sábado, 24 de enero de 2026

GRANDE (cast.). Magnus (lat.) : Grande. Grandis (lat.) del ProtoIndoEuropeo ¿?. No pega ni con cola. Posibilidad PaleoEuropea -ProtoEuskérica.



◇◇◇

GRANDE  (cast.).
magnus (lat.) : grande.
grandis  (lat.) del protoindoeuropeo ¿?
No pega ni con cola.
Posibilidad paleoeuropea-protoeuskérica.

☆☆☆

" Si el sentido original era "grueso", tal vez provenga de la raíz PIE *ghreu- "frotar, moler", pasando por la noción de "grano grueso", luego "grueso", luego "grande"; pero "la conexión no está libre de dificultades " [OED]."
O sea, que no pega ni con cola.
-enorme, robusto, alto,
-macizo, grueso.
eng.: great
de.: gross
fr.: grand
GRANDIS
Del paleoeuropeo protoeuskérico:
0. GOI KARR ZAN DEN OSO
(zan den > handi)
( karr: sólido duro > harri : piedra
> haitz : roca, peña )
-Que Es Muy Gran Sólido Alto.
1. HUI KARR HAN DI USU
2. II KARR AN DI IS(I)
3. IKARRANDIS
4. KRANDIS / GRANDIS / GRANDE
Ondorioa:
Grande viene del latín "grandis".
Pero el "grandis" latino" no viene
del protoindoeuropeo "ghreu-" sino del
paleoeuropeo protoeuskérico "ikarrandis"
> krandis > grandis > grande.


♧◇♧
@fga51
♧◇♧



Sierra  de EL  PERDÓN. Alto de ERRENIEGA. Iruñerria. Nafarroa. Jatorrizko esanahiak.



◇◇◇

Sierra  DEL  PERDÓN
Alto de ERRENIEGA.
Iruñerria.
Nafarroa.
Jatorrizko esanahiak.

" Entre Iruñea-Pamplona y Gares- Puente La Reina, en la etapa del Camino de Santiago francés, se tiene que subir el alto de Erreniega, también llamado de El Perdón.
Al llegar arriba, hay un monumento al peregrino y unas vistas estupendas de Pamplona y su comarca.
10 km al sur de Iruñea-Pamplona."

Alto de ERRENIEGA.
0. IRUÑEAren AURREan DEN HEDA GAIN.
-Alto extenso que está ante Iruñea.
1. IUNIE ARREAN  RI  IRE  GAN
2. (IIHII)  ERREEN I  IE  GA
3. ERRENIEGA

Sierra DEL PERDÓN.
0. GOI HEDA ORO BEHA AURRERA DEN
ORO IRUÑERRI.
-Alto todo extenso (sierra) mirando delante a toda la comarca de Iruñea.
1. HUI  (I)DE ULU BIE  ARREA  DI
OO  IUÑI(R)
2. (II)  DE (I)LI P(II)  ERR(I)E D(I)
OO  (II)ÑI
3. DEL(I)PERR(E)DOOÑ(I)
4. DELPERDON
= DEL PERDÓN

(Con interpretación errónea o
equívoca desde el castellano
una vez perdido su sentido
euskérico originario. )

♧◇♧
@fga51
♧◇♧



AURKI - BINPER. Jatorrizko esanahiak. "Aurki guztiak du bere binperra." "Todo anverso tiene su reverso."


◇◇◇

AURKI - BINPER
Jatorrizko esanahiak.
"Aurki guztiak du bere binperra."
"Todo anverso tiene su reverso."

☆☆☆

AURKI  
(ez da aurkitu " encontrar", beste hitza da,
esanahi asko duen)
-Hemendik denbora gutxiren buruan’
-berehala.
-pronto, enseguida
-anverso
-parte delantera
-delante de
-al parecer
-ciertamente, con certeza
-sin duda
A.
0. AHURRaren GAINean.
-encima de la palma de la mano.
-sobre la palma de la mano.
-en la palma de la mano.
-anverso, pronto, delantera, con certeza.
1. AURREI GENIE
2. AURRII  GIHII
3. AURR(I)KI
4. AURKI
B.
0. ALDI AURRERA GABE.
Sin tiempo adelante.
Ya.
1. ArI ORRIE  GEUI
2. A(I)  URRII  KIII
3. AURR(I)KI
4. AURKI

♧♧♧

BINPER
reverso, revés, parte opuesta
A.
0. BENEKO BER DEN.
(beheko bertze/beste/berdin)
-lo otro de abajo.
-lo mismo de abajo.
-reverso.
1. BINIGU  BER DI
2. BINIHI  BER  rI
3. BIN(I) PER (I)
4. BINPER
B.
0. BEHA DENaren AZPIan DEN BER.
-Lo Otro que está Debajo de lo que se Observa.
-El Reverso.
(nb > m)
1. BIE  rINE(I)  EP(I)E  rIMER.
2. BII  INE  EPE  (I)NER
3. BIN(E)PEHER
4. BINPER

♧◇♧
@fga51
♧◇♧

MEN / -PEN. Dominio, Autoridad, Poder, Acción.



◇◇◇

MEN / -PEN
dominio, autoridad, poder, acción.
-Eratorriak:
men egin:
someterse
menperatu:
dominar
MEN
> -BEN
> -PEN 
ahalmen: facultad de poder.
hedapen : extensión, acción de extender
0. BEHERA BEHA AHAL ZAN DEN
Que es el Gran Poder de Mirar Hacia Abajo.
1. B(II)E  B(I)E  EE  HEN rIN
2. B(E)BE EE EN  (I)N
3.BBEEEENN
4.1 BEN
4.2 MEN : dominio, autoridad, poder
menperatu: dominar, someter.
ahalmen : facultad.
4.3 -PEN: poder de acción en algo.
ikuspen: vista, visión, visibilidad.


♧◇♧
@fga51
♧◇♧



viernes, 23 de enero de 2026

OROPESA - TALAVERA -TOLEDO - ZOCODOVER. Toledo. Jatorrizko Esanahiak.





◇◇◇

OROPESA - TALAVERA -TOLEDO - ZOCODOVER.
Toledo.
Jatorrizko Esanahiak.

☆☆☆

OROPESA
Toledo.
Entre la Sierra de Gredos y el rio Tajo.
0. ORO LAUN BEHA HEDA OSO ZAIN
MUGAN DEN HIRI.
Villa que está Toda en Llano  en la Frontera
Mirando Extensamente Muy Vigilante.
0. ORO LAUN BEHA HEDA OSO ZAIN
MUGAN DEN HIRI.
1. OO  LO  BIE  IRE  USU  ZAI
NUHAN RI  (II)
2. O RO PE (I)E  (I)S(I)  ZE
HIAN (I)
3. O RO PE E S  Z(I)  (I)AN
4. OROPEXA(N)
5. OROPESA.

♧♧♧


TALAVERA / TALABERA
Toledo
A orillas del Tajo.
0. TAIU IBAI HEDA ALDE
BEHA ORO MUGA DEN HIRI ZAINA.
-La Villa Guardiana
que Mira Toda la Frontera
Extendida Junto al Rio Tajo.
0. TA(I)U IBAI HEDA ALDE
BEHA ORO MUGA DEN HIRI ZA(I)NA.
1. TAU  IME  IRA  ARE
B(I)E  URU  NUHA  RI II  ZANA.
2. TA(I)  INI  (I)LA  A(I)
BE  IRI  HIA (I  II)  ZAHA.
3. TA  (IHI)  LA A
BE  R(I)  (I)A  AA
4. TALAABERAAA
= TALABERA
= TALAUERA
= TALAVERA

♧♧♧


TOLEDO
A orillas del Tajo
0. TAIU IBAI ALDE HEDA GAINEAN ORO
DEN HIRI.
-Ciudad que Se Extiende Toda
Junto al Rio Tajo Toda por Encima.
0. TAIU IBAI ALDE HEDA GAINEAN ORO
DEN HIRI.
1. TAU  (I)UE  ELE  (I)DE  HEN(I)E  OO
RI  (II)
2. TAU  U(I)  (I)LE  D(I)  EHE OO
(I )
3. TAULED(E)O
(au > o)
4. TOLEDO

♧♧♧

ZOCODOVER
Plaza de Toledo.
0. AZOKA HAUNDI ORO ABERE
-Gran Mercado de Todo el Ganado.
1. (E)ZOK(E)  OND(I)  OO  (E)BERE
2.  ZOKO(N)DOBER(E)
3. ZOKODOBER
= ZOCODOUER
= ZOCODOVER


♧◇♧
@fga51
♧◇♧





LASPIUR / LAZPIUR. Apellido / Abizena. Baserria, bolua eta leinuetxea. Osintxu Auzoa. Bergara. Debagoiena. Gipuzkoa. Jatorrizko Esanahia.


◇◇◇

LASPIUR / LAZPIUR.
Apellido / Abizena.
Baserria, bolua
eta leinuetxea.
Osintxu  auzoa.
Bergara
Debagoiena.
Gipuzkoa.
Jatorrizko esanahia.
0. GOI HEDA HAITZ BEHE AURRE DEN BASERRI.
-Caserío que está Delante
Bajo Alta Peña Extensa.
(Kurutzbakarra-Irukurutzeta)
1. HUI  IRA  ATX/ATZ  BII  ORRI  RI  UEZIRR
2. (II  I)LA  AS / AZ  PI  URR  (I)  (III)RR
3. LAAS/ZPIURR
4.1 LAZPIUR
4.2 LASPIUR

♧◇♧
@fga51
♧◇♧


jueves, 22 de enero de 2026

Estructura de las Palabras Proto Eusko-Iberas: Raíz Genérica (erro) + Raíz Significante (verbal u otras) + Oclusiva + Desinencia (de acción u otras).




◇◇◇

Estructura de las Palabras Proto Eusko-Iberas:
Raíz Genérica (erro) + Raíz Significante (verbal u otras) 
+ Oclusiva + Desinencia (de acción u otras).

• BE- / BI- :
Perifrásico Imperativo o Desiderativo.
• -TE :
Desinencia Indicativa de Acción Transitiva.
( Confirmado en Epigrafías
en Ibero y Euskera.)
☆☆☆
be-dan
>be-den
>be-di
que sea

da : es
da heda (pl.)
>de ira>di ira>dira: son

be-dan-zan (pl.)
>bi-te-ze
>bitez
que sean

be-tor: que venga
be-tor-zan
>be to ze
>betoz : que vengan

be-karr
>bekarr : que acarree
be-karr-heda-zan
>be-karr-ita-za
>bekarrtza:
que acarre (pl.)

be-karr-te
que acarreen
bekarr-heda-zan-te
>bekarrtzate
que acarreen (pl.)

tail / tai : cortar
(higitai)
tai > te
te(n)-te(n): cortar
teten>deten>reten>eten :
cortar

at-heda > at-ite > atte > ate :
puerta
at-heda-daraua
(daraua > daroa
daraba > darama)
>at-ite-raaia
>atteraaa
= atera : sacar o llevar fuera

bai heda > bai eta
>baita>bait :
también, puesto que, porque

barne heda
> bani ita
> ban ita
>baita
sitio, casa, donde
barne heda dan
>baitan
interior

behe heda goi
>bee ite hui
>betei
>bete
lleno, llenar, cumplir

kin den > kide
que es con,
com-pañero

gaitik
gain-den-egin
hire-gaitik
hire-gain-den-egin
hacer que está sobre tí
hacer que es por tí
que es por tí
que la causa eres tú.

egin
egi-te : acción
(acción transitiva)
ekarri / akarri
ekarr-te  /tze
acarreo (dif. ekarpen)
ikusi
ikus-te
visión (dif. ikuspen)
-TE
egiTE > eiTE > -TE
-LE
egiLE > eiLE > -LE

ederr heda oso on
heda - hedapen
extensión muy buena de lo bello
= belleza
>ederr ita usu un
>ederr-tasun
-tasun : buena cualidad

♧◇♧
@fga51
♧◇♧