinako aipamen guztiak ikusita, eta gaztelaniaz zein latinez erabiltzen den legerense modua ikusita, hitza frantsesezko Leger hitzetik etorriko litzateke. Hauxe Leodegario, Autungo apezpikuaeta burgundiar martiriaren antzinako frantsesezko izena da, *le/j/erius moldetik abiatuta. Honela, izenak karolingiar fundazio bat proposatuko luke."

(Wikipedia)

😳 😡 🙄

Menudo cúmulo de despropósitos etimológicos. A quién se le ocurre decir que Leyre <> Leire proviene de
legionarius <> Leger <> Leodegario
<> lejerius . Y encima, ¡ que es de origen francés y lo fundó Carlomagno !
Sobrepasa, con creces, lo admisible como una propuesta de buena fe. Es total ignorancia y clara mala fe: 
¡ ni una sola sugerencia de origen euskérico...!


《 LEYRE <> LEIRE ES EL NOMBRE DE UNA SIERRA VASCONA, LO LÓGICO Y NORMAL ES QUE TENGA ORIGEN EUSKÉRICO O PROTOEUSKÉRICO. 》


¤ Propuesta etimológica euskérica:


▪︎LEIRE

¤ Etimología:

< [*Goi Dor Zan Heda Dan ]

(zan den > handî)

(doŕ < goi heda oro aurre den
> hui îde o^o orre ri^
> ^ii îdi ō orri ^î
> (ī)diōrr(ī)
> diōrr > DOR)


¤ Significado:

•[ Que Es Muy Extensa Alta Cumbre ]

•[ Que Es Sierra Alta y Grande ]

¤ Evolución fonética:

> *hui dol han êra ra

> *(^ii) rul ên îre re

> *ûl ê îre ê > *îlêîrē

> [ Lêîrē ]


♧◇♧









viernes, 23 de julio de 2021

Esanahi Sakona Hautematen. / Percibiendo el Significado Profundo.



▪︎hauteman (eusk.)

¤ Trad. cast.:

•darse cuenta
•advertir
•notar
•sentir
•percibir


¤ Etimología:

< [*Beha Oro Heda Eman ]


¤ Significado:

•[ dar ☆ mirada - escucha -atención - espera - observación ☆ toda extensa ] 
>
•[ Prestar Amplísima Atención-Observación ]
>
•[ Dar(se) Muy Amplia Cuenta] 
>
•[ Captar Muy Amplia Percepción ]
>
•[ Darse Total Cuenta ]
>
• [ notar - advertir - sentir - percibir ]


¤ Evolución fonética:

> *beha oô êta eman
> *beha uû (î)te eman
> *(b)ehaūtēman 
> *(e)haūtēman

> [ haūtēman ]

♧◇♧


martes, 20 de julio de 2021

De ANBOTO (~ ANETO), DURANGO y TAVIRA <> TABIRA.



¤ De Anboto (~ Aneto), Durango y Tavira <> Tabira.


•De Durango y Tavira

Dicen:

"Aunque se ha dicho que Durango procede del euskera Urango, con la d' que se usaba en la Edad Media como «de», es decir Valle D'Urango hoy en día este étimo no es considerado válido por la comunidad científica. El apellido Uranga 
procedería de Urangoa, es decir Urango-a. Urango significa valle o dehesa acuosa Ur ('agua') ; ango = angio 'Valle, llano, dehesa'. Existe el apellido Urango, que apoya esta etimología.

•Julio Caro Baroja sugirió que el topónimo Durango podría derivarse del topónimo latino Duranicus, surgida a su vez del nombre personal Duranius. Este nombre personal estaría detrás de otro topónimos vasco como Durana.

Originalmente Duranicus habría hecho referencia a una posesión de Duranius, un ager Duranicus, por ejemplo. La evolución del topónimo habría sido :
Duranicus → Duranigo → Durango.

Son diversas las opiniones respecto al topónimo Durango.

•Alfonso Irigoien estima que:  'es a todas luces de formación altomedieval, época en la que estaba vigente como antropónimo en la forma Duranco'.

•Otros autores consideran que sería una derivación de Urazango
y
•Justo Gárate propone que sería una forma evolucionada del nombre Padurango.

En la Edad Media, el nombre Durango hacía referencia a toda una comarca y fue una entidad política diferente a la de Vizcaya. A partir de 1212 Durango queda integrada en Vizcaya como una de sus merindades, aunque manteniendo sus propias instituciones particulares.

En una fecha indeterminada de la Edad Media (probablemente inicios del siglo xiii) se funda la villa de Tavira de Durango en su territorio. En la confirmación del fuero de la villa por parte del infante don Juan (1372) se la denomina Villanueva de Tavira de Durango. Tavira pasaría a ser conocida como Villanueva de Durango posteriormente y este nombre se mantendría hasta el siglo XVI, cuando la villa pasa a ser conocida como Durango a secas.
La iglesia de Durango se llama hasta hoy en día Santa  María de Uribarri
(Uribarri significa Villanueva en castellano).

Paralelamente la Merindad de Durango pasa a ser conocida como Duranguesado, nombre que sigue recibiendo actualmente."

(Wikipedia)

Creo que estas propuestas etimológicas son erróneas y más adelante presento otras opciones.
En mi opinión, el nombre de Durango es euskérico y muy anterior a lo expuesto, proviene de vocablos protoeuskéricos y por tanto es de época prerromana, no alto-medieval, ni procedente de nombre de persona.

◇

•De Anboto

"Anboto Bizkaiko hego-ekialdeko 
mendi bat da (1331 m), izen bereko mendilerroko garaiena duena eta Bizkaiko garaienetan laugarrena. Mendi magikoa deitu izan diote, 
Mari jainkosarekiko loturagatik bereziki.

Araba eta Gipuzkoako mugak oso gertu ditu, hiru herrialdeen arteko Betsaideko 

inguruneetan egonda, 

Durangaldeko eskualdean kokaturik,

•Ipar-ekialdean:
Atxondoko (Bizkaia) Axpe eta Arrazolaauzoak ditu mugakide,

•Ekialdean:
Arrasateko (Gipuzkoa) Udala 
eta Garagartza 

eta

•Hegoaldean:
Aramaioko (Araba) Oleta, Gantzaga 
eta Etxaguen.

Ekialdean duen eta Arrasaten dagoen Udalatx menditik (1.117 m) Betsaideko lurraldeak banatzen du, hego-ekialdean eta Aramaion kokatuta dagoen Ipizte edo Hiruatxetik (1.062 m) Zabalandi izeneko mendilepoa eta hego-mendebaldean duen eta Abadiñon dagoen Urkiolamendi edo Urkiolagirretik (1.011 m) Asuntze eta Pagozelaiko landak.

Ipar-mendebaldean, eta ertzaren jarraipena moduan Alluitz mendia (1.039 m) kokatuta dago.

Euskal sinesmen zaharren arabera, 
Mari jainkosa gorenaren egoitzetako bat da. Horregatik, jainkosak 
Anbotoko Dama edo Anbotoko Señorie izena hartzen du.
Gailurra edo tontorra hodei artean duenean, Mari bertan dagoela esaten da. Arrasate aldean, oskorri denean ere gauza bera esaten da.

'Mariren Kobie' mendiaren ipar-ekialdeko aurpegian kokatuta dago, 1.150 metroko altueran.
Oinez iristeko lehenik Gerriko kobara heldu behar da (1.148 m), eta gero pasarte arriskutsu batetik barna kobazuloraino, lehenik eta behin arrakala handi batetik igaroko gara, eta azkenik Mariren kobaren leihoa ikusiko dugu, emakume baten bulbaren itxura duena. Fondotik espeleologia egiten sakondu egin daiteke hainbat metro barrunbeetan.

Kobaren gainean Bentanetan (1.194 m) zuloa dago, eta aurrean Azkillar edo Ezkilarko begia (1.108 m) eta izen bereko ertza eta Artaungo sakona daude ekialderantz. Norabide horretan, batez ere Gerriko kobatik Udalatx mendia (1.117 m) ikus daiteke pare-parean Gipuzkoa aldean, eta ispiluzko irudi moduan ia-ia Udalatxeko Kobaunditik Anboto ikusi egiten da Bizkaia aldean haren mendebalderuntz.

Tontorrera heltzeko lau bide nagusi daude. Dena den, gune batzuk arriskugarriak izan litezke Anbotoko gailurreriak daukan erliebe malkartsua dela eta. Anboto mendiaren aurpegi guztiak harritsuak dira eta mendiaren itxura handientsua ikusgarri da Durangaldeko toki askotatik.

(Wikipedia)

◇

•Propuestas etimológicas


• Nota introductoria

•Protovocablo 1°

[*dor <> *tor ]

•lo más
•el - la - lo mayor
•cumbre

•Protovocablo 2°

[*zan > *zen ] <> [*han <> hen ]

•grande, gran
•mucho, muy

•Ejemplo derivado de los protovocablos

1.1

▪︎handi
•grande
< [*zan dan ]
•[ que es grande ]
> *han den > *han din
> [ handî ]

1.2

▪︎zezen
•toro
< [*zan zan ]
•[ grande grande ]
> *zen zen
> [ zêzen ]

2.1

▪︎tontor
•cumbre
•cima
< [*dor zan dor ]
•[ lo más muy lo mayor ]
> *tô han tor
> *to ên tor
> [ tontor ]

2.2

▪︎Aitor
•Patriarca mitológico vasco
< [*aita dor ]
•[ el mayor padre ]
> *aite tor > *ait tor
> [ Aittor <> Aitor ]

◇

•Análisis de Anboto - Durango - Tavira


▪︎Anboto

•Etimología

< [*Zan Beha Oro Dor ]

•Significado

•[ Gran Cumbre (que) Observa Todo ]

•Evolución fonética

> *han beâ oô tô
> ân biê ō tô
> *Ânbêōtô > *Ânbîōtô
> [ Ânbōtô ]

o más desarrollado:

▪︎ANBOTO 

•Sierra y Peña cerca de Urkiola, Bizkaia, entre Bizkaia y Araba y muy cerca de Gipuzkoa. Entre el Duranguesado (B), Arratia (B), Aramaio (A) y Alto Deba (G).

☆☆☆

¤ Etimología

0.
< *ZAN MUGA BEHA HEDA ORO DOŔ - ZAIN DEN - GOI ORO HEDA DOŔ HAITZ


¤ Significado

•Peña Toda Alta Lo Más Extensa (alta sierra) que Vigila Mirando Todo
Lo Más Extensamente Muchos Confines.


¤ Evolución fonética y aglutinación del nombre.

0.
< *ZAN MUGA BEHA HEDA ORO DOŔ  - ZAIN DEN - GOI ORO HEDA DOŔ HAITZ

1.
> *HAN NIHA BIÊ ÎRE O^O TO^ - ZÊ RÎ - HOI O^O ÎRE RO^ ÊZ

2.
> *ÂN N(I)^A BIÎ Î^I Ō TÔ - ^Î ^Π Ô Ō  Î^I  ^Ô (Î^)

> *ÂNNÂB(Ī)ŌTÔ(Ī)Ō(Ī)Ô

3.
> *ÂN(Ê)BŌTŌ^

4.
> ÂNBŌTŌ

☆

¤ Nota

Notable similitud con Aneto en el Pirineo de Huesca, que da nombre a un pueblo y al pico más alto de los Pirineos:

1. Pico

Aneto Pirinioetako mendi gorena da, 3.404 metroko garaierarekin. Halaber, Espainiako tontorrik altuenetan hirugarrena da, Teideren eta Mulhacenen ondoren.
Maladetako mazizoan dago, 
Benasqueko udalerrian, 
Huescako probintzian (Aragoi), Posets-Maladeta parke nazionalean.

2. Pueblo

Aneto es un pueblo perteneciente al municipio de Montanuy, en la Ribagorza, Huesca, Aragón.
Da nombre al pico y sierra de su nombre: Aneto

▪︎Aneto

¤ Etimología:

< [*Goi Zan Heda Dor Haitz Behe Den Hiri ]

¤ Significado:

•[ Pueblo que está Bajo Alta Cumbre Rocosa Muy Extensa ]


•[ Población Situada Debajo de la Sierra ]

¤ Evolución fonética:

> *hui han êra to êtz mehe rî îî
> *(îi) ân (î)ê to îz niî ^î ī
> *ân ê to î^ hī ī
> *ân ê to (î^ī)

> Ânêto 


◇



▪︎Durango
Antiguamente designaba a todo el Duranguesado.

♧ Etimología (opción 1)

< [*Dor Zan Goni ]

•Significado

•[ Muchas Altas Cumbres ]
(Sierra de Anboto)

•Evolución fonética

> *dur han gohi
> *dur ân goî
> [ Durângo ]


♧ Etimología (opción 2)

< [*Dor Heda Zan Goni ]

•Significado
•[ Muy Alta Extensa Cumbre ]
(Sierra de Anboto)

•Evolución fonética

> *dur êra han gohi
> *dur (ê)â ân go(î)
> [ Durāngo ]


♧ Etimología (opción 3)

< [*Dor Zan Ikus Oro ]

•Significado

•[ Todo Ver Muchas Cumbres ]
(las de la Sierra de Anboto, Udalatx, etc.)

•Evolución fonética

> *dur han kû oô
> *dur ân kû ō
> [ Durânkō > Durângō ]


♧ Etimología (opción 4)

< [*Dor Heda Zan Ikus Oro ]

•Significado

•[ Se Ve Toda Muy Extensa Cumbre ]
•[ se ve toda la sierra ] (de Anboto)

•Evolución fonética

> *dur êra han kû oô
> *dur êâ ân kû ō
> [ Durânkô > Durângô ]


♧ Etimología (opción 5)

< *Dor Haran Goni

•Significado

•[ El Mayor Valle Alto ]
(la mayor vega de la cuenca alta del rio Ibaizabal)

•Evolución fonética

> *dur âran gohi
> *dur âân goî
> [ Durāngo ]

◇

▪︎Tabira <> Tavira
Antiguo nombre de la actual villa de Durango. Actualmente un barrio de Durango:
•Tavira de Durango > Villanueva (Uribarri) de Durango > Durango
•Durango > Duranguesado (comarca)


•Etimología

< [*Heda Bene Dan Huri ]

•Significado

•[Población que se Extiende (a)Bajo]
《(de) la Sierra de Anboto》

•Evolución fonética

> *êta behe râ ûî
> *ta beê râ î
> [ Tabērâ (apellido Tavera) ]
> [ Tabīrâ <> Tauīrâ <> Tavīrâ ]

♧◇♧